فرهنگ و هنر

آرامگاه بایزید بسطامی بسطام؛ پیوند تاریخ و هنر در سمنان

بسطام یکی از شهرستان‌های خوش آب‌وهوای استان سمنان است. این شهرستان بین دو منطقه آب‌و‌هوایی مرطوب و کویری قرار گرفته و همین عامل باعث شده که هوای دلپذیری داشته باشد. علاوه‌بر اینکه در این شهر می‌توانید از دیدن جاذبه‌های طبیعی لذت ببرید، دیدنی‌های تاریخی بسیاری برای گشت‌وگذار خواهید یافت. آرامگاه بایزید بسطامی یکی از مکان‌های تاریخی شهر است که با دیدن آن به تاریخ سفر می‌کنید. با من همراه شوید تا در این مطلب از نابرو این بنای تاریخی را به شما معرفی کنم.

آرامگاه بایزید بسطامی کجاست

بسطام شهری در شش کیلومتری شمال‌شرقی شهرستان شاهرود است. این شهر از غرب به رشته کوه‌های شاهوار و شهر مجن و از شرق به منطقه میامی و دشت کویر می‌رسد. طبیعت بسطام را می‌توان یکی از زیباترین جاذبه‌های این منطقه دانست. سراسر شهر، باغ‌های انبوه زردآلو را می‌بینید که با اجازه گرفتن از صاحب باغ می‌توانید در آن تفریح کنید.

پس از تماشای سرسبزی و طبیعت زیبای شهر، وقت آن است که سری به جاذبه‌های تاریخی بسطام بزنید. مجموعه تاریخی بسطام یکی از این جاذبه‌ها است که پیشنهاد می‌کنم دیدن آن را از دست ندهید. بازدید از معماری اصیل ایرانی و بناهایی که قدمت آن‌ها به دوره سلجوقی، ایلخانی، صفوی و قاجاریه می‌رسند، خالی از لطف نیست.

آرامگاه بایزید بسطامی یکی از مهم‌ترین بناهای تاریخی شهر و محل دفن عالم بزرگ بسطامی است. بایزید بسطامی از عرفای بزرگ قرن سوم هجری بود که آن‌را پایه‌گذار سکر و فنا در تصوف می‌دانند.

زیبایی در تار و پود معماری ایرانی

هنگام ورود به مقبره، سادگی و صمیمیت آن نظر شما را به خود جلب می‌کند. کمی جلوتر و درست روبروی ورودی، زیارتگاه و مزار بایزید قرار دارد؛ سنگی سفید و ساده که با خط زیبایی نام بایزید بسطامی روی آن حک شده است. سمت چپ زیارتگاه، دالانی با تابلوهای قدیمی قرار دارد که درحقیقت آلبوم خاطرات این مزار است. عکس‌های مزار از زمان‌های مختلف و دوره‌های تاریخی گذشته را می‌توانید در این بخش ببینید.

آرامگاه بایزید بسطامی

زیارتگاه بسیار ساده است و فقط یک پنجره مسقف آهنی دارد. مزار بایزید، یک سنگ مرمر زیبا است که کلماتی از مناجات مشهور علی‌بن‌ابی‌طالب روی آن حک شده است. علاوه‌بر آرامگاه اصلی، می‌توانید از فضاهای مختلف بنا بازدید کنید. در ادامه با این فضاها بیشتر آشنا می‌شوید.

مسجد اول

این مسجد را قدیمی‌ترین قسمت آرامگاه بایزید بسطامی می‌دانند. اسناد تاریخی روایت می‌کنند که این قسمت، اتاقی بود که بایزید در آن نماز می‌خواند. مسجد اول یک متر پایین‌تر از مسجد امروزی قرار دارد. در این مسجد محراب و آثار تاریخی کهن را می‌بینید که در فضایی مانند موزه نگهداری می‌شوند. مسجد نخستین در سال‌های 50 تا 100 هجری ساخته شده و در گذشته یکی از فضاهای مهم مجموعه به حساب می‌آمد.

مسجد دوم

محل اقامت نمازهای جماعت و تجمع مردم در مناسبت‌های مختلف بود. این مسجد در حقیقت روی مسجد اول بنا شده و کاربری سیاسی هم داشت. مسجد و مناره توسط محمدبن‌عیسی، هفتمین جانشین بایزید در سال 514 هجری ساخته شده است. تاریخ ساخت بنا را می‌توان روی مناره‌های زیبای آن دید. جنوب مسجد محرابی بسیار زیبا و چشم نواز قرار دارد. محراب یکی از مقدس‌ترین فضاهای مسجد در دوران گذشته است. علاوه‌برآن در چوبی منبت‌کاری شده‌ای در حیاط قرار دارد که امروزه عبور و مرور از آن امکان‌پذیر نیست.

محراب

اوج هنرنمایی معماری دوره ایلخانی را می‌توان در ساخت محراب این مجموعه دید. محمدبن‌حسین دامغانی این اثر را در سال 699 هجری خلق کرد. او همچنین وظیفه مرمت و مسقف کردن گنبد سلجوقی را پس از فروریختن آن برعهده داشت. محراب بخش‌های مختلفی دارد. در حاشیه اول آن کتیبه‌ای را می‌بینید که به خط ثلث نوشته شده و شامل آیات 18 و 19 سوره توبه است. حاشیه داخلی و روی طاق جناغی محراب، جملات بایزید و نام سازنده محراب نقش بسته و بخشی از آیت‌الکرسی نیز در حاشیه جنوبی دیده می‌شود. یکی از زیباترین بخش‌های محراب کاشی‌کاری‌هایی با طرح گل و بوته است که آیه 18 سوره جن در آن مخفی شده است.

آرامگاه بایزید بسطامی

گنبد غازان خان و ایوان غربی

اگر در صحن آرامگاه بایزید بسطامی بایستید، گنبد فیروزه‌ای را می‌بینید که به نمای مجموعه زیبایی منحصربه‌فردی بخشیده است. ضلع جنوبی گنبد، جایی است که می‌توانید از آن به گنبد وارد شوید و چشم‌انداز متفاوتی را ببینید. این فضا امروزه به موزه عرفان شرق تغییر کاربری داده است. پله‌های شرقی شما را به سرداب زیر گنبد می‌رسانند. عده‌ای معتقد هستند که هدف غازان‌خان از ساخت این بنا، انتقال جسد بایزید به آن‌جا بوده است. این اتفاق هرگز به واقعیت تبدیل نشد؛ چراکه بایزید او را در خواب از این کار منع کرد و به او گفت که قبر من باید زیر آسمان باشد.

این روایت اعتبار چندانی ندارد و عده‌ای عقیده دارند که افسانه‌ای بیش نیست.

ایوان غربی

ایوانی بلند با گچ‌بری‌های بسیار زیبا است که بین مقبره بایزید و گنبد غازان خان قرار دارد. این ایوان با 13.5 متر ارتفاع به دست محمدبن‌حسین دامغانی ساخته شده است.

ایوان و دالان اولجایتو

سمت شرق مجموعه و روبروی ایوان غربی، ایوان و دالان اولجایتو را خواهید دید. این فضا در گذشته ورودی اصلی بنا بوده است. کاشی‌های آبی‌رنگ و مقرنس‌های گچی، از زیبایی‌های غیر قابل وصف این ایوان هستند. دو طرف در ورودی ایوان، نام حضرت علی چهار بار به خط کوفی روی کاشی‌های آبی رنگ حک شده است. این بخش به کاشی‌های چهار علی شهرت دارد.

صومعه بایزید

کنار مقبره بایزید و ایوان غربی، صومعه بایزید قرار دارد. این صومعه از دو اتاق کوچک متصل به هم تشکیل شده و سراسر آن‌ها گچ‌بری‌های هنرمندانه‌ای را می‌توان دید. بایزید در محله زرتشتیان متولد شده بود. روایت‌های تاریخی بر این باور هستند که او قبل از اقامت در محله وافدان، با مهاجران مسلمان این صومعه را ساخت و در آن به عبادت مشغول شد. جنوب اتاق، محراب نفیس و با ارزشی را می‌بینید که آیات 114 و 115 سوره هود با خط ثلث روی آن نوشته شده است. زیر طاق ضربی سقف نیز کتیبه‌ای وجود دارد که متن آن به خط ثلث است.

مناره سلجوقی

اگر می‌خواهید قدیمی‌ترین بخش آرامگاه بایزید بسطامی را ببینید، دیدن مناره سلجوقی را از دست ندهید. مناره، شرق مسجد بایزید قرار گرفته و پایه آن به دیواره دو مسجد بایزید و امامزاده متصل است. آیاتی از قرآن با خط کوفی و بال‌های گشوده یک عقاب در میان درختان از تزیینات این مناره هستند که اشاره به عروج معنوی دارد.

بقعه مطهر امامزاده محمد

قبر امامزاده محمد، به‌شکل مکعب مستطیل و با کتبه‌ای برجسته به خط ثلث است. امامزاده محمد، فرزند امام جعفر صادق است که در سال 144 هجری در مدینه متولد شد. دیواره‌ها و سقف داخلی هرم نقاشی شده و پایین دیواره‌ها، کاشی‌های شش ضلعی به رنگ لاجوردی و فیروزه‌ای وجود دارند.

برج کاشانه

با نگاهی دقیق به برج کاشانه، به شباهت بسیار زیاد این بنا با مسجد دوم و صومعه بایزید پی می‌برید. عده‌ای می‌گویند که این مکان قبلا آتشکده زرتشتیان بوده است. برج کاشانه دومین برج مرتفع آجری ایران پس از گنبد کاووس است.

مدرسه شاهرخیه

بنایی آجری و زیبا در دوطبقه است که ضلع شرقی صحن امامزاده قرار دارد. یک صحن و اتاق‌های اطراف آن فضای اصلی بنا را تشکیل داده است.

یک پیشنهاد خوب

برای استراحت و تجدید قوا پس از این بازدید طولانی، سری به کافه رستوران دنج نزدیک آن بزنید. کافه «کندوک» کافه‌ای دوست‌داشتنی است که آرامگاه بایزید بسطامی در چشم‌انداز بالکن آن قرار دارد. در این کافه رستوران می‌توانید انواع غذاها و نوشیدنی‌های سنتی را امتحان کنید. فضای دلنشین، کارکنان خوش‌برخورد، موزیک ملایم و صدای فواره زیبای بالکن، بعدازظهری دلچسب را برای شما خواهد ساخت. کشک بادمجان این کافه دلچسب را حتما امتحان کنید.

نوشته های مشابه

‫12 نظرها

  1. تعداد عکس‌ها خیلی کم بود. خود امامزاده و مزار بایزید بسطامی و دالونی که روبروش هست بعلاوه ی محراب بایزید خیلی زیباست و به نظرم باید از هر کدوم اینها گزارش تصویری مگرفتن.
    چیزی که من شنیده بودم این بود که بایزید به خواب شخصی که براش گنبد ساخته رفته و گفته محل دفن من رو جابجا نکنید چون نمی‌خوام محل دفنم مشابه امامزاده ای باشه که مقام بالایی داره.
    خیلی از اسم های قدیمی استفاده شده بود که متن رو سخت کرده. میشد ساده‌تر هم نوشت.
    برج کاشانه و مدرسه شاهرخیه هم جای خالی عکسش احساس میشه
    کاش سوغات بسطام رو هم می‌نوشتن. اقامتگاه‌ها و هتل‌های موجود در اون شهر رو معرفی میکردن…

    1. نکات خیلی خوبی رو ذکر کردین و ممنون از اینکه وقت گذاشتین.سعی میکنم در نوشته های بعدی حتما این نکات رو در نظر بگیرم ریحانه جان?

  2. از اینکه ما را.با قلم ساده و روان، با خودتان به دیدار از این مکان تاریخی و عرفانی دعوت نمودید متشکرم، فضای دلنشین آنجا به زیبائی ترسیم شده وخنکای نسیم را هم حس کردم. عالی بود آفرین

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن