تاریخ و تمدن

چهار‌سوق شاه‌ یحیی یزد؛ بازار ‌شاهی خوش نقش‌ونگار

فهرست مطالب

زیبایی و ابهت مسجد جامع یزد در کنار خیابان خوش‌ساخت و متقارن مسجد جامع چشم هر رهگذری را هنگام ورود به آن خیره می‌کند. در مجموعه مسجد جامع ظرافت‌ها و زیبایی‌های زیادی وجود دارد که می‌توان ساعت‌ها به تماشای آن‌ها نشست و از دیدنشان سیر نشد. در این میان یکی از نقاط خاص با تاریخ غنی، چهار‌سوق شاه ‌یحیی است که در کوچه‌پس‌کوچه‌های جنب مسجد جامع از نظرها پنهان مانده است. به انتهای خیابان مسجد جامع و روبه‌روی صحن ورودی مسجد که بروید، دو طرفتان بازار است. سمت چپ یا همان ضلع جنوب شرقی مسجد جامع، شما را وارد هزار‌توی یکی از قدیمی‌ترین بازارهای یزد می‌کند، بازاری که در انتها به صحنی بزرگ منتهی می‌شود که به چهار‌سوق شهرت دارد.

در مسیر منتهی به چهارسوق جاذبه و دیدنی کم نیست؛ سقف بازار، دکان‌های رنگارنگ و تماشای عابران پیاده و دوچرخه‌سواران که از بازار گذر می‌کنند. با ما در نابرو همراه باشید تا این بازار یکی از جاذبه های گردشگری یزد را بیشتر بشناسید.

هنرهای دستی در بازار یزد

تاریخچه چهارسوق

قدمت بنا به دوران حکومت شاه یحیی بن مظفر در قرن هشتم هجری بازمی‌گردد. شاه یحیی از حکمرانان محلی دوران آل ظفر در یزد بود که بسیاری از بناهای تاریخی و ابنیه یزد به‌جامانده از دوران حکومت اوست.


در گوشه‌ای از چهارسوق آب‌انباری واقع شده که بانی آن خواجه عطاالله است و به سال ۱۰۳۳ بنا نهاده شده است. در استان یزد بیش از ۱۰۰ آب‌انبار شهری با ویژگی‌های خاص زمان و عصر خود مثل تعداد بادگیر، اندازه مخزن و پلکان وجود دارد.

تا دوران صفوی این محل به چهار‌سوی معروف بود و از صفوی به‌بعد به چهارسوق مشهور شد. به‌سبب سکونت یهودیان در این منطقه، این قسمت را محله جهودان یا یهودیان نیز می‌نامند. البته بازار در طول دوران مختلف تاریخ تغییرات و ساخت‌و‌سازهای زیادی را به خود دیده و امروزه بسیار متفاوت از شکل اولیه‌اش است، ولی هنوز اصالت و زیبایی و پویایی خود را حفظ کرده است.

چهار‌سوق شاه‌ یحیی یزد

هم‌جواری مسجد جامع و حوزه علمیه و حضور کلیمیان در این محله نمونه‌ای خاص از زندگی مسالمت‌آمیز اهالی این منطقه است. جالب است بدانیم در منابعی مسجد جامع را پیش از ساخت، بنای آتشکده‌ای ساسانی ذکر کرده‌اند که اگر این‌طور باشد، چهار‌سوق نقطه تقاطع ادیان است.

خرید صنایع دستی در بازار

معماری چهارسوق شاه یحیی

مغازه‌های اطراف چهارسوق همگی دو طبقه داشته‌اند ولی امروزه تغییر شکل داده‌اند و همگی کاربری یک‌طبقه دارند.

سقف چهارسوق از نوع طاق و تویزه است و مصالح به‌کاررفته در آن خشت و گل بوده است. در دورانی، این بنا تا مرز ویرانی کامل نیز پیش رفت ولی مدتی پیش در طی چهار سال از روی نقشه‌های اصلی و با استفاده از اطلاعات موجود به‌دست جمعی از معماران سنتی یزدی بازسازی و مرمت و احیا شد.

معماری چهارسوق شاه یحیی

تا پیش از بازسازی این بنا، در دوره‌ای طولانی و طلایی این بازار رونق فراون داشت اما با کاهش جمعیت محله‌های قدیمی و پیرشدن صاحبان مغازه‌ها، این بازار از رونق افتاد.

البته اکنون پس از بازسازی، جوانان بسیاری با هدف احیای هویت فرهنگی و نشاط‌بخشیدن به این مکان، حجره‌ها را باز کرده‌اند و به ساخت و فروش انواع و اقسام صنایع‌دستی مشغول هستند.

چهار‌سوق شاه‌ یحیی یزد

شکم‌گردی و بازارگردی در چهارسوق یزد

در بخشی از چهارسوق دکانی هست که چای و غذاهای محلی و قهوه یزدی دارد و میز و صندلی‌هایی برای نشستن در گوشه‌ای از چهارسوق قرار داده است و مکانی فراهم کرده است که می‌توان نشست و از حضور در محیط چهار‌سوق لذت برد.

شکم گردی در بازار یزد

دیدن رفت‌و‌آمد و جنب‌وجوش و حضور عابران پیاده و کودکان به چهار‌سوق تجربه‌ای شیرین و دل‌انگیز برای شما رقم می‌زند. قدم‌زدن در این بازار برای بسیاری از بازدیدکنندگان حس‌وحالی مثل گشت‌وگذار در تیمچه امین‌الدوله کاشان را دارد.

حتما سری به راسته‌های دیگر بازار بزنید. سه بازار به چهارسوق منتهی می‌شود، بازارچه‌ای منتهی به کوچه یهودی‌ها که کنیسه ملاآقا بابا (ملاحیدر) در آن واقع شده است، بازارچه منتهی به مسجد جامع و بازارچه‌ای که به محله دارالشفا می‌رسد.

دیدن هنر دست، سفال، سرامیک و بازدید از قالی‌فروشی‌ها و مغازه‌های فروش لباس‌های سنتی هرکدام تجربه‌ای خاص برای علاقه‌مندان به هنر ایرانی در چهار‌سوق است.

جاذبه های چهار‌سوق شاه‌ یحیی یزد

آب‌انبار چهارسوق یزد

در گوشه‌ای از چهارسوق آب‌انباری واقع شده که بانی آن خواجه عطاالله است و به سال ۱۰۳۳ بنا نهاده شده است. در استان یزد بیش از ۱۰۰ آب‌انبار شهری با ویژگی‌های خاص زمان و عصر خود مثل تعداد بادگیر، اندازه مخزن و پلکان وجود دارد.

در گذشته در ایران و به‌خصوص مناطق کویری به‌علت کمبود آب از روش‌های مختلف برای ذخیره آب استفاده می‌شد، مثل قنات، چشمه، چاه و آب‌انبار. آب در فصول پربارش از مسیرهایی مثل قنات به داخل مخازن آب‌انبارها هدایت می‌شد و در فصول کم‌بارش اهالی آن منطقه یا محله از آن استفاده می‌کردند.

نحوه ساخت، تصفیه و آب‌بندی این مکان‌ها یکی از شاهکارهای فکری و هنری در معماری ایرانی و در چهار‌سوق است. از شن برای تصفیه آب، از اختلاف سطح برای ته‌نشین‌کردن مواد زاید و از نمک برای میکروب‌کشی استفاده می‌شده است. از کیسه‌های زغال هم برای جلوگیری از بوگرفتن آب‌انبارها و از ماهی برای رفع باکتری آب و از خشت برای رسوب‌زدایی املاح آب بهره می‌بردند.

جاذبه های شاه‌ یحیی یزد

آب‌انبارهای چهار‌سوق قسمت‌هایی مختلف داشتند؛ مخزن یا خزینه محل انبارکردن آب بوده و اصلی‌ترین عنصر آب‌انبار پاشیر بوده که محل قرارگیری شیر بزرگ برنجی متصل به مخزن است. سردر هم راهنمای ورود به آب‌انبار بوده و پلکان امکان دسترسی به آب‌انبار را فراهم می‌کرده است.

تجربه حضور در چهارسوق را با ما در میان بگذارید.

آدرس چهارسوق

یزد، انتهای خیابان مسجد جامع، سمت چپ (از طرف بازارچه مسجد جامع)، بازار چهارسوق یزد

بازدید از محوطه تاریخی چهارسوق در روز و شب جلوه و زیبایی خاص خود را دارد؛ شب‌ به‌خاطر سکوت و خلوت و نورپردازی زیبا و صبح به‌سبب زنده‌بودن بازار و بازبودن دکان‌ها و حجره‌ها و لمس زندگی شهری در دل بافت سنتی.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن