تاریخ و تمدن

جاهای دیدنی اردکان؛ کشف تاریخ در کویر

فهرست مطالب

در این مطلب قرار است به دل کویر بزنیم. به شهر فولاد و پسته، شهری که آب خوش از گلوی قنات‌هایش هنوز جاری است. هر جایی از این شهر قدم بگذارید از ایران باستان یادگاری در دامن خود دارد. قرار است با هم به تماشای جاهای دیدنی اردکان بنشینیم و مزه‌ قطاب و نان برنجی را در کاممان به یادگار بگذاریم.

اردکان یکی از بزرگترین شهرهای استان یزد است که معنای نام آن شهر مقدس است. این شهر کویری دیدنی‌های زیادی را از زمان‌های کهن تاریخ در خود جای داده که از جمله‌آن‌ها مساجد، قنات‌ها، قلعه‌ها، گوردخمه‌ها و آتشکده‌های مربوط به دوران قبل از اسلام است. دیدنی‌های شهر اردکان تمامی ندارند. اردکان همچنین یکی از صنعتی‌ترین شهرهای ایران است که معادن زیرزمینی زیادی را در خود جای داده که مهم‌ترین آن صنایع فولاد است.

در این مطلب به اردکان می‌رویم، در کویر قدم می‌گذاریم و شامگاهان ستاره‌هایی را به تماشا می‌نشینیم که می‌توان با دست چیدشان.

1- مسجد جامع اردکان

مسجد جامع اردکان را به نوعی می‌توان سرآمد جاهای دیدنی اردکان به شمار آورد. این مسجد که قدمت آن به دوره‌ صفویه می‌رسد به معنای واقعی، معماری کویری ایران را به نمایش می‌گذارد. این بنا سراسر از شاخصه‌های معماری ایرانی است که چشم بینندگان را خیره می‌کند. در مجاورت این بنای با شکوه بازار و حمام اردکان قرار گرفته که باید از آن‌جا نیز دیدن نمایید.

بنای این مسجد از خشت و گل است که بارها مورد بازسازی قرار گرفته. مسجد جامع اردکان دارای شبستان بسیار وسیعی است که اطراف آن را طاق‌های هلالی احاطه کرده که با گچ‌بری مزین شده و همچنین ارتفاع گنبد آن به بیش از 60 متر می‌رسد. درب ورودی این مسجد از جنس چوب است که با قطعات کوچک پنج‌ضلعی ساخته شده است.

جاهای دیدنی اردکان

روی این در قطعاتی فلزی قرار دارد که روی آن‌ها به خط کوفی نوشته‌هایی حک شده است. طبق گفته‌ برخی، در این مسجد زیراندازی وجود داشته که مربوط به اوایل قرن یازدهم هجری بوده که اکنون در موزه نگهداری می‌شود.


نشان دادن مکان روی نقشه

2- قلعه خرانق

از دیگر جاهای دیدنی اردکان قلعه‌ خرانق است که قدمت آن به عصر ساسانیان می‌رسد. وسعت این قلعه به بیش از یک هکتار می‌رسد و معماری عجیبی را در خود دارد. برای مثال می‌توان به مارپیچ پلکان آن اشاره کرد که برای غافلگیری دشمنانی که به قلعه یورش می‌آوردند تعبیه شده است. این قلعه‌ی خشت و گلی عظیم در میان حصاهایی مستحکم احاطه شده که ارزش و دوام نظامی آن را نشان می‌دهد. در درون این قلعه خانه‌های ساخته شده که از الیاف حصیری و خشت و گل است و همچنین اطراف آن برج‌های دیدبانی وجود دارد.

قلعه‌ خرانق دارای چهار دروازه است که هر کدام نام خاص خود را دارد. اطراف این بنای با شکوه را کوه‌های اردکان فرا گرفته که جلوه‌ خاصی به این بنا داده است. تمامی این ویژگی‌ها سبب شده که قلعه‌ خرانق به یکی از جاهای دیدنی اردکان بدل شود.

جاهای دیدنی اردکان

3- مسجد زیرده

مسجد زیرده بنا به روایتی اولین مسجد اردکان است که قدمت آن را به قرن دهم هجری می‌رسانند. این مسجد در شهرستان زیرده از توابع اردکان واقع شده است. در بالای ایوان تابستانی مسجد روی قطعه سنگ بزرگی به خط نسخ آیات قرآن و سال احداث آن نوشته شده است.

جاهای دیدنی اردکان

محراب این مسجد دارای کاشیکاری بسیار زیبایی است. ارتفاع گنبد کاشی‌کاری شده‌ی آن به حدود چهل متر می‌رسد، همچنین در کنار این مسجد بادگیری به سبک معماری کویری بنا شده که هوای آن‌جا را مطبوع می‌کند.


نشان دادن مکان روی نقشه

4- موزه مردم شناسی اردکان

موزه‌ مردم‌شناسی اردکان در سال 1370 در زیرزمین کتابخانه‌ فاضل شهر اردکان تأسیس شده است. این موزه دارای گنجینه‌ای شامل چهار هزار شی ارزنده است. موزه‌ مردم‌شناسی اردکان دارای سه سالن است که بخش‌های مختلفی تشکیل شده است، این بخش‌ها شامل بخش باستان‌شناسی، موزه کودک، مردم شناسی، جانورشناسی، گیاه‌شناسی و بخش اسناد و کتب می‌شود. بخش دیگری نیز به نام ایران‌شناسی در این موزه دایر است که در آن اشیایی از قبیل زیلو، تبر زین، قندیل‌های مسی، سکه‌های نقره و طلا، شمشیر و خنجر و چند کتیبه‌ کهن به نمایش در آمده است.

در قسمت اسناد و کتاب‌ها، قرآن‌هایی به خطوط مختلف و کتب فقهی به معرض دید گذاشته شده است. گرامافون، دوربین عکاسی، تلفن و رادیوهای قدیمی نیز در بخش فرهنگی موزه مردم شناسی اردکان دیده می‌شود. بخش مردم شناسی موزه از ارزنده‌ترین بخش‌های آن به شمار می‌رود که بیش از هزار قطعه از آلات زندگی مردم اردکان را در خود جای داده است. ابزار تولید پارچه، ابزار کشت و زرع و مراحل تولید و پخت نان، تنورها و آسیاب‌ها، ابزار آهنگری و درودگری از جمله‌ آثاری است که در این موزه با نمایش در آمده است.

جاهای دیدنی اردکان

از دیگر لوازم به نمایش در آمده در موز‌ه‌ مردم‌شناسی اردکان، انواع ترازو، چراغ، سماور زغالی، منقل، دیگ‌های سنگی و ظروف سفالی است. همچنین مجسمه‌هایی از حیوانات، نظیر شتر و گاو در این موزه قرار دارد که این مکان را به یکی از جاهای دیدنی اردکان تبدیل کرده است.


نشان دادن مکان روی نقشه

5- زیارتگاه چک چک

در مورد زیارتگاه چک چک نقل است زمانی که ایران مورد یورش و تاخت و تاز اعراب قرار می‌گیرد، یزدگرد، همسر و فرزندان خود را به یزد فرستاده تا در آن‌جا از دست‌درازی عرب‌ها در امان بمانند؛ اما یزد نیز مانند بسیاری از نقاط ایران از هجوم عرب‌ها در امان نمی‌ماند. زن و فرزندان شاه ایران برای رهایی از عرب‌ها به کوه‌های اطراف یزد پناه بردند.

دختر یزدگرد که نیک‌بانو نام داشت به طرف کوه‌های شمال شرق می‌رود؛ تشنه می‌شود و آبی نمیابد، چوب دستی‌ای را که همراه داشته به زمین می‌زند و از زمین آب به صورت چکه چکه به جریان می‌افتد. بعدها در آن مکان درخت چناری می‌روید که برای پیروان زرتشت مقدس بوده و خرداد ماه هر سال زرتشتیان زیادی را برای ادای فرایض مذهبی به آن‌جا می‌کشاند. در اطراف این زیارتگاه، اقامت‌گاه‌هایی برای مسافرین و زائرین بنا شده است.

جاهای دیدنی اردکان

6- محله شریف آباد

محله زرتشتی‌نشین شریف آباد یکی از جاهای دیدنی اردکان است که بافت سنتی این شهر را تشکیل می‌دهد که بناهای زیادی از جمله مساجد، آتشکده‌ها، دخمه‌ها و زیارتگاه‌های زرتشتی را در خود جای داده است. ترک‌آباد، شریف آباد و احمدآباد از روستاهای آن به شما می‌رود که اکثرا پیرو دین زرتشت هستند. امروزه محله‌ شریف آباد دارای ساکنان مسلمان نیز هست. عموما بناهای این محله را زیارتگاه‌ها، آتشکده ها و نیز منازل مسکونی سنتی تشکیل می‌دهند که از هر سو می‌توان بادگیرهای این شهر کویری را دید.

مجموع این جاذبه‌ها در کنار هم نیز امامزاده‌ها و مساجد مسلمانان، این منطقه را به یکی از جاهای دیدنی اردکان بدل کرده است. وجود دو دین بزرگ زرتشتی و اسلام کنار در شیوه‌ معماری، فرهنگ و سبک زندگی افراد بومیِ آن‌جا تثیر گذاشته است. از دیگر بخش‌های دیدنی شریف‌آبادِ اردکان، وجود قنات‌ها و معماری خاص آن است. معمولا در شهرهای کویری بنا بر مقتضای آب و هوای آن منطقه، تهیه و نگهداری آب و رساندن آن به منازل و زمین‌های کشاورزی از اهمیت خاصی برخوردار است. در هر گوشه از شریف آباد قنات‌هایی را خواهید دید که هنوز در آن‌ها آب می‌جوشد.

آتشکده‌ چندهزارساله که بنا به روایات هیچگاه آتش آن فرو نخفته در شریف آباد وجود دارد و همواره موبد سپیدپوشی از آتش آن مراقبت می‌کند. در حاشیه‌ محله‌ شریف‌آباد کوه‌های مرتفعی به چشم می‌خورد که دخمه‌های زرتشتیان در آن‌جا قرار دارد که زرتشتیان قدیم مرده‌هایشان را در آن قرار می‌دادند تا در آن‌جا تجزیه شود و علت اینکه دخمه‌ها از محل زندگی مردم دور بوده رعایت مسائل بهداشتی و دوری از بوی بد مردگان بوده است که امروزه دیگر کاربردی ندارد؛ زیرا امروزه زرتشتیان مردگان خود را به خاک می‌سپارند.

خان تاریخی سلامت نیز از دیگر جاهای دیدنی شریف‌آباد اردکان است که کاربری آن اقامتگاه بوم‌گردی است. معماری خانه‌ی سلامت از اسلوب معماری کویر ایران پیروی کرده که شامل سردر هلالی و نیز طاق‌های هلالی در طرفین است که بادگیرهای متعدد آن هوای آن‌جا را مطبوع می‌کند.

جاهای دیدنی اردکان

7- خانه تقدیری

خانه‌ی تقدیری که یادگار دوره‌ قاجار است یکی دیگر از جاهای دیدنی اردکان به شمار می‌رود که نام خود را از تاجر بزرگی به نام تقدیری می‌گیرد. این خانه از آجر و گل و خشت ساخته شده که چار ضلعی است و حیاط نسبتا وسیعی دارد که در مرکز آن حوض قرار دارد. بخش کلی بنا دارای دو قسمت اربابی و رعیت‌نشین است. این بنا از طرح پنج‌دری و سه‌دری که از نشانه‌هایِ معماری سنتیِ کویریِ ایران است، در خانه تقدیری اردکان استفاده شده است.

اتاق‌های بزرگ همان پنج‌دری‌ها هستند که پنج پنجره‌ متصل به هم دارند و اتاق‌های خواب نیز به صورت سه‌دری طراحی شده‌اند. عبور نور خورشید از شیشه‌های رنگارنگ اتاق پنج‌دری فضایی روح‌نواز در فضای داخل ایجاد می‌کند که زیبایی خانه دوچندان می‌شود. بادگیر زیبایی نیز در بخش جنوبی خانه تقدیری قرار دارد که به اتاق‌های خانه پیوسته است.

جاهای دیدنی اردکان

در نمای بیرونی در بالا گچ‌بری‌های ظریفی به چشم می‌خورد و نیز ایوان اصلی که مشرف به حیاط و حوض است زیر طاق بزرگی قرار دارد و رو‌بروی آن را نرده‌های چوبی مزین ساخته است. خانه تقدیری که یکی از جالب‌ترین جاهای دیدنی اردکان است در خیابان حائری این شهر منتظر چشم‌های شماست.


نشان دادن مکان روی نقشه

8- کوه ریگ

کوه ریگ در محله‌ بغداد آباد شهر مهریز قرار دارد و به دلیل خواص درمانی‌اش مورد توجه گردشگران واقع شده است. علاوه بر این، کوه ریگ به علت این‌که آثار تاریخی بسیاری را در خود جای داده حائز توجه و اهمیت فراوان است. کوه‌ریگ اولین تپه شنی ایران است و تلی از ماسه‌های تمیز و بدون خاک که به صورت تپه‌ بسیار بزرگی در نزدیکی یکی از کوه‌های مهریز قرار دارد، منطقه‌ای دیدنی و تفریحی که تفریگاه بسیاری از مردمان است و یک محیط زیبا و آرامش بخش را فراهم کرده است.

جاهای دیدنی اردکان

ریگ‌های کوه‌ریگ به دلیل تابش مستقیم نور خورشید بسیار داغ می شود به همین دلیل بسیاری از مردم معتقدند، داغی ریگ‌ها می تواند دردهای عضلانی پا و کمر را از بین ببرد که همین امر سبب شده سالانه تعداد زیادی از گردشگران از این محل به عنوان یک منطقه گردشگری درمانی استفاده کنند. برج کبوتر خانه و آب انبار کوه ریگ را از دیگر جاذبه‌های این مکان می‌توان نام برد.


نشان دادن مکان روی نقشه

9- روستای ترک آباد

روستای ترک‌آباد در غرب اردکان و در مسیر راه اردکان نایین قرار دارد. در این روستا قنات قدیمی‌ قرار دارد که در سال 747 هجری به دستور دختران امیر مبارزالدین محمد احداث گردیده و آن دو خواهر قنات را به بقعه خود که مدفن ایشان است و در جنب مزار شیخ تقی الدین دادا محمد در محله شیخداد یزد قرار دارد، وقف نموده اند. روزگاری زرتشتیان زیادی در این روستا زندگی می‌کردند به طوری که یکی از بزرگترین مراکز دینی پیروان زرتشت به شمار می‌رفت اما بعدها از آن‌جا کوچ کردند. در این روستا قلعه‌ای کهن وجود داشت که امروز هیچ اثری از آن بر جای نمانده است.

یکی از کهن‌ترین دخمه‌های ایران، دخمه ترک‌آباد است که بقایایی از آن هنوز بر جای مانده است. از تفاوت‌های این دخمه با دیگر نمونه‌های موجود در این است که دخمه‌های از سنگ و گچ و بر فراز کوه ساخته شده‌اند؛ اما دخمه ترک آباد با گل وخشت و در دشت احداث شده است. ساختمان دخمه‌ی ترک آباد دارای نقشه‌ای دایره‌ای است و دو دیوار داخلی و خارجی دارد. در فاصله‌ بین دیوار ۳۰ اتاق کشف شده که به عنوان «آرامگاه» نام‌گذاری شده است.

این دخمه متعلق به دوره‌ ایلخانان است. از دیگر جاذبه‌های روستای ترک‌آباد میل تاریخی آن است. در فاصله‌ی کمی از ترک آباد، بنایی آجری به ارتفاع سه متر بنا شده بود که در قدیم وسیله‌ راهنمایی مسافران بود. جنس این بنا از آجر و گچ بوده و دارای کتیبه یکپارچه‌ی آجری بوده که عبارت «عمل حاجی حسین چاووش» روی آن حک شده بود. میل تاریخی ترک آباد به طمع پیدا کردن عتیقه نابود شده است. از دیدنی‌های دیگر روستای ترک‌آباد ساباط‌ها، آب‌انبارها، دیوار تاریخی ترک‌آباد، آسیاب آبی، آب‌انبار و و برج تاریخی ترک‌آباد است.

درباره‌ مورد اخیر یعنی برج تاریخی ترک آباد باید گفت که بنایی بلند، باریک و استوانه‌ای یا چند پهلو است که برای دیده‌بانی و دفاع مورد استفاده قرار می‎‌گرفت. در روستای ترک آباد نیز یک برج وجود دارد که در شرف نابودی است. این بنا هنگام عبور از جاده ترک آباد-چاه افضل قابل مشاهده است.

جاهای دیدنی اردکان

این برج به شکل استوانه‌ای از جنس خشت در فاصله دو کیلومتری قلعه ترک آباد قرار دارد و هنگام ایجاد ناامنی یا حمله دزدها مورد استفاده قرار می‌گرفت و مردم روستا به صورت نوبتی به نگهبانی می‌پرداختند. در حال حاضر بخش زیادی از برج تخریب شده و هیچ اقدامی برای بازسازی این بنا صورت نگرفته است.


نشان دادن مکان روی نقشه

10- برج توت

برج توت که از دوره‌ قاجار تاکنون رو پای خود مانده یک بنای استوانه‌ای از جنس خشت و گل است. ارتفاع آن به حدود 50 متر می‌رسد و کاربری نظامی داشته است. این بنا که از قسمت پایین با زیربنایی بزرگتر و در قسمت فوقانی تنگ‌تر است. روی دیواره‌های خود نقوش برجسته‌ هشتی شکل دارد. در قسمت بالا سوراخ‌هایی برای دیده‌بانی و نیز تیراندازی تعبیه شده است. این اثر در سال 1378 به عنوان یک اثر ملی به ثبت رسیده است. برج توت در روستایی به همین نام از توابع اردکان واقع شده است.

جاهای دیدنی اردکان

کدام شهر یزد شما را بیش از هرشهر دیگری مجذوب خود کرده است؟ آیا تا به حال جاهای دیدنی اردکان را از نزدیک دیده‌اید؟

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن