تاریخ و تمدن

دروازه درب کوشک قزوین؛ دروازه‌ای از جنس تاریخ و هنر

فهرست مطالب

در سالیان گذشته، مردم برای ورود و خروج از شهر‌ها از دروازه‌ها عبور می‌کردند و وقتی به دروازه‌ای می‌رسیدند، به این معنا بود که به شهر بعدی رسیده‌اند. آن سال‌ها مردم هنگام ورود به شهر یا خروج از آن، غالبا از دروازه‌هایی دلربا و شکوهمند می‌گذشتند که آجربه‌آجر آن با زحمت و هنر فراوان چیده شده بود. تعداد دروازه‌های یک شهر به اندازه شهر و میزان رفت‌‌وآمد در آن‌ بستگی داشت. دروازه‌ها به‌گونه‌ای ساخته می‌شدند که دسترسی به شهر و خروج مردم، وسایل نقلیه، کالا‌ها و حیوانات با کنترل صورت گیرد. برای آشنایی با شهر قزوین و یکی از همین دروازه‌ها  به نام دروازه درب کوشک از جاهای دیدنی قزوین با من در نابرو همراه باشید.

دروازه‌‌های شهر قزوین

طبق مستندات موجود، شهر قزوین، اواسط قرن سوم قمری، هفت دروازه داشت که امکان ورود و خروج از شهر را فراهم می‌ساختند. با‌توجه‌به گسترش شهر و افزایش جمعیت در دوره قاجاریه، دو دروازه نیز به آن‌ها اضافه می‌شوند و در مجموع، 9 دروازه گرداگرد قزوین که با حصار پیرامون شهر به یکدیگر می‌پیوستند وجود داشت.

این 9 دروازه در دوران قاجاری عبارت بوده‌اند از پنبه ریسه (در شرق خیابان طالقانی کنونی)، راه (درب) کوشک (شمال‌شرق)، شیخ آباد (خیابان سعدی، شمال‌غربی)، رشت (غرب)، دروازه مغلاوک یا دروازه همدان (در جنوب‌غربی(، خندق بار، شاهزاده حسین (جنوب)، مصلا (جنوب‌شرق)، و تهران (شرق).

امروزه از بین آن بناهای باشکوه تنها دو دروازه تهران قدیم و دروازه راه کوشک باقی مانده‌ و بقیه بر اثر خیابان‌کشی‌ها و عدم‌توجه، به‌مرور زمان ویران شده‌اند و از بین رفته‌اند. دروازه تهران قدیم یا دروازه قدیم تهران دروازه‌ای تاریخی در ورودی جنوب‌شرقی شهر قزوین است که جاده تهران‑قزوین از آنجا وارد قزوین می‌شده است.

دروازه درب کوشک قزوین

دروازه درب کوشک قزوین

شهر قزوین دیدنی‌های بسیار دارد. آثاری که هرکدام روایتگر برگی از تاریخ این شهر مهم‌‌اند. این را از دو دروازه باقی‌مانده‌ شهر هم می‌توان فهمید. دروازه‌ درب کوشک یکی از بناهای بر جا مانده از دوره قاجاریه در شهر قزوین است؛ دروازه‌ای تماشایی که ترجیح می‌دهیم به‌جای سریع‌گذشتن از آن، مدتی کنارش بمانیم و معماری و کاشی‌کاری بسیار زیبای آن را تحسین کنیم.

دروازه درب کوشک قزوین

موقعیت این دروازه

وارد میدان میرعماد در انتهای خیابان آزادی (نادری) شهر قزوین که می‌شوید یکی از کهن‌ترین دروازه‌های شهر قزوین را که به‌سوی الموت، شهرستان رودبار، کوشک‌ها، و شکارگاه‌های شمال قزوین باز می‌شده می‌توانید ببینید که به همین علت راه کوشک خوانده می‌شده است.


از هرسوی شهر قزوین این بنای عظیم را می‌توان دید. می‌شود گفت یکی از بزرگ‌ترین بی‌مهری‌های تاریخی در شهر قزوین ساخت بنایی چندده‌طبقه در حاشیه این دروازه است که ساخت این برج اشتباهی عمدی به حساب می‌آید که جبران آن بسیار گران تمام می‌شود.

این دروازه زیبا، بر خلاف دروازه قدیم تهران، تنها یک نما به‌سوی خارج شهر دارد که با طاق‌نما‌ها، کاشی‌کاری‌ها و رسمی‌بندی‌ها تزیین شده است و گذرگاه دروازه را که قوسی نیم‌دایره و اکلیل دارد دربر‌گرفته‌ است. بدنه رو به داخل شهر آجری ساده است. نقش‌های متنوع کاشی‌کاری و چهار گلدسته توپر از ویژگی‌های دیگر دروازه درب کوشک یا راه کوشک است، که امروزه به‌صورت مخفف راکوش خوانده می‌شود.

دروازه درب کوشک قزوین

قدمت این بنا

طبق گفته مورخان، بنای موجود در این محل بیش از هزار سال قدمت دارد، ولی شکل ظاهری و فعلی این دروازه مربوط به دوران قاجاری است و کاشی‌کاری‌های این بنا متعلق به دوران حکمرانی شاهزاده میر محمدحسین عضدالملک در قزوین به سال ۱۲۹۶ هجری قمری است.

در هر طرف راه‌رو، دو طاق‌نما ساخته شده که با نرمی به‌سوی بیرون پیش آمده و حالت آغوش گشــوده را تداعی می‌کند. در ستون سمت راست دروازه نیز کتیبه آبی‌رنگ زیبایی با متن کوچه درب کوشک بر روی یک کاشی نصب شده است. جا دارد بگویم این اثر در تاریخ ۳۰ مرداد ۱۳۵۴ با شماره ۳۹۲ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

در ادامه باید گفت که به‌اعتقاد کارشناسان میراث فرهنگی، دروازه درب کوشک قزوین به‌همراه سردر باغ ملی در تهران و ورودی ارگ سمنان سه دروازه تاریخی باقی‌مانده کشور هستند. معرفی و حفاظت از این بنای مهم قزوین نیازمند توجه بیشتر مسوولان است.

دروازه درب کوشک قزوین

معماری دروازه درب کوشک

کار‌های زیباسازی ازجمله نورپردازی مجموعه درب کوشک و همچنین مرمت این مجموعه در سال‌های 1380 تا 1381 انجام گرفته است و نورپردازی بسیار خوبی در این مجموعه شده بود، ولی متاسفانه در سال‌های اخیر این تاسیسات به‌شدت آسیب دیده و از بین رفته است. همچنین آسیب‌هایی نیز به خود بنا و کاشی‌کاری‌ها نفیس آن نیز رسیده است.

مجسمه میرعماد و برج تجاری

کمی آن‌طرف‌تر از این دروازه قدیمی، درست وسط میدان، نگاهتان به مجسمه سفید پنج‌متری هادی ضیاءالدینی معطوف می‌شود. آری، مجسمه میرعماد. میرعماد را نشسته درحالی‌که کاغذی به‌دست و قلمی بر کف دارد می‌بینید. میرعماد به قطعه کاغذی که در دستش است نگاه می‌کند و این‌طور به نظر می‌رسد که از خوش‌نویسی خود لذت می‌برد. اما این حس خوب ثانیه‌ای بیشتر طول نمی‌کشد، چراکه برج تجارت این غول بی‌شاخ‌ودم شهر قزوین بر حریم دروازه کوشک سیطره انداخته است.

از هرسوی شهر قزوین این بنای عظیم را می‌توان دید. می‌شود گفت یکی از بزرگ‌ترین بی‌مهری‌های تاریخی در شهر قزوین ساخت بنایی چندده‌طبقه در حاشیه این دروازه است که ساخت این برج اشتباهی عمدی به حساب می‌آید که جبران آن بسیار گران تمام می‌شود.

طبق گفته مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری استان قزوین، این بنا از نظر خاک‌شناسی و ضوابط و اصول شهرسازی بسیار بسیار ضعیف است، برای مثال، نشست خیابان‌های مجاور. همچنین باتوجه‌به حجم ترافیک سنگین روزانه خیابان نادری و عدل، با راه‌اندازی این برج، نقطه مرکزی شهر کاملا قفل خواهد‌ و روزانه دچار بحران شدید خواهد شد.

دروازه درب کوشک قزوین

جالب اینجاست که می‌گویند حریم درب کوشک در آبان‌ماه سال ۵۴ ابلاغ شده است. جالب‌تر آن که از ۱۲۵۷ اثر ثبتی تنها ۴۵ اثر تاریخی در استان تعیین حریم شده است. این در حالی است که شهر قزوین هم جزو سه شهر برگزیده محور فرهنگی‌تاریخی است.

آدرس دروازه

در قزوین کنونی، درب کوشک در انتهای خیابان آزادی یا نادری قدیم قرار گرفته است. اگر از این دروازه تاریخی دیدن کرده‌اید، نظر و تجربه خود از حضور در این محل را با نابرویی‌ها به اشتراک بگذارید.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن