تاریخ و تمدن

مدرسه چهارباغ اصفهان؛ آخرین و باشکوه‌ترین یادگار صفویان

شاید بارها در خیابان چهارباغ اصفهان قدم زده‌ و از مقابل مدرسه چهارباغ بی‌توجه عبور کرده باشید. شاید هم گوشه چشمی به این بنا داشته‌اید و کنار سکوی جلوی درِ ورودی، در محاصره کاشی‌های زیبا عکسی به یادگار گرفته‌اید. اما بد نیست بدانید این بنای تاریخی، اوج شکوه معماری دوره صفویه است. مدرسه چهارباغ آخرین یادگار تاریخ باشکوه و مهم دوره صفویه در ایران به‌شمار می‌آید. این بنای تاریخی باوجود اهمیت بسیار زیاد، اغلب در سایه آثار تاریخی معروف اصفهان قرار گرفته و از چشم گردشگران دور می‌ماند. مگر آنان که به تاریخ و معماری علاقه‌مند هستند. اگر شما هم به بازدید از مکان‌‌های تاریخی اصفهان علاقه دارید، مطلب من در نابرو را از دست ندهید.

چرا سلطانی؟ چرا چهارباغ؟

این مدرسه علوم دینی مهم‌ترین و زیباترین بنای شاهانه دوره حکومت شاه‌سلطان‌حسین‌صفوی است. چهارباغ به دستور شاه و زیرنظر شخص شاه بنا شد. به‌همین دلیل آن را مدرسه سلطانی نامیده‌اند. همچنین به‌دلیل موقوفاتی که هلنا خانم، مادر شاه سلطان حسین صفوی به این مدرسه اختصاص داد، به مدرسه مادرشاه معروف است. همچنین باتوجه به اینکه این مدرسه در خیابان چهارباغ واقع شده، با نام مدرسه چهارباغ شناخته می‌شود. بعد از پیروزی انقلاب، این مدرسه به مدرسه علمیه امام صادق(ع) تغییر نام یافت.

مدرسه چهارباغ اصفهان

تاریخچه مدرسه

این مدرسه در دوره سلطنت سلطان‌حسین‌صفوی و طی سال‌های 1116 تا 1119 قمری ساخته و طی سال‌های بعد تزییناتی به آن افزوده شد. مدرسه در روز جمعه ۱۰ رجب ۱۱۲۲ قمری، با حضور  شاه‌سلطان‌حسین و جمعی از علما، امرا و مشاهیر به‌شکل رسمی افتتاح شد. پررونق‌ترین دوره عمر مدرسه زمان صفویان بود. بعدها در طول زمان از اهمیت آن کاسته شد. درنهایت اواخر دوره قاجار به تعطیلی رسید. این مدرسه در سال 1320 بازگشایی شده و تاکنون هم به فعالیت خود ادامه داده است.

کاشی‌کاری‌های زیبا و چشم‌نواز عهد صفوی باعث شده مدرسه چهارباغ مانند یک موزه به‌نظر برسد. همچنین درختان چنار کهنسال و جوی آب، این مدرسه تاریخی را بسیار فرح‌بخش و روح‌نوازتر از دیگر بناهای صفوی اصفهان کرده ‌است.

معماری اصفهانی مدرسه چهارباغ

سبک معماری این بنا به شیوه اصفهانی است. مدرسه چهارباغ از نوع مدارس چهار ایوانی بوده و قسمت داخلی مدرسه هشتی، ورودی، حیاط داخلی، گنبد، مناره و حجره‌ دارد. از وسط حیاط مدرسه، نهری به نام فرشادی عبور می‌کند. این نهر شعبه‌ای از زاینده‌رود است. در فاصله بین ایوان‌ها هم 120 حجره‌ برای طلاب در دو طبقه قرار دارد. اغلب این حجره‌ها نقشه یکسانی دارند. هریک از حجره‌های مدرسه از یک اتاق نشیمن در جلو، قسمتی به‌صورت صندوقخانه در عقب و بخشی به نام بالاخانه تشکیل شده‌اند.

مساحت کل بنا حدود 8500 مترمربع است. گنبد این بنا نزدیک ایوان جنوبی قرار گرفته است. ایوان غربی هم سردَر و مدخل ورودی به مدرسه است. آخرین تحولات در هنر کاشی‌کاری دوره صفوی مانند کاشی هفت‌رنگ، مُعرق و گره چینی را می توان در این مدرسه دید.

مدرسه چهارباغ اصفهان

سردرِ باشکوه مدرسه

سردرِ رفیع و باشکوه مدرسه چهارباغ یکی از زیباترین بخش های آن است. این ورودی با انواع کاشی‌های زیبا و مقرنس‌های پُر‌ نقش و نگار تزیین شده است. دو دهانه موجود در سَردر با کاشی‌های فیروزه‌ای زینت شده‌اند. دو سکوی مرمر بسیار نفیس و هفده طاق‌نمای دو طبقه آجری در طرفین در ورودی قرار دارند. ردیف طاق‌نماهای طبقه پایین سکوهایی برای استراحت رهگذران و طاق‌نماهای بـاﻻیی ایوانچه‌هایی رو به خیابان چهارباغ هستند. کتیبه سردرِ مدرسه هم به قلم عبدالرحیم‌جزایری و در سال 1122 نگارش شده است. وسط این سردر عبارت “ابوالمظفر شاه سلطان حسین الصفوی الموسوی الحسینی بهادرخان” دیده می‌شود. البته بد نیست بدانید بر سردرِ همه بناهای دوره صفوی، عبارت مشابهی وجود دارد که فقط نام پادشاه مربوطه متفاوت است.

فاصله بین کتیبه سَردر و مقرنس‌کاری‌ها را با کاشی معرق تزیین کرده‌اند. وسط این زینت‌ها هم تصویر طاووسی وجود دارد که بالای آن عبارت “انا مدینه العلم و علی بابها” با خط نستعلیق نوشته شده است. همانطورکه می‌دانیم شاهان صفوی شیعه بودند و سعی می‌کردند ارادات خود را به پیامبر و حضرت علی(ع) نشان دهند. بنابراین در بسیاری از آثار تاریخی دوره صفوی از جمله کاخ عالی‌قاپوی اصفهان این حدیث معروف ثبت شده است.

زیباترین قسمت مدرسه از نظر کاشی‌کاری، هشتی ورودی آن است. در اطراف سرسرای مدرسه با خط نستعلیق سفید بر زمینه کاشی خشت لاجوردی اشعاری نگارش شده است.

مدرسه چهارباغ اصفهان

درب دولنگه نقره‌پوش و طلاکاری بنا هم به‌عنوان درب اصلی مدرسه استفاده می‌شود. این درب را از چوب چنار ساخته و با روکش نقره و طلا تزیین کرده‌اند. اشعاری که روی لنگه راست نوشته شده در مدح شاه‌سلطان‌حسین‌صفوی است. همچنین اشعار روی لنگه چپ را درشان و منزلت علم و علم‌آموزی سروده‌اند. در وسط دو لنگه درب هم دو کوبه از جنس نقره وجود داشت که متاسفانه به سرقت رفته است. به‌همین منظور در زمان قاجاریه درب دیگری (چوبی قهوه‌ای رنگ) برای حفاظت از درب اصلی به این ورودی اضافه شد.

حجره اختصاصی سلطان‌حسین

اولین حجره ضلع شمالی مدرسه از سمت غرب، حجره‌ای اختصاصی به نام شاه‌سلطان‌حسین است. سلطان‌حسین گاهی در آن جلوس و با علما بحث یا تدریس می‌کرد. انتساب این حجره به شاه حاکی از اهمیت مدرسه سلطانی نزد این شاه است. گفته می‌شود بعد از شورش افغان‌ها، تسلط محمود افغان بر اصفهان و تصاحب تاج و تخت شاهی، شاه‌سلطان‌حسین‌صفوی به این مدرسه منتقل شد و 7 سال در همین اتاق سکونت کرد. دیوارهای این حجره با آب‌طلا نقاشی شده است. درحال‌حاضر هم درب آن بسته شده و قابل بازدید نیست. در زمان حکمرانی ظل‌السلطان در اصفهان، روی طلاکاری‌‌های این اتاق گچ سفید کشیده شده بود. بعدها با صرف 2 سال وقت و هزینه بسیار گچ به دست استادکاران از روی رنگ پاک شد.

موقعیت و مسیر دسترسی

مدرسه چهارباغ در مرکز شهر و کنار سایر آثار تاریخی باقی‌مانده از دوره صفوی است. اگر در پیاده‌راه چهارباغ به سمت کاخ هشت‌بهشت قدم بزنید، بر سر خیابان آمادگاه گنبد باشکوه مدرسه را خواهید دید. همچنین پیش از رسیدن به کاخ و چسبیده به بازار هنر، می‌توانید سردرِ اصلی مدرسه را ببینید. البته درحال‌حاضر ورود به مدرسه تنها از درب خیابان آمادگاه امکان‌پذیر است. در سمت شرقی مدرسه هم هتل معروف عباسی قرار دارد.

مدرسه چهارباغ اصفهان

زمان و شرایط بازدید

مدرسه چهارباغ درحال‌حاضر فعال بوده و طلاب علوم دینی در آن مشغول تحصیل هستند. بنابراین بازدید از این بنای نفیس و تاریخی فقط در روزهای جمعه از ساعت 8 صبح تا 8 عصر و پنج شنبه از 2 تا 8 عصر امکان‌پذیر است. اگر قصد بازدید از این مدرسه را دارید، برنامه سفر خود را طوری تنظیم کنید که آخر هفته اصفهان باشید. همچنین خانم‌ها برای بازدید باید با چادر وارد شوند. البته در محل فروش بلیت چادر امانتی هم موجود است.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن