فرهنگ و هنر

گنبد علویان همدان؛ گنبد سبز سیه‌پوش

همدان شهری باستانی است که از همه دوره‌های تاریخی یادگارهای ارزنده‌ای در دل دارد. کافی است در سفر به این شهر، کوچه‌ها و خیابان‌هایش را بگردید تا متوجه این حقیقت شوید. با گشت‌وگذار در همدان به قرون مختلف سفر می‌کنید و آثار کم‌نظیر پیش و پس اسلام را در این استان می‌بینید. گنبد علویان یکی از بناهای تاریخی معروف همدان است که در نابرو آن ‌را به شما معرفی خواهم کرد.

گنبد علویان، بنایی به وسعت تاریخ

امروز همراه شما به قرن ششم سفر می‌کنیم و ویژگی‌های یک بنای منحصر به‌فرد را از لحاظ معماری و تزیینات زیبا و چشم‌نواز مرور خواهیم کرد. گنبد علویان یکی از مهم‌ترین جاذبه ‌های همدان محسوب می‌شود که در طول تاریخ همواره اهمیت فراوانی داشته است. تا آن‌جا که خاقانی در یکی از ابیات خود می‌گوید:

دلا دوشم دلا دوشم دلا دوش      به حق گنبد سبز سیه‌پوش

گنبد علویان همدان

چند مقصد در یک مسیر

اگر می‌خواهید به گنبد علویان بروید، پیشنهاد می‌کنم یک مسیر پر جاذبه را انتخاب کنید. مسیر رسیدن به این مکان تاریخی با مسیر امامزاده عبدالله و مقبره باباطاهر یکی است. بنابراین می‌توانید این مسیر را به‌سادگی با خودرو شخصی یا وسایل نقلیه عمومی که در میدان امام قرار دارند، طی کنید. اگر محل اقامت شما امام‌زاده یا میدان عین‌القضات باشد، می‌توانید این مسیر کوتاه را پیاده‌روی کنید.

گنبد علویان کجاست

برای دیدن گنبد علویان بهتر است به میدان امام‌زاده عبدالله بروید. این گنبد از شمال به خیابانی منتهی است که دو میدان عین القضات و امام‌زاده عبدالله را به هم متصل می‌کند. اگر از نقطه شرق یا جنوب شهر راهی این بنا هستید، بهترین مسیر خیابان باباطاهر و خیابان اکباتان است.

گنبد علویان همدان

بنای بدون گنبد و نسبتش با علویان

این بنا در گذشته گنبد داشت؛ اما در گذر زمان گنبد آن فرو ریخت و امروزه چیزی از آن باقی نمانده است. از سوی دیگر، علاقه‌ شدید مردم به اهل بیت و حضرت علی‌(ع) و مدفون بودن دو تن از خاندان علویان در سردابه این بنا، باعث شده پسوند علویان را برای آن به کارگیرند.

تاریخچه و پیشینه‌ گنبد علویان

گنبد علویان به‌اعتبار تحقیقات باستان‌شناسان، بنای تکامل یافته‌ای مربوط به دوران مغول یا سلجوقیان است؛ اما اسناد تاریخی روایت می‌کنند که این بنا از یادگارهای اواخر دوره‌ سلجوقیان در قرن ششم هجری به‌حساب می‌آید. گنبد علویان توسط خاندان علویان ساخته شد و در ابتدا مسجد بود. با گذشت زمان و ایجاد سرداب در زیر زمین، به مقبره و محل دفن خاندان علویان تبدیل شد.

این گنبد به دلایل زیادی همچون معماری بنا، ویژگی‌های منحصربه‌‌فرد ظاهری، ظرافت و تزیینات چشم‌نواز همواره موردتوجه محققان و گردشگران قرار داشته است. دیوارهای مقبره تا خط آغاز گنبد، تا حد زیادی سالم باقی مانده؛ اما خود گنبد سال‌ها پیش فرو ریخته و از بین رفته است.

گنبد علویان همدان

اداره‌ کل باستان‌شناسی در سال ۱۳۱۷ این بنا را  تعمیر و مرمت کرد. در این فرآیند برای جلوگیری از آسیب و تخریب بیشتر، پوششی از چوب و شیروانی ساخته شد و امروزه هم دور این بنا را حصارکشی کرده‌اند. گنبد علویان یکی از شاهکارهای معماری و گچ‌بری بعد از اسلام در همدان است که در شمار پربازدیدترین آثار این شهر قرار دارد. این بنا در سال 1310 در فهرست آثار ملی به ثبت رسید.

معماری و کلیات بنا

گنبد علویان یکی از شاهکارهای عظیم معماری و گچ‌بری بعد از اسلام در همدان محسوب می‌شود. شاید با دیدن شکل ظاهری آن یاد گنبد سرخ مراغه بیفتید که در سال 542 هجری قمری ساخته شده است.

گنبد علویان همدان

گنبد علویان آرامگاهی آجری است که باتوجه به آجرهای بی‌مانند و کم‌نظیرش به دوره سلجوقیان برمی‌گردد. برای رسیدن به در ورودی مقبره باید از 9 پله بالا بروید تا به بالای سکو برسید. این بنا به صورت مکعبی چهار ضلعی ساخته شده و چهار جرز ستون مانند اطراف آن شبیه برج‌هایی هستند که در چهار گوشه، بنا را درآغوش گرفته‌اند. هر برج‌ ۵ طاق نمای مثلثی به ارتفاع هشت متر، عرض یک متر و عمق نیم متر دارد که از مقطع جرزها را به شکل نیمی از یک ستاره هشت پر درآورده است. در قسمت شمالی بنا، طاق نمایی جناغی از نوع پنج و هفت، به ارتفاع ۱۰ متر و عرض حدود 5/5 متر دیده می‌شود. حد فاصل طاق‌نما و برج‌های پیرامونی را دو سطح مستطیل شکل هم ارتفاع پوشیده از تزیینات گچ‌بری زینت بخشیده‌اند.

اضلاع غربی و شرقی ساختمان هریک دو طاق نما به ارتفاع 8/5 و عرض چهار متر دارند که در آن‌ها برجسته‌کاری‌های آجری شامل طرح‌های تودرتو وجود دارد. همچنین نور داخلی بنا از نورگیرهای نزدیک سقف تامین می‌شود.

جزییات هنرمندانه گچ‌بری و تزیینات

تزیینات جذاب، متراکم، رمزآلود و چشم‌نواز داخل بنا شما را یاد گنبد حیدریه قزوین که از بناهای قرن ششم هجری است، خواهد انداخت. پیشنهاد می‌کنم هنگام ورود بالای در ورودی را نگاه کنید و از دیدن تزیینات درون کادر مستطیل شکل لذت ببرید. این تزیینات گچ‌بری‌های برجسته لانه زنبوری گل‌وبوته‌ هستند. همچنین حاشیه خارجی کادر که با کتیبه‌ای گچ‌بری شده از آیات قرآن به خط کوفی مزین شده را شامل می‌شوند.

در پایان گشت‌وگذارتان، محرابی که از نمونه‌های کم‌نظیر معماری اسلامی ایران است و هرگوشه از آن با کتیبه‌ها و نقوش گیاهی و هندسی تزیین شده، شما را غافلگیر خواهد کرد.

گنبد علویان همدان

حرف آخر

گنبد علویان باتوجه به قدمت 900 ساله، شگفتی و جذابیت‌های بصری بالای معماری و گچ‌بری، یکی از جاذبه‌ های گردشگری همدان است. به ایستگاه آخر سفر امروز رسیدیم. از گنبد تاریخی علویان دیدن کنید و سفری شگفت‌انگیز به شهر همدان را تجربه کنید. اگر تجربه حضور در این مکان تاریخی همدان را دارید، ما در تجربه خود سهیم کنید.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن