بازارگردی

بازار اراک؛ بازمانده دوره قاجار

فهرست مطالب

یکی از لذت‌بخش‎‌ترین قسمت‌های سفر، آشنایی با فرهنگ‌‌های مختلف آن منطقه است. دیدن فرهنگ‌های متفاوت و درک آنچه که یک ملت انجام می‌دهند و می‌اندیشند، باعث می‌شود نگاه تازه‌ای به دنیا پیدا کنیم و تجربه‌های جدیدی به‌دست آوریم. یکی از مکان‌هایی که می‌شود به سادگی در آن با مردم محلی ارتباط برقرار کرد و نظارگر روزمره آن‌ها بود، بازارهای قدیمی شهرها است. بازارهایی که از دیرباز شاهد تعاملات بین مردم بوده‌اند و باورها و هنجارها را به نسل‌های بعدی منتقل کرده‌اند. با من در این مطلب  از نابرو همراه شوید تا به بازار اراک سر بزنیم.

تاریخچه اراک

قدمت شهر اراک به دوره قاجار و حکومت فتحعلی شاه بر‌می‌گردد. با این‌حال آثار باستانی چند هزار ساله در اطراف این شهر پیدا شده است. نام قدیمی اراک سلطان آباد بود که در کتیبه سردر بازار آمده است و در زمان پهلوی به اراک تغییر کرد. شهر اراک در ابتدا، قلعه نظامی بود که توسط یوسف خان گرجی به منظور سر‌وسامان دادن به منطقه عراق عجم ساخته شد.

اراک از معدود شهرهای ایران است که طبق نقشه ساخته شده ‌است. آن هم به لطف یوسف خان گرجی که شهرهای گرجستان و قفقاز را دیده بود و سعی کرد شهری مانند آن‌ها بنا کند. به همین دلیل او بازار را مرکز این شهر قرار داد.

بازار اراک

تاریخچه بازار اراک

ساخت شهر اراک بیست سال طول کشیده ‌است و اسناد موجود حاکی از آن است که شهر و بازار هم‌زمان با هم ساخته‌ شده‌اند. بنای اولیه بازار و ارکان آن مانند راسته‌ها، سراها، تیمچه‌ها و… توسط حاکم وقت، سپهدار اعظم، در اوایل قرن سیزدهم ساخته شد. به همین دلیل مسجد و مدرسه نزدیک بازار، به نام او نام‌گذاری شدند.

مردم محلی از این بازار به‌عنوان بازار سرپوشیده یاد می‌کنند و معتقدند آخرین اثر معماری ایرانی است. طول بازار اراک حدود یک کیلومتر و ارتفاع دیواره‌های آن حدود هفت متر است. 500 باب مغازه در راسته بازار وجود دارد که شامل انواع واحد تجاری هستند. این بازار محل مناسبی برای تهیه سوغات است. بازار سرپوشیده اراک در تاریخ 10 آبان 1355 به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران ثبت شده است.

بازار اراک

معماری بازار

راسته بازار و فضاهای مختلف آن، اساس بافت شطرنجی شهر است. هنگامی که وارد بازار می‌شوید، متوجه ساختار منظم و تقارن هندسی آن خواهید شد. این بازار که شناسنامه شهر است، دو محور عمود برهم دارد. این دو محور یکدیگر را در محلی معروف به چهار سوق قطع می‌کنند.

بازار اراک

مرکز چهار سوق، حوض سنگی و بالای آن بزرگ‌ترین و متفاوت‌ترین گنبد بازار قرار دارد. در محور شمالی- جنوبی بازار که طول آن720 متر است، هفت گذر را می‌بینید که طول هرکدام حدود50 متر است. هنگامی که در بازار قدم می‌زنید و زیبایی، نظم وتقارن آن را می‌بینید، نظرتان به سراها و تیمچه‌هایی جلب می‌شود که به فاصله50 متری از هم قرار دارند. در هر تیمچه کالای مشخصی به فروش می‌رسد.22 سرا در بازار وجود دارد که معروف‌ترین‌ها عبارت‌اند از: کاشانی، مهر، گلشن، آقایی،کتاب فروشان، نوذری و فراهانی‌ها.

بازار اراک

بازار سرپوشیده چهار ورودی اصلی دارد. در قدیم چهار دروازه به نام‌های قبله، راهزان، شهرجرد وحاج علی نقی اطراف بازار وجود داشته که امروزه از بین رفته است. راسته‌ها و گذرها طوری طراحی شده‌اند که در هنگام آتش‌سوزی یا دیگر مشکلات، افراد بتوانند به سرعت از بازار خارج شوند. به همین دلیل همه سراها و تیمچه‌ها یک در خروجی دارند.

با وجود سرپوشیده بودن بازار اراک به دلیل معماری خاص آن، هوای داخل در زمستان گرم و در تابستان خنک و مطبوع است. سقف بازار به صورت گنبدی است. مرکز هر گنبد نورگیر چند ضلعی ایجاد شده که نقش تهویه هوا را برعهده دارند. مصالح استفاده شده در این مجموعه آجر، ملات گچ، آهک و خاک رس است.

بخش‌های دیگر بازار اراک

این مجموعه شامل مسجد، مدرسه، آب انبار و چهار حمام بوده است. یکی از زیبا‌ترین مسجد‌های شهر، همین مسجد است که از بام آن می‌توانید نمای کلی بازار را ببینید. مدرسه سپهدار، امروزه کاربری حوزه علمیه دارد. همچنین آب انبار تخریب و بنای تازه‌ای به آن اضافه شده است. امروزه حمام‌های چهار سوق، ‌نور، شیخ الاسلام و فیروزه از بین رفته‌اند.

بازار اراک

د‌ر گذر سپهدار دو خانه تاریخی وجود دارد. خانه حسن پور که به رستوران تبدیل شده و خانه قنبری که کارگاه ساخت صنایع‌دستی است.

اگر از بازاریان بخواهید که زیباترین قسمت بازار را به شما معرفی کنند، بی‌شک انتخاب آن‌ها سرای کاشانی است. این سرا از شاهکارهای معماری عصر قاجار است. هنگامی که از دروازه بلند سرا وارد آن می‌شوید و سقف هفت گنبد آن را می‌بینید، به یاد هفت آسمان می‌افتید. این سرای 200 ساله، از مهم‌ترین سراهای بازار اراک است که بعد از گذر سوم، معروف به گذر ملاقاسم قرار دارد. پوشش سقف آن از نوع طاق و چشمه با تزیینات یزدی بندی است.

بازار اراک

وسط هر طاق، نورگیر دایره‌ای شکل وجود دارد. پوشش سقف، قوس‌های آجری تیزدار است که توسط کش‌های چوبی مهار شده‌اند. انتهای این سرا شاهد موزه صنایع‌دستی سلطان آباد هستید.

دسترسی

بازار سرپوشیده چهار ورودی اصلی دارد که در خیابان‌های امام، محسنی، پاسداران و میدان ارگ دروازه‌های آن را می‌بینید. شما می‌توانید از هر یک از گذرهای داخل خیابان پاسداران یا محسنی وارد بازار شوید. اما پیشنهاد من ورودی میدان ارگ است تا در ابتدا مسجد و مدرسه را ببینید و سپس سفر خود را به آخرین اثر به‌جا مانده دوره قاجار ادامه دهید.

بازار اراک

از دیگر جاذبه‌های گردشگری اراک می‌توانید موزه چهار فصل و موزه مفاخر را ببینید. اگر به پرندگان و طبیعت‌گردی علاقه دارید، دیدن تالاب میقان خالی از لطف نیست. همچنین روستای انجدان و هزاوه از روستاهای دیدنی استان هستند.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن