تیمچه امین الدوله کاشان

تیمچه امین الدوله؛ بازار سنتی کاشان

هرچند همه کاشان سرشار از زیبایی و شگفتی در رنگ و طرح و معماری است؛ اما تیمچه امین الدوله بین همه آنچه تا به حال در کاشان دیده‌اید، یک سر و گردن بالاتر است. تیمچه امین الدوله در کل بازار کاشان شبیه یک نگین زیبا می‌درخشد. همه بازار یک طرف و این تیمچه یک طرف! این را وقتی می‌شود خوب درک کرد که در داغی تابستان به خنکای بازار پناه آورده و زیر سایه‌های خنک راسته‌هایش در حال قدم زدن باشید. در آن لحظه فکر می‌کنید این می‌تواند همه زیبایی و حال خوش یک شهر باشد؛ اما همین که به تیمچه امین الدوله برسید معادلات ذهنیتان دگرگون خواهد شد. با من همراه باشید در نابرو تا سری به این تیمچه از جاهای دیدنی کاشان زیبا بزنیم.

تیمچه امین الدوله کاشان

سردر تیمچه امین الدوله

رنگ‌های آبی و فیروزه‌ای همه عطش و داغی وجودتان را بیرون می‌کشد. چشم‌هایتان به رنگ‌ها آرامش می‌گیرد و صدا و همهمه‌هایی که با لهجه زیبای کاشانی ملایم و لطیف شده‌اند، در فضا می‌پیچند و پژواکشان گوش‌هایتان را نوازش می‌کند. همین که به سر در تیمچه می‌رسید، همه عناصر را در جهت دعوت خودت به داخل این مکان می‌یابید. انگار هرقدر هم در بازار کار داشته باشید یا وقتتان تنگ باشد، جلوی امین الدوله پاهایتان به رفتن نیستند و چه بخواهید، چه نخواهید واردش می‌شوید. داخل می‌روید و به خودتان می‌گویید همین الان برمی‌گردم سراغ کارهایم؛ اما برگشتن هم کار ساده‌ای نیست. به خودتان می‌آیید و می‌بینید دقیقه‌ها گذشته‌اند و شما هنوز محو تماشای این همه زیبایی هستید.

تیمچه امین الدوله کاشان

کاربرد تیمچه در بازار

تیمچه در لغت به معنای کاروانسرای کوچک است. در بازارهای سنتی ایران معمولا در تلاقی راسته‌های مهم بازار و چهارسوق‌ها تیمچه‌هایی می‌ساختند. این تیمچه‌ها بناهایی سرپوشیده بودند و مغازه‌ها و حجره‌هایشان چفت‌وبست محکم‌تری داشتند. معمولا اشیای بسیار با ارزش مانند فرش‌های دستبافت، طلا و جواهرات در تیمچه‌ها عرضه می‌شدند. همین موضوع نیاز به نگهداری از کالا و بالا بردن امنیت را بیشتر می‌کرد.

تیمچه‌هایی مانند امین الدوله به‌هیچ عنوان کارکرد کاروانسرایی نداشتند و به‌دلیل ارزش محصولاتی که داخلشان بودند، عملا امکانی برای حضور مسافران و غریبه‌ها در این بخش فراهم نبود. فقط وجود امکانات اقامتی مانند اتاق‌هایی در طبقات بالا، فرصتی برای ماندن نگهبانان یا شاگردان حجره‌ها برای محافظت از تیمچه را فراهم می‌کرد.

تیمچه امین الدوله کاشان

معمولا تیمچه‌ها میان باقی اجزای بازارها، تزیینات بیشتری دارند و در ساخت و معماری آن‌ها شکوه و عظمت بیشتری دیده می‌شود. تیمچه‌هایی مانند امین الدوله در کاشان یا مظفریه در تبریز یکی از مهم‌ترین و زیباترین تیمچه‌های موجود در ایران هستند.

تاریخچه بنای تیمچه

این تیمچه مانند اغلب بناهای مهم در کاشان، به دوران قاجار و پس از زلزله ویرانگر آن زمان مربوط است. معلوم نیست خرابی زلزله به کاشان آن زمان شوق دوباره سرپا شدن داد یا ظهور هنرمندان و معماران بزرگی مانند علی‌ مریم کاشانی بود که از کاشان چنین بهشتی ساخت.

بنای تیمچه امین الدوله سه طبقه دارد و در چهارسوقی به نام میان چال در بازار بزرگ کاشان واقع شده است. تاریخ دقیق پایان بنا ۱۲۸۵ هجری قمری است. ازآنجاکه دستور ساخت آن توسط فرخ خان غفاری كاشی ملقب به امین الدوله داده شده، به آن تیمچه امین الدوله می‌گویند.

تیمچه امین الدوله کاشان

هر سه طبقه تیمچه امین الدوله تا به امروز سالم و استوار باقی مانده‌اند. شاید جالب باشد بدانید نگهداری از این بنا برای سال‌ها به عهده میراث فرهنگی نبود. یعنی کسبه و مالکین حجره‌ها تنها نگه‌دارندگان آن بوده‌اند. بااین‌حال هیچ اثری از خرابی یا آسیب در بنا دیده نمی‌شود و این تیمچه مانند روز اول در اوج شکوه و زیبایی است.

تزیینات تیمچه امین الدوله

اولین تزیینی که در تیمچه امین ‌الدوله کاشان جلب‌توجه می‌کند، مقرنس‌کاری‌های روی سقف آن است. برای اینکه از تاثیر خیره‌کننده این مقرنس‌ها مطمئن شوید، چند دقیقه‌ای در تیمچه و روبروی درب ورودی بنشینید و به افرادی که وارد می‌شوند، نگاه کنید.

تیمچه امین الدوله کاشان

بدون استثنا همه افراد به‌محض ورود سرشان را بالا می‌گیرند و برای دقایقی به سقف نگاه می‌کنند. انگار همه مغازه‌ها و اجناس داخلشان در درجه دوم اهمیت قرار دارند. فرقی نمی‌کند آمدن به این تیمچه کار هر روزه بازدیدکنندگان باشد یا فقط اتفاقی باشد که یک بار در عمرشان رخ می‌دهد. به‌هرحال همه در بدو ورود نگاهشان را به سمت بالا می‌برند و چند دقیقه‌ای در همان حالت می‌مانند. انگار هر چند بار هم این مقرنس‌ها را ببینند، باز دفعه بعدی قرار است میانشان چیز تازه‌ای پیدا کنند.

تیمچه امین الدوله کاشان

مقرنس به نوعی تزیینات حجم‌پردازی شده می‌گویند که به صورت برجستگی‌ها و فرورفتگی‌های هندسی در بنا خودنمایی می‌کنند. مقرنس‌کاری‌های تیمچه امین الدوله با کاشی انجام شده است و این ترکیب رنگی کاشی‌ها با تزیینات هندسی مقرنس‌ها جلوه و عظمت خاصی به بنا داده است.

تیمچه امین الدوله با دو در چوبی بزرگ به بازار متصل می‌شود. درواقع این قرارگیری میان دو راسته باعث شده وحدت ویژه‌ای بین این دو بخش بازار ایجاد شود.

پنجره‌های ارسی و شیشه‌های رنگی‌شان از دیگر زیبایی‌های این تیمچه است. البته متاسفانه بیشتر کسبه تیمچه این پنجره‌های چوبی را با انواع فلزی جایگزین کرده‌اند. با این حال هنوز معدود حجره‌هایی با ارسی‌های زیبا هستند که می‌توانند روحتان را تازه کنند.

تیمچه امین الدوله کاشان

اگر در تیمچه امین الدوله دقیق شوید، می‌بینید در طی روز نیازی به روشن کردن چراغ در آن نیست؛ چراکه سه حفره بزرگ در گنبد‌های آن وجود دارد که به خوبی با نور طبیعی و بدون اتلاف انرژی بنا را روشن می‌کنند. این کار بهترین استفاده از خورشید همیشه تابان یک شهر کویری مانند کاشان است.

حجره‌ها و فضاهای تیمچه

اغلب حجره‌های موجود در امین الدوله به فروش فرش دستبافت یا تعمیر و رفوی آن اختصاص دارند. دو مغازه بزرگ عتیقه فروشی هم در طبقه اول تیمچه قرار دارد که معمولا اکثر گردشگران را چند دقیقه‌ای با اشیای خاص و قدیمی‌شان سرگرم کرده و حس نوستالژی‌شان را برمی‌انگیزند. انواع ظروف، سماورها، آینه و شمعدان، تابلوی‌های دیواری و لوازم خانه را می‌توانید در این دو مغازه پیدا کنید. بخشی از اشیا هم بیرون مغازه و در فضای عمومی چیده شده‌اند که خودشان حس‌وحال قدیمی بنا را تقویت می‌کنند.

تیمچه امین الدوله کاشان

چند دستگاه سنتی بافت پارچه هم همیشه در یک گوشه تیمچه جا خوش کرده‌اند. اگر خوش‌شانس باشید و در ساعاتی که صاحبشان مشغول بافت است، به امین الدوله بروید، می‌توانید از نزدیک مراحل مختلف بافت را ببینید و با این هنرمندان بزرگ کمی گپ بزنید. به جز اینکه از یاد گرفتن یک هنر سنتی لذت می‌برید، حتما از شنیدن لهجه زیبایشان هم به وجد می‌آیید.

تیمچه امین الدوله کاشان

در میانه گشتتان اگر گلویتان خشک شد یا هوس چای کردید، فراموش نکنید به سراغ قهوه‌خانه سنتی گوشه تیمچه بروید. پیرمرد صاحب قهوه‌خانه همیشه چای قند پهلوی تازه دم دارد. به‌علاوه نشستن آنجا می‌تواند فرصت خوبی باشد تا با بازاری‌های اصیل کاشانی و صاحبان حجره‌ها هم‌کلام شوید. این تنها راه برای این است که چیزهایی هم از میراث شفاهی و ناملموس شهر ببینید و بشنوید.

غذاهای ساده مثل نیمرو، تخم‌مرغ و گاهی دیزی هم برای صبحانه یا نهار مهیا است که می‌توانید در قهوه‌خانه نوش جان کنید.

تیمچه امین الدوله کاشان

شاید فکر کنید بعد از دیدن تیمچه امین الدوله همه زیبایی‌های بازار کاشان را دیده‌اید؛ اما اشتباه می‌کنید. کافی است سری به تیمچه‌های مجاور بزنید. آن‌ها هم به نوبه خود سرشار از زیبایی و هنر دست هنرمندان بزرگ ایرانی‌ هستند. اگر شما هم به این تیمچه سر زده‌اید، تجربه حضور خود را با نابرویی‌ها درمیان بگذارید.

آدرس تیمچه امین الدوله: کاشان، تقاطع خیابان بابا افضل و میدان کمال‌الملک، بازار کاشان، میان چال، تیمچه امین الدوله

ساعت بازدید: شنبه تا چهارشنبه ۹ صبح تا ۵ عصر

پنجشنبه‌ها ۹ صبح تا ۱ ظهر

(معمولا در روزهای تعطیل یا ساعت‌های نماز و نهار، سرایدار تیمچه امین الدوله که صاحب قهوه‌خانه هم است، در‌ها را می‌بندد. بازدید در این زمان‌ها به مهارت شما برای گفتگو و جلب رضایت ایشان بستگی دارد.)

قیمت ورودیه: ورودیه ندارد و رایگان است.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *