فرهنگ و هنر

مراسم رزیف در قشم؛ جشن و پایکوبی دریانوردی

فهرست مطالب

اگر به قصه‌های دریانوردی و فرهنگ بومی مناطق جنوبی ایران علاقه‌مند باشید، از دیدن مراسم رزیف که جشنی است برای به یاد سپردن دریانوردی و دریانوردان، لذت بسیاری خواهید برد. در این مطلب از نابرو با ما همراه باشید تا با این مراسم زیبا از جاذبه های گردشگری قشم بیشتر آشنا شوید.

پیشینه مراسم رزیف

مراسم رزیف درحقیقت ریشه در آواهای حین انجام کار دارد. شاید در سفرهای خود، افراد زیادی را دیده باشید که در حین انجام یک کار گروهی و گاهی به هدف حفظ هماهنگی و تشویق به کار بیشتر، آواز می‌خوانند. برای مثال در شالیزارهای برنج، هنگام ماهی‌گیری، در حین قالی‌‌بافی به‌صورت گروهی و …. درواقع، در مناطقی که دام‌داری رایج است، اشعار و آواهای کار مرتبط با دام و دام‌دار هستند، در مناطق کشاورزی این آواها نشانگر کارهای کشاورز و برای هماهنگی در هنگام چیدن محصول است و در جنوب ایران که شغل بسیاری از مردم وابسته به دریا و دریانوردی است، این اشعار و پایکوبی‌ها یادآور مسئولیت‌های خاص دریانوردان و ماهی‌گیران است.

مراسم رزیف در قشم

مراسم رزیف هم به‌طور خاص، برای به یاد سپردن کارهایی چون برافراشتن بادبان، ماهی‌گیری، کشیدن لنگر و دیگر موارد ایجاد شده است؛ چراکه اکنون جهازهای بادی جای خود را به لنج‌های موتوری داده‌اند و آداب و رسومشان نیز به‌تدریج از خاطر رفته است. به همین دلیل با برگزاری مراسم رزیف در عروسی‌ها سعی بر این دارند آیین کهن دریانوردی، رنج‌ها و سختی‌های بی‌شمار سفرهای دریایی و همین‌طور تلاش بی‌وقفه دریانوردان برای کسب رزق و روزی حلال را به یاد بسپارند.

بنابراین، اگر شاهد چنین مراسمی بودید، تنها به چشم یک رقص و آواز گروهی به آن نگاه نکنید که ریشه‌ای بس عمیق‌تر دارد و هر قسمت آن شاید اشاره به موضوع خاصی داشته باشد.

این رقص که در گذشته رقص شمشیر بوده، با رقص خیزران ترکیب شده و به شکل کنونی قابل مشاهده است و نکته اصلی که در آن به چشم می‌خورد، ایجاد اتحاد و همبستگی است. پس می‌توان آن را به نوعی موسیقی حماسی دانست که درکنار تشویق به کار، برای ترغیب مردم به دفاع از سرزمین و جنگاوری هم بوده است.

رزیف به چه معناست؟

واژه رزیف به قرار گرفتن افراد در دو ردیف اشاره دارد و اگر معنای لغوی آن را جست‌وجو کنید، به عباراتی چون «بانگ کردن شتر» یا «دویدن شتر» می‌رسید.

مراسم رزیف در قشم

نحوه برگزاری مراسم رزیف

طبق معمول برگزاری مراسم رزیف به این نحو است که دو گروه با 8 تا 20 نفر عضو، درحالی‌که اکثر آن‌ها لباس سفید به تن دارند، درمقابل یکدیگر قرار می‌گیرند و مراسم را آغاز می‌کنند. در طول اجرا ممکن است از خیزران استفاده شود. افراد دست چپ خود را دور کمر نفر بغل‌دستی خود می‌اندازند و با دست راست خود خیزران را می‌گیرند و حرکات نمادینی را به نمایش می‌گذارند.

نوازندگان هم نقش خیلی مهمی در این مراسم ایفا می‌کنند. به‌طور معمول سه نفر دهل می‌زنند، دو نفر دایره و دو نفر هم شِلِنج. شلنج درواقع نام محلی سنج کوچک است. یکی از اولین نکاتی که در مراسم رزیف به چشم می‌خورد، سادگی آن و دور بودن از هر گونه تجملات یا تجهیزات غیرکاربردی است.


مراسم زیبای رزیف در استان هرمزگان، برای مثال در جزیره قشم و بندر قدیمی کنگ برگزار می‌شود. چنین مراسمی در جزیره قشم با نام «عضوا» یا «عصوا» هم شناخته می‌شوند.

در این بین، نقش خواننده یا «نهیم» را نباید فراموش کنیn که در گذشته به ناخداهای باتجربه و مسن‌تر سپرده می‌شد، اما امروزه ممکن است جوانان خوش‌صدا هم در نقش خواننده اصلی ظاهر شوند. اشعاری که خواننده می‌خواند، به‌طور معمول به زبان عربی یا سواحلی هستند.

درحقیقت ممکن است به‌هیچ‌وجه متوجه عباراتی که به کار برده می‌شود، نشوید و نیاز داشته باشید یک نفر معنی جملات و اشعار خوانده‌شده را برای شما روشن کند. اگر دو خواننده وجود داشته باشند، طبق معمول یکی آواز را می‌خواند و دیگری باقی بیت خوانده شده را با لحن و آوایی سنگین‌تر ادامه می‌دهد که این خود اهمیت بالایی در برقراری ریتم در اجرای مراسم رزیف دارد. شنیدن آوازهای این مراسم، بسیار متفاوت از آوازهایی است که تاکنون شنیده‌اید، به‌خصوص اگر به آوازهای جنوبی هم عادت نداشته باشید، برایتان تازگی خواهد داشت.

جاذبه های مراسم رزیف در قشم

حرکات مختلف در مراسم رزیف

به‌طورکلی سه حرکت عمده را می‌توان در مراسم رزیف مشاهده کرد. در اولین حرکت، نمایش ترکیبی است از حرکات بالاتنه و تکان دادن خیزران. همان‌طور که گفته شد، افراد دست چپ خود را دور کمر نفر بغل‌دستی خود می‌اندازند و خیزرانی را که در دست راست گرفته‌اند به جلو تکان می‌دهند. گاهی روی پای چپ خود می‌ایستند و بالاتنه را جلو می‌برند و بعد این حرکت را با پای راست هم انجام می‌دهند و بالاتنه را به سمت دیگر می‌برند.

تمامی این حرکات هماهنگ با موسیقی است و جالب اینجاست که نوازنده رو به هر گروهی که بکند، آن گروه شروع به رقص می‌کنند و گروه دیگر باید خیزران را روی شانه بگذارد و حرکات چپ و راست شدن را انجام دهد.

در حرکات دوم نیز همه چیز مانند قسمت اول تکرار می‌شود، با این تفاوت که وقتی یک گروه در حال رقص هستند، گروه مقابل، انتهای خیزران یکدیگر را در دست می‌گیرند و به این ترتیب یک خیزران واحد تشکیل می‌شود. سپس درحالی‌که با ضرب‌آهنگ موسیقی به سمت نوازندگان به جلو می‌روند، خیزران را به‌صورت افقی، بالا و پایین می‌برند. این حرکات تا وقتی ادامه پیدا می‌کند که نوازندگان روی خود را به‌سوی آن‌ها برگردانند و نقش گروه‌ها جابه‌جا شود.

جاذبه های مراسم رزیف در قشم

حرکات سوم هم به این ترتیب است که همه شرکت‌کنندگان در این رقص گروهی حلقه‌وار می‌نشینند، درحالی‌که خواننده و نوازندگان در وسط این حلقه جای می‌گیرند. این قسمت بسیار زیباست، چراکه نهیم یا خواننده که در اینجا تنها یک نفر است، شروع به خواندن می‌کند و بقیه اعضا شروع به دست زدن با یک سری ریتم‌های منظم می‌کنند. دست زدن گاهی تند است و گاهی آرام. همچنین فواصلی هم بین آن دیده می‌شود و به نظر می‌رسد که از قسمت‎‌های دشوار کار باشد؛ چون نیاز به هماهنگی بیشتری دارد و همه باید با دقت تمام به نوازنده و خواننده گوش بسپارند تا این قسمت زیبا از مراسم رزیف را هم با تبحر بالای خود به نمایش بگذارند.

اگر بخواهید قسمت‌های مختلف را از هم تمیز دهید، باید چندین بار به دیدن مراسم رزیف بنشینید تا هر بار حس و حال این مراسم را بهتر از دفعات قبلی درک کنید. به‌علاوه، صحبت کردن با خوانندگان و نوازندگان و باقی اعضای گروه که شاید عمری در حال اجرای این نمایش زیبا بوده‌اند، به درک بهتر هر یک از حرکات و آشنایی با پیشینه و مفاهیم آن کمک زیادی کند. آن‌قدر عشق به دریا درمیان پیرمردان خوش‌صحبت قدیمی که کارشان را در این پهنه وسیع آبی انجام می‌داده‌اند زیباست که پس‌از شنیدن داستان‌هایشان و دیدن مراسم رزیف، ناخودآگاه به تصور حس و حال آن زمان خواهید پرداخت.

به‌علاوه، به‌طور معمول کسانی که آواهای حین کار را سروده‌ و در طول تاریخ تغییر داده‌اند، گمنام می‌مانند و کسی به یاد ندارد که این اشعار، حرکات و موسیقی را اولین بار چه کسی یا چه کسانی خلق کرده‌اند، اما این نباید باعث شود آن‌ها را از یاد ببرید.

آرامگاه پیر نجم الدین

تحلیل حرکات مراسم رزیف

هر یک از حرکاتی که در مراسم رزیف اجرا می‌شوند، نشان از مسائل فرهنگی و اعتقادات منطقه خود دارند و با درک بهتر این حرکات می‌توانید با باورهای مردم بومی و اینکه چه چیزهایی برایشان ارزش محسوب می‌شود، بیشتر آشنا شوید. اینکه در طول این رقصِ گروهی، افراد دست خود را به دور کمر همدیگر می‌اندازند درواقع اشاره به اتحاد و همبستگی ایشان دارد که این اتحاد نقش مهمی در فعالیت‌های هرروزه کسانی داشته که در جهازهای بادی به کار مشغول بوده‌اند. اگر کسی از این زنجیره کنار برود، این رقص هم ناقص خواهد شد. موضوعی که در کارهای دریایی اهمیت بسیاری داشته و دارد این است که اگر کار یک نفر مختل شود، کار باقی افراد هم مختل خواهد شد.

اما حرکت نخستینی که از آن صحبت کردم، اشاره به حرکت پارو زدن جاشوها در دریا و روی ماشوه یا همان قایق نجات دارد. جاشوها از طریق ماشوه خود را به کشتی اصلی می‌رسانند. حرکات منظمی را که برای پارو زدن به کار برده می‌شده، می‌توان در حرکت منظم افراد در مراسم رزیف دید.

آرامگاه پیر نجم الدین

اما خیزران بلندی که در رقص دوم تشکیل می‌شود، به طناب بلندی اشاره دارد که برای بالا کشیدن بادبان از آن استفاده می‌شده است. همچنین، جالب است بدانید هدف از قسمتی که افراد در قسمت پشتی، خود را به نوازندگان نزدیک می‌کنند، نشان دادن امواج زیبای دریاست که حرکتی رو به جلو و سپس به عقب دارد.

قسمت سوم مراسم رزیف هم درحقیقت اشاره به پایان سفر و به سلامت رسیدن افراد کشتی دارد. دست و هلهله‌ای که در این رقص می‌بینیم شاید کاری است که زنان و کودکان در هنگام دیدن عزیزان خود که از سفرهای سخت، طولانی و پرمشقت دریایی برمی‌گشته‌اند انجام می‌داده‌اند و چه‌بسا خانواده‌هایی که به‌دلیل حوادث دریایی ناگوار، از چنین هلهله‌ای بی‌نصیب می‌ماندند.

مراسم رزیف در کجا برگزار می‌شود؟

مراسم زیبای رزیف در استان هرمزگان، برای مثال در جزیره قشم و بندر قدیمی کنگ برگزار می‌شود. چنین مراسمی در جزیره قشم با نام «عضوا» یا «عصوا» هم شناخته می‌شوند. اگر خوش‌شانس باشید و در هنگام سفر، عروسی به راه باشد، می‎‌توانید با اجازه گرفتن از صاحب مراسم، در این بزم باشکوه و به‌یادماندنی شرکت کنید. این مراسم در تعطیلات نوروز و در دیگر جشن‌ها هم برگزار می‌شود. این مراسم را مردان انجام می‌دهند، اما مراسم زنان هم خالی از لطف نیست و با رسومات خاص خود برگزار می‌شود، پس بانوان می‌توانند علاوه‌بر بازدید از مراسم رزیف در عروسی‌ها، از مراسم سنتی زنان هم دیدن کنند که به‌طور معمول در یک روز دیگر انجام می‌شود.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن