بازار گردی

بازارچه تاریخی شاهرود؛ بازمانده دوره صفویه

فهرست مطالب

می‌گویند بازارها در شهرسازی ایرانی ستون فقرات شهرها هستند؛ به‌عبارتی مانند شاه‌راهی حیاتی حومه شهر را به یکی از میدان‌ها یا مراکز مهم شهر وصل می‌کنند. هر غریبه‌ای برای ورود به شهر باید از بازار عبور کند. درواقع در ورودی بازارها معمولا پایانه‌ها یا کاروان‌سراها وجود داشتند. مسافران وارد شهر می‌شدند و ناگزیر برای رسیدن به مقصدشان، از بازار عبور می‌کردند. بازارها قدرت اقتصادی، محصولات، تولیدات و خلاصه چکیده‌ای از شهر را به تازه‌وارد نشان می‌دادند و بعد از عرضه نمایی کلی، او را به میدان اصلی شهر می‌رساندند. اما بازار سنتی شاهرود مدت‌هاست نمی‌تواند شهر و قدرت اقتصادی‌ آن را به رخ مسافران و غریبه‌ها بکشد. حالا دیگر این بازار هیچ بیننده‌ای را از شکوه خود به وجد نمی‌آورد. امروز باهم در نابرو، گشتی در این بازار سنتی می‌زنیم، کمی حال‌وهوایش را مرور می‌کنیم و از تاریخچه و دلایل شکل‌گیری و افولش حرف می‌زنیم.

تاریخچه

هسته اولیه بازار سنتی شاهرود در زمان صفویه ساخته شد. در آن دوران که اوج معماری و شهرسازی در نقاط مختلف ایران است، این بازار کارکردی شبیه قیصریه داشت. بازار شاهرود جایگاه صنعتگران و هنرمندان بود و با چند تکیه، مسجد و مدرسه علمیه، ترکیبی کامل از اجتماعی ایرانی می‌ساخت. در این دوران بازار سنتی شاهرود اوج شکوه خود را تجربه کرد و هنوز هم که هنوز است با قدم‌زدن در آن، این شکوه ازدست‌رفته، این حزن و نوستالژی برای گذشته پررونق را کاملا از هرسو حس می‌کنید.

بازارچه تاریخی شاهرود

در دوران قاجار چند بار بازار سنتی شاهرود در نقاطی موردبازسازی قرار گرفت. بعدها آن‌قدر بازسازی‌ها زیاد شدند که بازاری کاملا نو در همان محل قبلی شکل گرفت و به‌مرور هرآنچه از صفویه باقی مانده بود، نابود شد.

زمان پهلوی، رضاخان در طرح‌های نوسازی و مدرن‌کردن شهرها، بازار شاهرود را به‌بهانه خیابان‌کشی تا حد زیادی خراب کرد. آنچه امروز از بازار شاهرود می‌بینیم، بخش کوچکی از بازار قبلی است که از گزند نوسازی‌های غیراصولی در امان مانده است.

حال‌وهوای بازار

همان‌طور که اشاره شد، بازار سنتی شاهرود مدام در حال فریادزدن حزن و اندوهی است که از ویران‌شدن گذشته باشکوهش ناشی می‌شود. بازاری که تا چند دهه قبل پاتوق ثروتمندان بود، بروبیایی داشت و محل کسب تعداد زیادی از مردم شهر بود، حالا یک راسته کوچک با پنج ورودی است که همه به هم نزدیک‌اند. از این ورودی می‌توانید به‌راحتی ورودی بعدی را ببینید و کم‌بودن مسافت‌ها نشان از کوچک‌بودن بازار دارند. پیاده‌روی ساده‌ای از ابتدا تا انتهای بازار شاهرود کمتر از ده دقیقه زمان می‌برد.

بازارچه تاریخی شاهرود

مغازه‌ها به‌ندرت معرف مشاغل سنتی و صنایع دستی شهرند. راسته اصلی با چند مغازه طلافروشی شروع می‌شود، کمی جلوتر به تعدادی لباس‌فروشی می‌رسد که در انحصار لباس‌های بی‌کیفیت چینی‌اند و درنهایت با چند خشکبارفروشی و تعدادی پارچه‌سرا به‌ پایان می‌رسد. این‌ها همان چیزهایی‌ هستند که به‌هیچ‌عنوان بازار شاهرود را با بازارهایی مانند تبریز، زنجان یا اصفهان قابل‌مقایسه نمی‌کند.

بازار به‌سبک بازارهای نقاط گرمسیری سرپوشیده است و در گرمای تابستان همچنان خنک می‌ماند. البته در بسیاری از بخش‌ها سقف ریزش کرده و با تعدادی چوب پوشانده شده است، همان چوب‌ها هم به‌مرورزمان پوسیده و آسیب دیده‌اند و در روزهای تابستان آفتاب به‌سادگی وارد راسته می‌شود. مغازه‌ها همه خشتی‌اند و به‌جز معدود گچ‌بری‌های بالای مغازه‌ها، اغلب تزیینات کار با آجرند.


تقریبا اکثر دیدنی‌های شاهرود در مرکز شهر متمرکزند. بازار بزرگ هم در همین منطقه قرار دارد. بعد از رسیدن به ایستگاه راه‌آهن یا پایانه اتوبوس، خودتان را با ماشین‌های خطی به خیابان هفده‌ شهریور برسانید و از آنجا پیاده به تمام آثار و جاذبه‌های گردشگری شهر سر بزنید.

چند بنا و رویداد که به بازار هویت می‌دهند

حمام عمومی: یکی از بناهای مهم در بازار شاهرود که هنوز تخریب نشده، حمام است. اگر با دقت در بازار نگردید، حتما از کنارش می‌گذرید و متوجه حضورش نمی‌شوید. اما اگر در جست‌وجوی اصالت و هویت بازار باشید، حتما در گشتتان این حمام را می‌بینید. حمامی که مدت‌ها است تعطیل شده ولی همان در بسته و آجرکاری و گچ‌بری سردر ورودی‌اش، گواه قدمتش است.

این حمام متاسفانه هنوز مرمت نشده و قابلیت تغییر کاربری و احیا را ندارد؛ اما اگر خوش‌شانس باشید و راهی به درونش پیدا کنید، از چیزی که می‌بینید شگفت‌زده می‌شوید؛ حمامی از همان نوع که پدربزرگ‌هایمان با آن خاطره دارند، پیش روی شماست و احتمالا داستان‌های پیرامونش برایتان جذاب خواهد بود.

بازارچه تاریخی شاهرود

آیین طوق‌بندان و عباس‌عباس: تکیه‌های بزرگی اطراف بازار سنتی شاهرود وجود دارند. اغلب، بازاریان این تکیه‌ها را از نظر مالی تامین می‌کنند و خود بازاریان به‌عنوان پای ثابت مراسم‌ها شناخته می‌شوند. به‌رسم همه شهرهای ایران، برخی آیین‌های مربوط به محرم در بازار شاهرود هم برگزار می‌شوند. از مهم‌ترین آن‌ها عباس‌عباس و طوق‌بندان است که اصالت شاهرودی دارند و آن‌قدر در بازارچه شهر برگزار شده‌اند که بخشی از هویتش را ساخته‌اند.

در روزهای محرم خیلی از مردم برای تماشای این مراسم به بازار می‌آیند و اینجا دور هم جمع می‌شوند. زمان سفر ما هم مصادف با محرم بود و هنوز حال‌و‌هوای بازار پر از حس‌و‌حال این آیین‌ها بود؛ بیرق‌ها برپا و کسبه سیاه‌پوش بودند و از مغازه‌ها صدای نوحه و مرثیه‌خوانی می‌آمد.

یکی از تکیه‌های مهم اطراف بازار تکیه زنجیری نام دارد که به‌خاطر ارتباط نزدیکش با بازار، به آن تکیه بازار هم می‌گویند.

دسترسی به بازار شاهرود

تقریبا اکثر دیدنی‌ های شاهرود در مرکز شهر متمرکز هستند. بازار بزرگ هم در همین منطقه قرار دارد. بعد از رسیدن به ایستگاه راه‌آهن یا پایانه اتوبوس، خودتان را با ماشین‌های خطی به خیابان هفده‌ شهریور برسانید و از آنجا پیاده به تمام آثار و جاذبه‌های گردشگری شهر سر بزنید.

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن