آیین و زیارت

آرامگاه بابا رکن الدین اصفهان؛ تکیه‌ای در تخت فولاد اصفهان

فهرست مطالب

شهر اصفهان، سابقه‌ای عمیق و طولانی در زمینه‌ جذب مسافر داخلی و خارجی داشته است و هر ساله تعداد زیادی از گردشگران را به سمت خود جذب می‌کند. یکی از جاهای دیدنی شهر اصفهان تخت فولاد است که از تکیه‌های متعدد تشکیل شده‌ است. با من در نابرو همراه باشید تا یکی از تکیه‌های تخت فولاد که به نام آرامگاه بابا رکن الدین است را بهتر بشناسید.

بابا رکن الدین کیست؟

بابارکن الدین (مسعود بن عبد‌الله بیضاوی) از علمای قرن هشتم هجری قمری بودکه در زمان سلطنت ایلخان مغول، ابوسعید، دراصفهان زندگی می‌کرد. در گذشته به افرادی که به زهد و جوانمردی شهره بودند و مردم، در زمان هرج و مرج و جور ظالمان، به این جماعت پناه می‌بردند؛ «بابا» می‌گفتند. در آن قرون تاریک (هفتم و هشتم) که مردم ایران، به خاطر جور حاکمان مغول، ستم فراوانی متحمل می‌شدند؛ عرفایی مثل بابا رکن‌الدین، پناه مردم بودند. این عباد و عارفان، جماعتی پیرو و مرید داشتند و شعارشان دستگیری از یتیمان و درماندگان بود؛ بنابراین مردم در زمان قحطی، حملات دشمنان و ترس، به سوی آن‌ها می‌شتافتند و آرامش معنوی و ظلم ستیزی آن‌ها نقطه‌ امنی برای مردم آن دوران بود.

امامزاده رکن الدین

بابا رکن‌الدین در طول زندگی و حتی پس از مرگ نیز مورداحترام مردم بود و برای ملاقات و شاگردی نزد او می‌شتافتند. او اصالتا از مردم بیضای فارس بود و بنا به دلایلی از جمله شاگردی در مکتب کمال‌الدین عبدالرزاق کاشانی و یا به خاطر اشتیاق دیدار وی به اصفهان سفر کرد. در جاده قدیم شیراز که امروزه سعادت آباد نامیده می‌شود ماندگار شد و پس از مرگ نیز همانجا یعنی تکیه بابا رکن‌الدین فعلی در تخت فولاد اصفهان به خاک سپرده شد.

این مکان از آن به بعد به گورستانی تبدیل شد و بسیاری از علما و بزرگان در قرون بعدی نیز در همین قبرستان به خاک سپرده شدند. این تکیه، قدیمی‌ترین گورستان تخت فولاد است و تکایای بعدی پس از آن گسترش یافته‌اند. در مورد مذهب بابا رکن‌الدین اختلافاتی وجود دارد؛ برخی از محققین، او را از مشایخ اهل سنت و برخی او را از شیعیان می‌دانند؛ ولی ارادت مشایخی مثل شیخ بهایی و حاجی کلباسی و همچنین سنگ نوشته قبر او حاکی از شیعه بودن او است. وی در طول زندگی، کتاب‌های زیادی نوشت که از آن جمله می‌توان فصوص الحکم فی معرفه الفصوص، معلوم الخصوص من مفهوم الفصوص، قلندریه، کنوز‌الرموز، کشف الضر فی نظم‌الدر را نام برد.

آرامگاه بابا رکن الدین شاهکار معماری صفوی

بابا رکن‌الدین در زمان سلطنت ایلخانان مغول از دنیا رفت و بقعه‌ای به صورت پنج ضلعی برای او ساخته شدکه در طول زمان آسیب زیادی دید. مقام علمی و عرفانی بابا رکن الدین و ارادت شاه عباس صفوی به شیخ بهایی واحترام ویژه شیخ بهایی به بابا رکن‌الدین باعث شد تا شاه عباس در اواخر سال‌های حیاتش دست به تعمیر و مرمت آرامگاه بابا رکن الدین با مهندسی شیخ بهایی بزند.

امامزاده رکن الدین

این بنا که از دیدنی های اصفهان است، از لحاظ تناسب کامل معماری، نقشه، جزئیات و گنبد رک(مخروطی شکل) با سایر بناهای تخت فولاد تفاوت اساسی دارد. یکی از خصوصیات بنا، استفاده از سمبل‌های عددی چون پنج در پلان بنا و دوازده در گنبد بوده که نشانگر پایبندی و ارادت بابا رکن‌الدین به پنج تن آل عبا و دوازده امام معصوم علیهم‌السلام است.

نقشه خارجی تکیه، به صورت پنج ضلعی به ابعاد یازده متر و هفتاد سانتی متر است که به ضلع شمال شرقی آن سردری بلند با غرفه‌های دو طبقه در طرفین اضافه کرده‌اند و محور اصلی بنا همانند مسجد امام در میدان نقش جهان دقیقا با قبله مطابقت دارد که این ویژگی، این بنا را تبدیل به یکی از شاهکارهای معماری و مهندسی نموده است.

آرامگاه بابا رکن الدین در یکی از ایوان‌های بنا قرار گرفته که بر روی آن سنگ مرمری به طول بیش از دو متر و عرضی به طول نود و یک سانتی متر قرار گرفته‌ است. قطعه سنگ مرمری نیز به طور عمودی بر آن ایجاد شده که کتیبه آن از نظر حجاری و خط زیبا، از شاهکارهای معماری عصر صفوی است.

کتیبه سردر بنا نیز به خط ثلث بسیار زیبا به خط محمد صالح اصفهانی به نام شاه عباس اول در تاریخ ۱۳۰۹هجری قمری نوشته شده که در آن، تاریخ ۱۲۰۰هجری قمری و نام میرزا محمد نصیر بایزیدی بسطامی، معمار این بقعه، حک شده‌است.

امامزاده رکن الدین

این بنا چندین اتاقک دارد که در هر اتاقک، آرامگاه علمای دیگری نظیر حاج میرزا حسن جابری انصاری نویسنده آثار مهمی مانند تاریخ اصفهان و ری و همه جهان و از مشروطه خواهان و مفسران قرآن، ملا محمد علی نوری مازندرانی، حاج میرزا جواد نوری، حاج میرزا بهاءالدین نوری، حاج میرزا محمدتقی نوری، ملا حسن آرندی نایینی و ابراهیم راه نجات و دیگر علما و صوفیان قرار گرفته‌ است.

یکی دیگر از اتاقک‌های تکیه، چله خانه معروف بابا رکن‌الدین و از قدیمی‌ترین چله خانه‌های مورد استفاده زهاد در قرون گذشته است و بنای آن را شیخ بهایی، با دستان خود، از سنگ نازک مرمر گذاشته‌است و در قسمت شرقی، پایین آرامگاه بابا رکن الدین قرار گرفته است.

در شرق ایوان ورودی تکیه، مرحوم محمد جواد مجدزاده صهبا، یکی از تعمیرکاران مجدد بقعه، به خاک سپرده شده که سنگ مزارش از شاهکارهای خوش نویسی است. در گذشته، اطراف تکیه محلی سرسبز و با صفا و جایی برای استراحت و اسکان مسافران و آب انبار، مهمانسرا و باغات سرسبزی برای اقامت مسافران بوده دارد که متاسفانه امروزه اثری از آن به چشم نمی‌خورد.

گنبد آرامگاه بابا رکن الدین

گنبد تکیه، دو پوسته؛ و رک (مخروط) آن دوازده وجهی است که سمبل‌های ویژه ساختمانی شیعیان را نمودار می‌سازد. این گنبد، پنج ضلعی متساوی الاضلاع است و پنج ایوان مشابه بر گرداگرد محوطه زیر گنبد ساخته شده است. به یکی از این اضلاع پنج ضلعی، پیشخوانی اضافه کرده‌اند. در این پنج ضلعی، گردنی نهاده‌اند که آن نیز چند وجهی است و بر آن، سقفی مخروطی شکل ایجاد شده که گنبد داخلی را می‌پوشاند و با کاشی‌های آبی، سیاه و سفید بر زمینه آبی فیروزه‌ای، مزین شده است و نمودار معماری عصر صفوی است.

امامزاده رکن الدین

قاعده مثلثات گنبد طوری دقیق ساخته شده که دو قرینه آنها درست روی خط نصف‌النهار و دو قرینه روی خط مشرق و مغرب افتاده به طوری‌که در همه ایام سال شاخص ظهر نماست و طلوع و غروب آفتاب را نیز به خوبی نشان می‌دهد. ساعات قبل و بعد از نصف النهار نیز مانند درجات ساعات به تخمین از روی اضلاع مثلثات معلوم می‌شود به طوری که از خطی تا خط دیگر تقریبا یک ساعت زمان است.

سخن آخر

در مجموع، آرامگاه بابا رکن الدین از نظر معنوی، تاریخی، هنر معماری و تاریخ اجتماعی، از شاهکارهای بناهای موجود در اصفهان است. هنوز هم افراد زیادی یا به قصد گرفتن حاجت و یا بازدید به آنجا رفت و آمد می‌کنند. اعتقاد عامیانه‌ای نیز وجود دارد و آن این است که برخی زائران برای گرفتن حاجت، سکه‌ای درون حوض فیروزه ای داخل حیاط تکیه می‌اندازند؛ سکه‌هایی که پس از فرو رفتن در آب، دیگر اثری از آن‌ها دیده نمی‌شود لذا معتقدند با این اتفاق، به زودی به آرزویشان می‌رسند.

از دیگر عقاید مرسوم در این تکیه این است که زائران، وقتی به قبر بابارکن‌الدین می‌رسند پس از فاتحه و ابراز ارادت و بعضی پس از خواندن سوره‌ یاسین، گوش خود را روی سنگ قبر می‌گذارند و معتقدند اگر صدایی از درون قبر بابا رکن‌الدین بشنوند به زودی به خواسته‌شان می‌رسند. پس چنانچه برای درخواست یا نیاز یا حاجتی درمانده شده‌اید به اصفهان بیایید و به آرامگاه بابا رکن الدین هم سری بزنید و از یکی از شاهکارهای معماری صفوی و زیارت قبر یکی از مردان بزرگ این دیار نیز بهره‌مند شوید.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن