تاریخ و تمدن

زیارتگاه چک چک اردکان؛ معجزه‌ای سبز در دل کوه خشک

فهرست مطالب

در این مقاله قصد دارم شما را با یکی از شگفت‌‌انگیزترین معابد دین زرتشت یعنی زیارتگاه چک چک آشنا کنم. برای آشنایی با این معبد از دیدنی های یزد من و نابرو را در این مطلب همراهی کنید.

آیین ایران باستان

ایرانیان باستان از دیرباز به یکتا‌پرستی شهرت داشته‌اند و دینی را برگزیده بودند که بر سه پایه استوار است: پندار نیک، گفتار نیک و کردار نیک. خدایشان خدای یگانه بود و پیرو پیامبری بودند که کتابی مقدس برایشان آورده بود. دین زرتشت از ادیان باستانی و یکتا‌پرستی در ایران‌زمین است. اوستا هنوز هم کتاب مقدس و راهنمای بسیاری از هم‌وطنان زرتشتی محسوب می‌شود و آتشکده‌هایی در جای‌جای کشور محل عبادت پیروان این دین است. آتشکده یا آتشگاه، به نیایشگاه‌هایی اطلاق می‌شود که در آن آتش را واسطه بین عابدان و خداوندگار قرار می‌دهند. آتش نمادی از خرد و دانش است و زرتشتیان مقدسش می‌دارند. آن‌ها مقابل آتش به رازونیاز و نماز می‌پردازند و از آن طلب پاکی و خرد می‌کنند.

زیارتگاه چک چک

آتشکده‌ها از جایگاه مهمی در دین زرتشت برخوردار هستند؛ به‌طوری‌که در آیین‌ها و مراسمی نظیر نامزدی، ازدواج، پخش نذورات، مراسم ترحیم و… پیروان را گرد هم می‌آورند. برای اینکه تقدس این مکان را دقیق‌تر بیان کنیم، باید بگوییم هنگام ورود به این مکان باید طهارت کامل و حجاب داشته باشید. خوشبختانه در اغلب شهر‌ها و جهات جغرافیایی کشور آتشکده‌هایی فعال هستند که قدمت برخی از آن‌ها حتی به دوره ساسانیان که این دین را به‌عنوان دین رسمی ایران آن زمان اعلام کردند، بر‌می‌گردد. تعدادی از این بناها هم به‌دلایل مختلفی از بین رفته‌اند یا به‌صورت ویرانه‌هایی درآمده‌اند که امروزه به‌عنوان بنای تاریخی از آن‌ها بازدید می‌شود.

. ویدئو از نهاله حسن‌زاده

نیایشگاهی به‌بلندای تاریخ

زمان حمله اعراب به ایران، یزدگرد سوم آخرین پادشاه ساسانی بر ایران حکومت می‌کرد. گفته می‌شود وی زمانی که جانش را در خطر دید، به‌همراه خانواده‌اش به‌سمت منطقه‌ای که اکنون یزد نامیده می‌شود، گریخت. در این زمان خود برای جنگ به‌سمت خراسان رفت و در آنجا به‌دست آسیابانی کشته شد. خانواده‌اش با شنیدن این خبر، با وداعی از هم جدا می‌شوند و هرکدام به‌سمتی سفر خود را ادامه می‌دهند. دختر و پسر بزرگ‌تر به‌دست اعراب اسیر و به‌کنیزی و غلامی گرفته می‌شوند.

دیگر اعضای خانواده هرکدام به‌سمتی می‌گریزند و محل وفات آن‌ها به عبادتگاه‌هایی برای نیایش و بزرگ‌داشتشان تبدیل می‌شود. نازبانو (نارکی) به‌سمت جنوب یزد متواری و در کوهی به‌نام تیجنگ ناپدید می‌شود. کتایون همسر یزدگرد، به‌سمت شرق یزد می‌رود و پشت حصار شهر در چاهی غایب می‌شود که اکنون «سیتی‌پیر» نامیده می‌شود و از زیارتگاه‌های معروف است. اردشیر، پسر کوچک‌تر نیز در شرق یزد، در کوهی پنهان می‌شود و مردم این مکان را نیز به‌نام «نارستانه» به‌‌منزله زیارتگاه گرامی می‌دارند.

زیارتگاه چک چک

در این بین، نیک‌بانو به‌همراه ندیمه‌اش مروارید یا هریشت به سمت اردکان حرکت می‌کنند. پس از مدتی راه خود را جدا می‌کنند و هریک مسیری جداگانه در پیش می‌گیرند؛ هریشت به کوهی در 15کیلومتری اردکان پناه می‌برد و در آنجا جان می‌سپارد و آرامگاهش امروزه یکی از زیارتگاه‌های مهم زرتشتیان محسوب می‌شود.

نیک‌بانو نیز در مسیر خود به کوهی می‌رسد و در همان حال که سپاه دشمن را به‌دنبال خود می‌بیند، عصایش را به کوه می‌زند و می‌گوید: «چون مادری مهربان مرا در آغوش خود جای بده و از دشمنانم برهان.» کوه شکافته می‌شود و مامنی می‌شود برای شاه‌دخت پاکدامن. گفته می‌شود در گذشته مقنعه‌ای در شکاف کوه وجود داشته است که آن‌ را برای تبرک برداشته‌اند.

روایات مختلف زیارتگاه چک چک

همچنین براساس روایات عصای نیک‌بانو به درخت چنار تنومندی تبدیل می‌شود و از محل شکاف، اشک‌های نیک‌بانو چون قطره‌های آب تشنگان راه را در آن کویر خشک سیراب می‌کند. پناهگاه آن بانوی پارسا، «چک چک» امروزه مهم‌ترین عبادتگاه پیروان این دین باستانی است. چک چک یا چک چکو در 43 کیلومتری شرق شهرستان اردکان یزد که نگین گردشگری این استان نامیده می‌شود، واقع شده ‌است.

هرساله در تاریخ 24 الی 28 خرداد‌ماه، زرتشتیان از سراسر دنیا گرد هم می‌آیند تا مراسم مذهبی مشابه حج مسلمانان را در این مکان به جا آورند و این‌گونه وحدتشان را نشان دهند. برای شرکت در این مراسم حتما باید کارت دعوت داشته ‌باشید. ورود افراد غیرزرتشتی در این ایام ممنوع است. همچنین حین مراسم مردان کلاه بر سر می‌گذارند و زنان حجاب سنتی خود که شامل روسری و پوشیده‌بودن نسبی بدن می‌شود و طهارت را رعایت می‌کنند.

زیارتگاه چک چک

محوطه و فضای داخلی معبد

اولین نکته‌ای که باید به آن توجه کرد، تعداد زیاد پله‌هاست که باید زمانی حدود 15 دقیقه را برای بالارفتن از آن‌ها صرف کرد. در محوطه بیرونی اتاقک‌هایی ساخته شده است، به‌طوری‌که سقف هر سازه حیاط دیگری است و از آن‌ها برای اسکان زائران در مراسم خاص استفاده می‌شود. در مسیر رسیدن به نیایشگاه، نوشته‌هایی از بزرگان زرتشت و کتاب مقدس اوستا به چشم می‌خورد. اگر کمی کنجکاوتر باشید و بخواهید به بنای اصلی اکتفا نکنید، پیشنهاد می‌کنم چرخی در اطراف بزنید. در همین اتاقک‌ها به مطبخ‌ها و متروکه‌هایی می‌رسید که روزگاری رونق‌بخش سفره مسافران بوده‌اند.

زیارتگاه چک چک

وقت آن است به داخل معبد بروید. برای حفظ احترام و پاکی نیایشگاه، کفش‌هایتان را با دمپایی‌هایی که کنار درب ورودی طلایی‌رنگ قرار دارند، عوض کنید و وارد شوید. زمین با سنگ مرمر فرش شده است و آبی که از سقف، از دل کوه می‌چکد آن‌ را جلا می‌بخشد. درخت چنار هزارساله‌ای، مانند ستونی تنومند، سنگینی سقف صخره‌ای را بر دوش دارد.

این درخت چنار تنومند که بر زمین سخت ریشه دوانده است، مانند مادری معبد را زیر شاخ‌وبرگ‌هایش پناه می‌دهد. سکوتی مملو از امواج آرامش فضای داخل را دربرگرفته و تنها صدای چک چک آب است که این سمفونی سکوت را بر هم می‌زند. بسیاری از افراد این آب را که از مسیر صخره‌ها راه می‌گشاید و بر زمین می‌چکد، جمع آوری می‌کنند و به‌عنوان تبرک استفاده می‌کنند. کتابخانه‌ کوچکی گوشه معبد به چشم می‌خورد و تابلوی عکس‌هایی از بزرگان این دین بر طاقچه‌هایی یاد آن‌ها را گرامی می‌دارد.

زیارتگاه چک چک

نکاتی که در این بازدید باید به آن توجه کرد

  • حداقل زمانی که باید برای این بازدید اختصاص دهید، حدود یک ساعت است که شامل طی کردن مسیر رفت‌وآمد و بازدید مختصر است.
  • هنگام ورود به معبد اصلی باید طهارت داشته باشید و این نکته شامل بانوان با عذر شرعی هم می‌شود. رعایت حجاب نسبی که شامل پوشیدگی موی سر و بدن می‌شود، از دیگر نکته‌های قابل ذکر است.
  • در چک چک هیچ رستوران یا مرکز خریدی وجود ندارد. پیشنهاد می‌کنم پیش از حرکت، مایحتاج خود را از شهر‌های اطراف مانند اردکان، میبد و یزد تهیه کنید.
  • آب آشامیدنی به‌صورت آب‌سردکن در محوطه موجود است. همچنین سرویس بهداشتی ایرانی از بهداشت نسبتا مناسبی برخوردار است.
  • موقعیت جغرافیایی دقیق این عبادتگاه به این شرح است: استان یزد، شهرستان اردکان، ” 2  5 ‘ 20 ْ32 شمالی و ” 31 ‘ 24 ْ54 شرقی. ارتفاع از سطح دریا 1730 متر. چک چک جاده‌ای تماما آسفالت و کم‌تردد دارد.
  • مسیر بالارفتن به‌علت وجود پله‌ها و شیب نسبتا زیاد، برای افراد ناتوان، دارای مشکل حرکتی و قلبی و کودکان چندان مناسب نیست.
  • اگر مایل باشید شب را در آنجا بگذرانید، می‌توانید با متصدی هماهنگ و با برپاکردن چادر اتراق کنید.
  • بهترین زمان برای سفر به این منطقه کویری، ماه‌های فروردین، اردیبهشت و اوایل مهر تا اواخر آبان است.
  • در آخر از آنجا که این منطقه در فاصله‌ زیاد از شهر قرار دارد و تردد در آن اغلب کم است، از سفر در شب خودداری کنید.

اگر شما هم از سفر به این منطقه تجربه خاصی دارید، آن را با ما در نابرو به اشتراک بگذارید.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن