تاریخ و تمدن

سفر به دوره ایلخانی در مناره باغ قوشخانه اصفهان

فهرست مطالب

در نواحی شمالی اصفهان، هرکجا که قدم می‌گذارید آثاری از تاریخ کهن مشاهده کنید. به میدان قدس ( فلکه طوقچی) که می‌رسید، وارد خیابان لاله شوید. کمی به‌سمت شمال حرکت کنید، سمت چپ محوطه‌ای را مشاهده می‌کنید که مانند پارک از درختان کهن‌سال پوشیده شده است. در زمان پادشاهان قدیم، این‌جا باغی بوده به نام باغ قوشخانه که محل نگهداری پرندگان شکاری، شاهان بوده است. روبه‌روی این پارک سمت دیگر خیابان، کوچه‌ای به نام کوچه آب و فاضلاب وجود دارد. انتهای این کوچه، مناره‌ای مرتفع و زیبا را خواهید دید، به‌نام مناره باغ قوشخانه با من و نابرو همراه شوید تا این مناره زیبا از جاذبه‌ های اصفهان را به‌شما معرفی کنم.

مناره باغ ‌قوشخانه

مناره طوقچی، مناره باغ‌ قوشخانه، مناره علی بن سهل و مناره مسجد بابا سوخته از نام‌های دیگر این مناره است. دلیل شهرت این مناره به باغ ‌قوشخانه، مجاورت آن با باغ سلطنتی زیبا و وسیعی بوده که زمان سلطنت شاه عباس کبیر، محل استقبال رسمی مهمانان پادشاه بود.

مناره باغ قوشخانه اصفهان

همچنین مراسم اعطای خلعتی از طرف پادشاه به‌درباریان و خادمان دربار، در این باغ انجام می‌شد. در روزگار قدیم برای نگهداری کبوتران و قوش‌های تربیت شده، در شهرهای مختلف برج‌هایی می ساختند.‌ این باغ و به‌روایتی مناره باغ قوشخانه جزو همین مکان‌ها بوده. طبق ‌روایتی دیگر، باز‌های شکاری (قوش‌های) پادشاهان در این باغ نگهداری می‌شدند. این قوش‌ها جهت شکار کبوتران نامه‌بر دشمن، آموزش دیده بودند.


بالاتر از این کتیبه‌ها، مقرنس‌هایی با طرح‌های گره که با کاشی‌های لاجوردی، فیروزه‌ای و سفید تزیین شده می‌بینید. از این قسمت تا نوک مناره، با کاشی معرق و با طرح گره هشت و چهار لنگه حصیری تزیین شده است.

مناره طوقچی

این مناره، به‌مناره طوقچی هم مشهور است. طوقچی که به‌لهجه اصفهانی طوخچی گفته می‌شود، یکی از محله‌های قدیم اصفهان است که امروزه از آن به‌میدان قدس یاد می‌کنند. محله طوقچی به‌روایتی ابتدای دروازه شمالی اصفهان قدیم بود و از باغ‌های فراوانی تشکیل شده بود. این مناره که در این محله ساخته شده، به‌نام محله مناره طوقچی نیز شناخته می‌شود. نام دیگر این مناره، مناره علی بن سهل است که علت آن، نزدیکی این مناره با محدوده‌ای بوده که به‌نام علی بن سهل شناخته می‌شد.

مناره باغ قوشخانه اصفهان

چند کوچه عقب‌تر، به تکیه‌ای می‌رسید به همین نام که خانقاهی است کوچک و زیبا و قبر علی بن سهل در آن قرار دارد. این مناره، به‌مناره مسجد بابا سوخته هم شهره است. در گذشته پای این مناره، مسجدی قرار داشت به‌نام مسجد بابا سوخته. نام‌های دیگر این مسجد، مسجد عمر و مسجد سلطان ابوسعید بهادر خان هم بوده که اکنون اثری از مسجد باقی نمانده است. در حال حاضر مسجدی به‌نام مسجد صاحب الزمان(عج)، پای این مناره قرار دارد.

معماری مسجد

کوچه آب و فاضلاب را طی کنید و مقابل مسجد صاحب الزمان(عج) و مناره قرار بگیرید. قبل از مسجد، فضای سبز کوچکی وجود دارد که می‌توانید روی نیمکت‌های محوطه آن نشسته و خستگی راه، از تن به‌در کنید. از تماشای این مناره و مردم محلی که با لهجه شیرین اصفهانی صحبت می‌کنند، لذت ببرید.

مناره باغ قوشخانه اصفهان

از پایین که دیواری است باقی‌مانده از دوران قدیم، نگاه خود را بگردانید و از زیبایی‌های مناره باغ قوشخانه لذت ببرید. اگر کمی اطلاعات معماری تاریخی داشته باشید، متوجه خواهید شد که نوع تزیینات و نحوه معماری این مناره، مربوط به قرن هشتم هجری و یادگار دوره‌ ایلخانی است. ارتفاع این مناره زیبا ۳۸ متر است. از پایین مناره که نگاه کنید، ابتدا آجر چینی ساده‌ای وجود دارد.

مناره باغ قوشخانه اصفهان

بعد آن تزییناتی به‌خط بنایی فیروزه‌ای بر زمینه آجری است و به‌طور مارپیچ کلمه «الله اکبر» تکرار شده است. بالای این تزیینات مارپیچ، کتیبه‌ای به‌خط ثلث ساده دیده می‌شود که آیه «یا ایها الناس انتم الفقراء الی الله و هو الغنی الحمید» با زمینه کاشی فیروزه‌ای و خطوط سفید و حاشیه لاجوردی آن را زیبا ساخته. می‌توانید ببینید که این کتیبه خطی، با دو کتیبه خطا و اسلیمی در بالا و پایین، محصور شده است.

بالاتر از این کتیبه‌ها، مقرنس‌هایی با طرح‌های گره که با کاشی‌های لاجوردی، فیروزه‌ای و سفید تزیین شده می‌بینید. از این قسمت تا نوک مناره، با کاشی معرق و با طرح گره هشت و چهار لنگه حصیری تزیین شده است. کاشی‌ها هم به‌همان رنگ‌های فیروزه‌ای، لاجوردی و سفید است. نوک مناره باغ قوشخانه هم یک گنبد کوچک، با همین طرح وجود دارد.

مناره باغ قوشخانه اصفهان

تاریخچه باغ قوشخانه

مناره باغ قوشخانه به‌وسیله استاد «احمد همت یار» یکی از استادان برجسته رشته مرمت آثار باستانی، با حفظ اصالت اثر و طبق آثار به‌جا مانده از قدیم در مهرماه سال ۱۳۸۵ مرمت شده. قبلا اشاره کردیم که مناره باغ قوشخانه یکی از دو مناره‌ای بوده که دو طرف مسجدی به نام «مسجد بابا سوخته» یا مصلی قرار داشته که هر دو آن‌ها از بین رفته‌اند.

با کمی دقت مشخص می‌شود که قسمتی از تارک مناره و تزیینات کاشی‌کاری آن، فرو ریخته است. درحال‌حاضر مناره باغ قوشخانه،‌ کنار مسجد صاحب الزمان(عج) قرار دارد و مراسم عبادی در آن برگزار می‌شود. زمانی که خورشید غروب کرده و تاریکی زمین را در خود فرو می‌برد، نورافکن‌های اطراف مناره، فروغ نور خود را بر مناره می‌افکنند و زیبایی‌ کاشی‌کاری و مقرنس‌ها را، جلوه‌ای دیگر می‌بخشند.

. ویدئو از محمدرضا آذری پور اصفهانی

آدرس مناره باغ ‌قوشخانه: اصفهان، میدان قدس، خیابان علی بن سهل، جنب مسجد صالحب الزمان

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن