ماجراجویی

سفالگری بابا محب تنکابن؛ میزبان تولید سفال کشور

فهرست مطالب

در یکی از روستاهای نه چندان دور تنکابن، خانواده‌های سفالگر زندگی می‌کنند که آواز و شهرتشان باعث نام‌گذاری آن روستا به «دهکده سفال» شده است. سفالگری از دیرباز تاکنون جایگاه ویژه‌ای در میان مردم داشته است. در واقع قبل از تولید شیشه تمامی ظروف سفال بودند؛ اما امکانات محدود گذشته تنوع ظروف را نیز تحت تاثیر خود قرار داده بود و شاهد طراحی یا فرم‎های زیادی نبودیم، که البته این هنر نیز مانند دیگر هنرهای به‌جامانده از گذشته به‌مرور زمان دستخوش تغییر و تحول چه در ابزار تولید و چه در عرصه طراحی شده است. اگر شما جزو علاقه‌مندان به هنر سفالگری هستید با من در نابرو همراه باشید تا با سفالگری بابا محب و جاهای دیدنی تنکابن بیشتر آشنا شوید.

موقعیت روستا

روستای سلیم آباد تنکابن در دامنه کوه قرار دارد که این امر علاوه‌بر آب‌وهوای خوب، منظره قابل‌توجهی را نیز در خود جای داده است. یکی از عواملی که این روستا را دل‌نشین می‌کند وجود معماری سنتی بعضی از خانه‌های آن است. در این زمانه که حتی روستاییان زندگی مانند شهرنشینان برای خود فراهم کرده‌اند، این که نظاره‌گر خانه‌های کاهگلی در یک روستا با فاصله اندک با مرکز شهر باشیم نه‌تنها خالی از لطف نیست، بلکه آرامش را با خود به همراه دارد.

با این همه، این‌ها چیزی نیست که نشود جاهای دیگر نیز مشاهده کرد. نکته‌ای که سلیم آباد را در برابر روستاهای مجاور متمایز می‌کند و به آن برتری می‌بخشد وجود خانواده سفالگر «محبی» است. که با هنر و آثار خود توانسته‌اند لقب «دهکده سفال شمال ایران» را برای روستای سلیم آباد (سیاهگل چال) که واقع در سلیمان آباد تنکابن است به ارمغان بیاورند.

سفالگری بابا محب تنکابن

پیشینه سفالگری بابا محب

پیشینه سفالگری در خانواده محبی در حدود یک قرن می‌شود. از سال 1289 آن‌ها نسل در نسل مشغول سفالگری هستند که حالا بزرگ‌ترین فرد خانواده، پدر خانواده است که به «بابا محب» معروف است. وی علاوه‌بر بزرگ و سرپرست خانواده بودن، وظیفه رهبری و آموزش سفالگری را نیز به دوش می‌کشد. بابا محب اصالتا گیلانی است و اجداد و نیاکانش تا سال 1300 در گیلان زندگی می‌کردند. اما بعد از آن به تنکابن آمدند و تاکنون در آنجا ساکن هستند.


در یک گوشه این حیاط کوره پخت سفال هیزمی تمام توجه هر بیننده‌ای را به خود جلب می‌کند. سازه کاهگلی بزرگ که مانند دو نیم‌دایره بزرگ و کوچک به‌هم‌متصل‌شده می‌ماند.

بابا محب موفق شده است لقب بهترین سفالگر ایران را نیز دریافت کند. این روزها بابا محب حجم فعالیتش مثل سابق نیست. خودش بیشتر نظاره‌گر بچه‎ها و حتی نوه‎هایش است. نکته‌ای که این خانواده هنرمند را دل‌نشین می‌کند علاقه آن‌ها به سفال و سفالگری است. گویی به‌معنای واقع در خون آنان است.

«بردیا» که کوچک‌ترین عضو خانواده محبی است نیز به این هنر علاقه نشان داده است و در همین سن کودکی یا بهتر بگوییم خردسالی، زمانی که هم‌سن‌و‌سال‌هایش مشغول بازی با خمیربازی هستند، او خاک کوزه‌گری را جایگزین محصولات شیمیایی کرده است و از این که در آخر بازی‌هایش ظروفی تولید می‌کند که کاملا قابل‌استفاده‌اند نهایت لذت را می‌برد.

سفالگری بابا محب تنکابن

فرصت آن را داشتم که با یکی از پسران بابا محب به‌نام «علی اعظم» کمی گفت‎وگو کنم. در ابتدای صحبتمان او یک تکه از خمیر یا همان گل سفالگری را برداشت و بر روی چرخ سفالگری قرار داد تا علاوه‌بر توضیحات شفاهی، عملی نیز روند کار را نشان دهد. او گفت: از سال 1365 سفالگری را نزد پدر مانند دیگر برادرانش آموخت و تاکنون 30 سال سابقه کار دارد. وی تصدیق کرد در این دوران با همکاری هم توانستند موفقیت‌های زیادی کسب کنند. خانواده محبی در روز 130 سازه سفالی شامل کوزه، کاسه، پارچ آب، قندان، جاشمعی، کلاهک‎های سفالی و… را روانه بازار می‌کنند.

محصولات تولیدی سفالگری بابا محب

چند محصول تولیدی آن‌ها کاملا وابسته به محیط زندگی و آداب فرهنگی شمالی است، که توجه همه بازدیدکنندگان اعم از بومیان و گردشگران را به خود جلب می‌کند.

بومیان از این که هنوز آدابشان به دست فراموشی سپرده نشده است به وجد می‌آیند و گردشگران از تاریخچه و اطلاعاتی که راجع‌به آن‌ها به دست می‌آورند احساس رضایت می‌کنند. در ادامه دو نمونه از این محصولات را معرفی می‌کنم:

نمه کار

در گذشته که هنوز برق‌کشی وجود نداشت، برای سابیدن نمک و گردو یا هر چیز دیگری از این ظرف سفالی استفاده می‌کردند. نمه کار ظرفی است دایره‌شکل که سطح آن کاملا صاف است و مانند تابه لبه‌ای کوتاه دارد، تا زمانی که با سنگ به مواد غذایی فشار می‌آوری از آن بیرون نریزد.

سفالگری بابا محب تنکابن

البته شیوه سابیدن آن مهارت خاصی می‌طلبد. در گذشته، مهارت سابیدن در نمه کار معیاری بوده است برای سنجش کدبانوگری دختران دم بخت و هر دختری که به می‌توانست با مهارت و ظرافت خاصی گردو یا سبزیجات را در آن خورد کند یک مزیت داشت و سند محکمی بود بر توانایی‌های دیگرش در راستای خانه‌داری.

گمج

گمج قابلمه‌ای است سفالی که روی زغال کنار آتش قرار می‌دادند و در آن اکثرا خورشت‌های محلی شمالی پخت می‌شده است. هنوزم عده‌ای از زنان باسلیقه شمالی معتقدند که خورشت فسنجان را فقط باید در گمج طبخ کرد. مزه‌ای که در این دیگ سفالی پیدا می‌کند قابل‌قیاس با نوع طبخ‌های معمولی نیست.

عرضه محصولات سفالگری بابا محب

علاوه‌بر بازارهای محلی و داخلی سطح کشور، خانواده محبی در سال چهار هزار سازه سفالی را به کشورهای آلمان، ژاپن، کویت و عراق صادر می‌کنند. جالب است بدانید نه‌تنها تولیدات آن‌ها به ظروف منتهی نمی‌شود، بلکه بزرگ‌ترین تولیدکننده کلاهک بام‌های سفالی کشور نیز هستند.

افتخارات ثبت‌شده خانواده محبی

از افتخارات این خانواده می‌توان به ثبت‌های ملی آثارشان و حتی ثبت در یونسکو اشاره کرد. کارشناس صنایع‌دستی سازمان میراث فرهنگی، صنایع‌دستی و گردشگری مازندران، سرکار خانم شعبانی، در طی مصاحبه خود با باشگاه خبرنگاران جوان این نکته را تاکید کردند که بزرگ‌ترین خمره جهان با ارتفاع یک متر، قطر 80 سانتی‌متر با حجم 400 لیتر طی دو ماه توسط این خانواده ساخته و تولید شده است که همین امر برای آن‌ها مهر اصالت یونسکو را به ارمغان آورده است.

محیط زندگی خانواده محبی

جدای از تولیدات و افتخارات کاری و هنری خانواده محبی، خون‌گرمی و فضای خانه آن‌ها خودش یک جاذبه گردشگری محسوب می‌شود. در انتهای یک جاده باریک که هنوز هم آسفالت نشده است و در بین رد چرخ‌ها چمن روییده است، به حیاط دل‌انگیز و سرسبز خانواده محبی می‌رسید. دروازه خاصی ندارد. اگر هم باشد کاربردی ندارد! در خانه آن‌ها همیشه به‌روی بازدیدکنندگان باز است. یک حیاط بزرگ که یک خانه کاهگلی و چندین کارگاه مختلف را در اطرافش جای داده است.

سفالگری بابا محب تنکابن

در یک گوشه این حیاط کوره پخت سفال هیزمی تمام توجه هر بیننده‌ای را به خود جلب می‌کند. سازه کاهگلی بزرگ که مانند دو نیم‌دایره بزرگ و کوچک به‌هم‌متصل‌شده می‌ماند. دایره بزرگ‌تر مکان قراردادن سازه‌های سفالی خام است و دایره کوچک‌تر ورودی هیزم‌ها است. البته این کوره چندین سال است که روشن نشده و جای خود را به کوره گازی که در مجاورتش ساخته شده است داده است.

«امیرپارسا محبی» عضو دیگر خانواده معتقد بود که کوره گازی و مشعل‌دار علاوه‌بر سهولت، کیفیت کار را نیز بالاتر می‌برد. با هیزم، کنترل‌کردن درجه حرارت بسیار سخت و دشوار بود و معمولا به دمای مطلوب نمی‌رسید، در نتیجه سفال‌ها با کیفیت الان پخته نمی‌شدند.

از کنار کوره‌ها که به حیاط بزرگ این خانواده 30نفری هنرمند نگاه کردم و فعالیت بزرگ و کوچکشان را دیدم، در اوج به‌وجدآمدن از این همه همکاری و اتحاد، آرامشی را حس کردم که نه‌تنها با شور و حالم در تضاد نبود، بلکه کامل‌کننده حس نابی بود که آن حیاط با اهالی خانه به همراه هنرشان به همراه داشتند.

اگر شما هم علاقه‌مند به کسب تجربه‌ای این‌چنینی هستید، حتما سری به روستای سلیم آباد یا سیاهگل چال در سلیمان آباد تنکابن بزنید و از سفالگری بابا محب دیدن کنید.

شماره تماس: 09113930525 و 09033666930

آدرس اینستاگرام: @babamohebb

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن