تاریخ و تمدن

کاخ آپادانا شوش؛ شکوه و عظمت هخامنشی در شهر باستانی

فهرست مطالب

شهر باستانی شوش ازجمله شهر‌ها‌ی تاریخی و زیبا‌ی ایران و حافظ تاریخچه‌ حکومت‌ها‌ی باستانی چون عیلامی‌ها، هخامنشیان و… است. این ‌شهر در میان افرادی که به بناهای تاریخی علاقه‌مندند، به‌علت وجود بناهای متعدد محبوبیت بسیاری دارد. ازجمله بناهای شاهکار این‌ منطقه کاخ‌ آپادانا شوش است که باوجود تاریخچه‌ کهن، متاسفانه به‌اندازه عظمتش به آن رسیدگی نمی‌شود و معرفی جامعی از آن شکل نگرفته است. بااین‌حال این‌ بنا سالانه موردتوجه بازدید‌کنندگان ایرانی و غیرایرانی بسیاری قرار ‌می‌گیرد. برای آشنایی با این ‌کاخ باستانی از دیدنی های خوزستان با نابرو همراه‌ شوید.

مجموعه‌ کاخ آپادانا‌ی شوش

کاخ شوش به سه بخش ویرانه‌های کاخ آپادانا، قلعه فرانسوی‌ها و موزه اشیای باستانی تقسیم می‌شود. ابتدای ورودی موزه اشیای ایران باستان را شامل می‌شوند که دوره‌های مختلف تاریخ ایران را دربردارد. همچنین برخی‌ از آثار به‌جامانده از خود آپادانا که اکثرشان به موزه لوور منتقل شده‌اند، در آن دیده‌ می‌شوند.

بعد بازدید موزه با محوطه بیرونی مواجه می‌شوید. در مرحله اول چیزی که جذبتان می‌کند، قلعه‌ای روی تپه است که ویرانه‌هایی مقابلش قرار ‌دارند. قلعه‌ چشمگیری که می‌بینید، قلعه فرانسوی‌ها یا قلعه‌ شوش است و روی تپه‌ باستانی آکروپل قرار دارد، در ادامه درمورد تاریخچه و ماهیت آن بیشتر خواهیم‌ خواند. مقابل آن، مخروبه‌های باقی‌مانده از کاخ زمستانی شگفت‌انگیز هخامنشیان دیده‌ می‌شوند که از آن جز بنایی مازمانند باقی نمانده و اطراف ‌آن قطعه‌هایی از سرستون‌های کاخ دیده ‌می‌شوند. هنگام بازدید از بنا از راهنمایان تقاضا کنید درباره‌ تاریخچه و معماری بنا برایتان توضیح دهند.

کاخ آپادانا شوش

تاریخچه‌ کاخ‌ آپادانا شوش

کاخ آپادانا‌ی شوش قصر زمستانی شاهان هخامنشی است که به‌دستور داریوش اول حدود سال‌ها‌ی ۵۱۵ تا ۵۲۱ قبل‌ از ‌میلاد در شوش ساخته ‌شده ‌است. با‌وجود‌آنکه این‌ بنا به‌‌‌نام آپادانا شهرت دارد، لغت آپادانا اسم کاخ نیست و نوعی سبک معماری بوده که متعلق‌به بنا‌ها‌یی با تالار‌ها‌ی ستون‌دار در دوره‌ ایران باستان، به‌ویژه سلسله‌ هخامنشیان است. این نوع سبک در‌حال‌حاضر در تخت‌جمشید و کاخ شوش قابل‌رویت است.‌

این‌کاخ به نام‌ها‌ی کاخ‌ آپادانا، کاخ‌ شوش و کاخ‌ داریوش شناخته ‌می‌شود و کاربرد اصلی آن در فصل زمستان و برای قشلاق پادشاهان هخامنشی بوده ‌است. همچنین به‌علت بعد معنوی‌اش و استفاده از آن به‌عنوان عبادتگاه نیز اهمیت دارد.

متاسفانه این ‌بنا‌ی ارزشمند از ابتدا تا‌کنون سرنوشت تلخی را پشت‌سر‌ گذاشته و دچار حوادث مختلف تاریخی شده ‌است. در زمان اردشیر ‌اول‌، ششمین پادشاه هخامنشی و فرزند خشایارشاه، دچار آتش‌سوزی وحشتناکی می‌شود و اردشیر‌ دوم، دهمین پادشاه هخامنشی، ‌هنگام سلطنتش دستور ترمیم آن ‌را صادر ‌می‌کند.

همچنین در دوره‌ حمله اسکندر موردهجوم قرار‌ می‌گیرد و بخش عظیمی از آن نابود می‌شود. پس از آن تا مدت‌ها آثار در زیر خاک مدفون بوده‌اند و طی سال‌ها‌ی ۱۳۱۱ تا ۱۳۱۴ قمری زمین‌شناسان و باستان‌شناسان فرانسوی آن را از زیر خاک بیرون‌ می‌آورند.

در این‌ زمان به‌علت فقدان حکومت سیاسی منسجم و ناآگاهی و مسیولیت‌گریزی پادشاهان قاجاری، فرانسوی‌ها بخشی از آثار باقی‌مانده را از بنا به موزه ‌لوور منتقل می‌کنند و بخشی از آن به‌عنوان مصالح برای ساخت قلعه‌ای تحت‌عنوان قلعه ‌فرانسوی‌ها در نزدیکی کاخ به ‌کار ‌رفته‌‌اند. در سفرنامه‌ای تحت‌عنوان سفرنامه ‌دمورگان، یکی از کاشفان فرانسوی به‌نام ژان دمورگان شرحی درباره‌ نحوه‌ انتقال اشیا و سختی‌های مسیر و دزدی‌های افراد بومی داده ‌است.

سال ۱۳۸۰ این‌ کاخ گران‌بها پس از حدود ۷۰ سال که از کشف آن می‌گذشت، در فهرست آثار ملی ایران به‌شماره‌ ۳۹۸۱ به ثبت رسید.

کاخ آپادانا شوش

معماری کاخ ‌آپادانا

همان‌طور که گفته ‌شد، آپادانا نام سبکی معماری است و شباهت بسیار زیادی بین این‌ بنا و تخت‌‌جمشید وجود ‌داشته است؛ اما متاسفانه امروزه تنها از آن بقایایی به‌شکل هزارتو و معدود سر‌ستون‌ها‌یی باقی مانده که در معرض دید ‌عموم گذاشته ‌شده‌اند. بقایای آپادانا در برابر قلعه‌ فرانسوی‌ها جاذبه بصری ندارد و اگر با تاریخچه و سرنوشت بنا آشنایی نداشته باشید، از عظمت ازدست‌رفته‌ آن تعجب خواهید کرد و احتمالا قلعه را بنای اصلی مجموعه خواهید‌ دانست.

کاخ آپادانا شوش

با‌این‌حال آثار بسیاری از این بنا به موزه لوور پاریس در بخش ایران باستان منتقل شده‌اند و با بررسی آ‌ن‌ها می‌توان به معماری داخلی و نحوه تزیین و نماد‌ها‌ی به‌کاررفته در‌ آن‌ها پی ‌برد. آپادانا‌ی شوش در گذشته ۱۰۴۳۴ متر مربع وسعت داشته و بنایی با تالار‌ها، اتاق‌ها و ستون‌ها‌ی متعدد بوده است.

از اتاق‌ها فقط ۱۱۰ موردشان کشف شده است. داخل بنا با آجر‌ها‌ی لعاب‌دار تزیین شده و دارای مهم‌ترین نماد‌ها‌ی دوره‌ هخامنشی، یعنی گل نیلوفر است که نماد نجابت، رشد معنوی و کمال، سپاه جاویدان و شیر بوده ‌است و ستون‌ها‌ی‌ آن با طرح گاو ‌‌بال‌دار، خدا‌ی محافظ، ساخته‌ شده‌اند. به‌جهت ایجاد روشنایی و هوا‌ی مطلوب برای اتاق‌ها از شش حیاط داخلی استفاده‌ کرده‌ بودند.

کاخ آپادانا شوش

قلعه فرانسوی‌ها

این‌ قلعه روی تپه ‌آکروپل، بلندترین مکان شهر شوش، بنا ‌شده و مصالح آن از کاخ شوش و خط میخی‌ها‌ی باقی‌مانده از چغازنبیل است. قدمت آن به دوره‌ قاجار باز‌می‌گردد و سال ۱۸۹۷ احداث‌ شده‌ است. بعد‌ از کشف آثار باستانی، به‌علت مشکلاتی که در حمل‌و‌نقل اشیا به موزه ‌لوور وجود‌ داشت و برای حفظ اشیا از سرقت محلی‌ها‌ی منطقه و راهزنان، دست به تخریب کاخ زده و از آن به‌عنوان مصالح ساخت قلعه‌ای روی تپه آکروپل استفاده کردند. در بین مصالح، خط‌ها‌ی میخی چغازنبیل هم‌ به‌ کار‌ رفته‌ است.


بقایای آپادانا در برابر قلعه‌ فرانسوی‌ها جاذبه بصری ندارد و اگر با تاریخچه و سرنوشت بنا آشنایی نداشته باشید، از عظمت ازدست‌رفته‌ آن تعجب خواهید کرد و احتمالا قلعه را بنای اصلی مجموعه خواهید‌ دانست.

این‌ قلعه به‌دستور ژان ‌دمورگان ساخته‌ شده است. دمورگان اولین‌ شخصی است که کاشف نفت در شهر قصر‌شیرین و رشته‌کوه‌ها‌ی زاگرس بوده و به‌مدت ۱۵ سال، از سال ۱۲۷۶ تا ۱۲۹۱، هدایت تیم باستان‌شناسان فرانسوی ایران درشوش را بر‌عهده ‌داشته است.

سفرنامه دمورگان شرح اتفاقاتی است که در زمان انتقال اشیا از شوش به موزه لوور رخ داده‌اند. بعد‌ از انقلاب‌ اسلامی‌ ایران و طی‌ پیگیری‌ها و مکاتبات دولت ایران برای باز‌پس‌گیری اسناد و مدارک این‌ قلعه، سرانجام در سال ۱۳۷۳، این‌ اسناد از‌سوی دولت فرانسه به ایران برگردانده‌ شدند.

کاخ آپادانا شوش

ساختار قلعه فرانسوی‌ها

ساختار قلعه به‌سبک معماری قرون‌وسطا بوده و شباهت بسیاری به زندان باستیل در فرانسه دارد. بنا دارای سه‌ راه ورودی، دو ‌حیاط و اتاق‌های روبه‌حیاط است. قلعه معماری جذابی دارد که در نگاه اول شما را به خود جذب‌ می‌کند. برای ورود به آن باید از پله‌هایی که روی تپه ‌آکروپل تعبیه ‌شده عبور کنید.

بالای پله‌ها و قبل از ورود به قلعه، روی بام شهر شوش قرار ‌می‌گیرید و نمای بسیار زیبایی از کلیت شهر، به‌ویژه مقبره دانیال نبی را مشاهده‌ خواهید کرد. همان‌طور که گفته ‌شد، قلعه کاملا سبک اروپایی دارد و با قلعه‌های باقی‌مانده از معماری ایرانی متفاوت است؛ این‌ تفاوت در نمای کلی بهتر تشخیص داده‌ می‌شود. داخل‌ بنا اشیای باقی‌مانده از دوره‌ کاشفان فرانسوی گذاشته‌ شده‌اند. در این قسمت با ابزارآلات مورد‌استفاده آن‌ها آشنا می‌شوید.

ساخت قلعه به‌دست معماران دزفولی و تحت‌نظارت خاندان فیلی بوده است. در معماری آن از ‌پی استفاده نشده و در اثر زمین‌لرزه امکان ریزشش وجود ‌دارد. همچنین در اثر آسیب‌هایی که به آن وارد ‌شده، در ‌طی سال‌های ۱۳۷۱ تا ۱۳۷۳ از این بنا سرقت شده ‌است. هنگام بازدید از قلعه، از راهنمایان تقاضا کنید آجرهایی را که حاوی خطوط میخی چغازنبیل و حاوی نقش‌های نیلوفر ‌آبی‌اند و از کاخ‌ شوش‌ باقی مانده‌اند، بهتان نشان‌ دهند.

کاخ آپادانا شوش

تپه آکروپل

تپه ‌آکروپل بلندترین‌ نقطه شهر شوش است و قدمت‌ آن به دوره‌ ماقبل‌تاریخ باز‌می‌گردد. آکروپل لغتی یونانی و به‌معنای بلندترین منطقه شهر است. هم‌اکنون نیز وقتی در بالا‌ی این تپه می‌ایستید، نما‌ی کلی شهر شوش قابل‌رویت است.

حدود ۱۲۰ سال می‌شود که بر فراز آکروپل‌، قلعه ‌شوش قرار‌ گرفته و قبل‌ از آن آثار مهمی از آن کشف شده است، مثل لوح‌ قانون‌نامه حمورابی، لیوان مشهور سفالی شوش، نقش بزکوهی و پیکره مفرغی ناپیراسو، همسر لونتاش ناپیراشا، پادشاه سلسله عیلام میانه و بنیان‌گذار چغازنبیل.

کاخ آپادانا شوش

موزه لوور پاریس

متاسفانه به‌علت نا‌آگاهی و بی‌لیاقتی برخی پادشاهان دوره‌ قاجار و نبودن حکومت مرکزی و نا‌آگاهی عموم مردم، بخش زیادی از سرمایه‌ باستانی ایران، از کشور خارج شده‌اند و هم‌اکنون در موزه لوور پاریس قرار‌ دارند. هر‌چند برخی مانند مترجم سفرنامه‌ دمورگان معتقدند درصورت عدم‌انتقال این ‌آثار رو به نابودی می‌رفتند. در این سفرنامه بخشی از مشکلاتی که برای حفاظت از این ‌آثار وجود‌ داشته به‌خوبی شرح داده ‌شده‌اند؛ مشکلاتی مانند بی‌لیاقتی و ناآگاهی حاکمان، فقدان انسجام درونی حکومت و نا‌آگاهی و فقر فرهنگی و مالی مردم محلی.

موزه لوور ازجمله بزرگ‌ترین و پربازدید‌کننده‌ترین موزه‌ها‌ی جهان است که تمرکز ویژه‌ای بر آثار تاریخی دارد و بخشی از آن متعلق‌به ایران باستان است. موارد زیر ازجمله آثاری‌اند که از منطقه شوش یعنی کاخ آپادانا، تپه آکروپل و… به این ‌موزه منتقل شده‌اند.

کاخ آپادانا شوش

کتیبه داریوش اول در کاخ آپادنا

این ‌کتیبه به‌نقل از داریوش بزرگ و درباره‌ احداث کاخ شوش است. یکی از دروازه‌ها‌ی کاخ کشف شده و مضمون آن چنین است: اردشیر، شاه بزرگ، شاه شاهان، شاه مردمان، شاه روی زمین، پسر داریوش‌شاه، داریوش پسر اردشیرشاه، اردشیر پسر خشایارشاه، خشایارشاه پسر داریوش‌شاه، داریوش پسر و پشتاسپه. هخامنشی می‌گوید: داریوش جد من این آپادانا را ساخت. سپس در زمان پدربزرگم اردشیر، آپادانا سوخت. حال به‌خواست اهورامزدا، آناهیتا و میترا من فرمان به بازسازی آپادانا دادم. اهورامزدا، آناهیتا و میترا مرا در برابر تمام بدی‌ها حفظ کنند و نیز آنچه را انجام دادم.

علاوه‌بر‌این، قانون حمورابی، شیر‌ بال‌دار، آجر ‌لعاب‌دار، سربازان جاویدان هخامنشی، آجر‌ها‌ی لعاب‌دار با تصویر شیر شوش هخامنشی، گردن‌بند طلا و فیروزه، دست‌بند طلا و… از‌جمله آثاری‌ هستند که از این‌ منطقه به موزه منتقل شده‌اند و درحال‌حاضر موردبازدید میلیون‌ها انسان قرار ‌می‌گیرند.

درپایان می‌توان کاخ آپادانا، قلعه‌ فرانسوی‌ها و تپه آکروپل را مجموعه‌ای قابل‌تامل درباره‌ تحولات تاریخی ایران دانست که مشاهده‌ آن سرشار است از کسب اطلاعات مختلف درباره‌ تاریخچه‌ کشورمان.

اگر شما هم از کاخ آپادانا دیدن کرده‌اید، تجربه خود از حضور در این منطقه را با ما در نابرو به اشتراک بگذارید.

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن