علم بندان ماسوله

علم‌ بندان ماسوله؛ آیینی در دل شهری کهن

فهرست مطالب

مراسم‌ آیینی، نوعی خاص از گفتار و اعمالی منظم هستند که از آموزه‌های دینی و ماورایی سرچشمه گرفته و برای بیان احساسات دینی و مذهبی به‌کار می‌روند. این آیین‌ها به‌دلیل قدمت‌شان، بیشتر اوقات با سنت و تاریخ مردمان هر منطقه پیوند خورده و جزیی از فرهنگ آن‌ها شده‌‌اند.مراسم‌ عزاداری در ایام محرم در بعضی از روستاها و شهرهای ایران به‌گونه‌ای دیگر و با انجام برخی مناسک خاص انجام ‌می‌گیرد. شهرک تاریخی ماسوله، از آن‌دسته مناطقی است که هر ساله در ششم محرم، هزاران نفر را برای برگزاری آیین سنتی علم‌ بندان، به‌سوی خود جذب می‌کند. اگر به آیین‌های سنتی و مذهبی اقوام علاقه‌مند هستید، برای آشنایی بیشتر با مراسم علم بندان ماسوله گیلان، با من در نابرو همراه باشید.

آیین سنتی علم بندان ماسوله

مراسم سنتی و مذهبی علم ‌بندان ماسوله بیش از ۸۰۰ سال قدمت دارد و هر ساله در بقعه امامزاده «عون بن محمد بن علی» در شهرک تاریخی ماسوله انجام می‌شود. این مراسم را هر ساله ششم محرم، با حضور همه ماسوله‌ای‌ها از سراسر گیلان و ایران برگزار می‌کنند و یکی از دیدنی‌های گیلان به حساب می‌آید.

در  این مراسم سنتی، اهالی چهار محله مسجد‌بر، کشه‌سر، خانه‌بر و اسد‌محله ماسوله علم‌های خود را به رواق بقعه امامزاده تحویل می‌دهند و پس از اجرای مراسم نوحه‌خوانی، ریش‌سفیدان ماسوله، علم‌ها را می‌بندند.

علم بندان ماسوله

برای اطلاع از شروع مراسم عزاداری، عزاداران روی بام‌ها و مساجد محله‌ها چاووشی‌خوانی می‌کنند، سنج‌ها را به‌هم می‌کوبند و در شیپور‌ها می‌دمند تا اهالی چهار محله ماسوله و دیگر عزاداران دورهم جمع شوند. در این روز مردم بسیاری از سراسر گیلان در این مراسم شرکت می‌کنند. همراه با صدای سنج و شیپور، دسته‌های سینه‌زنی وارد مسیرهای اصلی می‌شوند و همگی با صدای بلند این نوحه را تکرار می‌کنند:‌ «ای اهل علم، میر علم‌دار نیامد/ میر علم‌دار کو / حضرت عباس کو/ میر علم‌دار کو»

علم بندان ماسوله

پس از آن‌که عزاداران چهار محله جمع شدند، لباس‌های سبز بر علم‌های هر محله پوشانده و  علم‌ها به علم‌داران بازگردانده می‌شود. آن‌‌ها علم‌ها را به‌سمت مسجد محل خود برده و در کل بازار و محله‌های ماسوله حرکت می‌دهند. مراسم علم بندان ماسوله با سایر شهرها متفاوت است. يکی از دلایل منحصربه‌فرد بودن آن، شکل عمودی علم محسوب می‌شود.

علم بندان ماسوله

بعضی معتقد هستند که اصل علم در آغاز اسلام به اين‌گونه بوده و عده ديگر بر این عقیده‌اند که به‌خاطر ساختار معماری ماسوله، علم‌ها به اين شکل طراحی شده تا به‌راحتی در کوچه‌های باریک و تودرتوی این شهرک حرکت کند. در شهرهای ديگر ايران، علم‌های افقی متداول هستند که در اين شهرک با وجود پلکان‌ و بام‌های متعدد، قابل حمل نيستند.

علم بندان ماسوله

بالای برخی علم‌ها پنجه‌ای فلزی، نماد دست بریده حضرت ابوالفضل، قرار دارد. علم و پنجه‌ها، تا روز تاسوعا با پارچه سبز پوشیده می‌شوند و با رسیدن روز عاشورا، این پارچه‌های سبز، جای‌شان را به پارچه‌های سیاه می‌دهند.

چهار علم متعلق به چهار محله ماسوله را در سراسر سال تا روز ششم محرم، در مسجد‌های همان محله‌ها نگهداری می‌کنند. در روز ششم محرم، این علم‌ها را به‌وسیله پیر علم‌دار و ریش‌سفیدان محله‌ها، همراه با مشایعت مردم، به دسته‌ها می‌دهند.

علم بندان ماسوله

دسته‌ها به‌نوبت و اولویت گرد مسجد تاریخی «عون ابن محمد ابن على» ماسوله جمع می‌شوند. همه‌ساله محله «ﻣﺴﺠﺪ‌ﺑﺮ» ﺑﻪ‌دلیل هم‌جواری با امامزاده، نخستین دسته‌ای است که علم خود را از علم‌دار دریافت می‌کند. ترتیب دریافت علم‌های سه محله دیگر هر سال به‌صورت گردشی تغییر می‌کند. هیئت‌های محله‎ها پس از تحویل علم‌ها هریک به محله خود بازگشته و به‌سمت بخش مرکزی بازار ماسوله مراسم عزاداری و سینه‌زنی را انجام می‌دهند.

علم بندان ماسوله

دسته‌های عزاداری ماسوله را دور می‌زنند و با رسیدن به مسجد هر محل، علم خود را در مسجد قرار می‌دهند. هر محله ماسوله، چند علم‌دار از خانواده‌های قدیمی دارد که وظیفه علم‌داری، نسل‌به‌نسل به آنان رسیده است. هرسال براساس نوبت، خانواده علم‌دار برای انجام مراسم انتخاب می‌شوند. آیین علم بندان ماسوله به‌شماره ۶۸۸ در فهرست آثار معنوی، ثبت ملی شده است.

علم بندان ماسوله

آیین طشت‌گذاری

آیین طشت‌گذاری نیز یکی از مراسم‌های عزاداری ماسوله‌ای‌ها است که در بعضی از نقاط دیگر ایران نیز برگزار می‌شود. این آیین نیز با شماره ۶۸۵ در فهرست آثار معنوی کشور به‌ثبت رسیده است. در این مراسم طشت‌های مسی را روی زمین می‌گذارند و ریش‌سفیدان بعد از عزاداری آن‌ها را بر دوش حمل کرده و وارد مساجد می‌شوند. پس ‌از آن با دور زدن در مسجد یا منزل فردی که نذر داشته است، طشت‌ها را از آب پر می‌کنند. پس از خواندن دعا، مردم برای حاجت گرفتن، از آب داخل طشت‌ها به‌نشانه تبرک برمی‌دارند.

حال‌وهوا در روز علم ‌بندان ماسوله

ماسوله، شهرکی تاریخی و توریستی است که در تمام طول سال و در فصل‌های مختلف، گردشگران خود را دارد. اما روز ششم ماه محرم در مراسم علم‌بندی، جمعیت بسیار زیادی برای دیدن این مراسم سنتی گردهم می‌آیند. در این روز از صبح بازار ماسوله به‌طور کامل تعطیل است و همه در تدارک مراسم عصر برای برگزاری علم بندان و مراسم عزاداری هستند.

علم بندان ماسوله

هنگام عصر جمعیت گردشگران، عزاداران، اهالی شهرک و خیل عکاسان خبری و فیلم‌سازان در بام‌های خانه‌های ماسوله بی‌نظیر است و هر لحظه نیز به آن افزوده می‌شود.

در روز ششم محرم همه مردم ماسوله از سرتاسر ایران گردهم می‌آیند و با یکدیگر دیدار می‌کنند. مراسم علم ‌‎بندان ماسوله موقعیتی را فراهم می‌آورد تا وجوه تاریخی و میراث فرهنگی ماسوله بار دیگر زنده نگه داشته شود. روز ششم محرم تا روز عاشورا، پیوند محکمی بین ماسوله‌ای های مقیم و مهاجرت کرده به‌وجود می‌آید که قابل توصیف نیست.

علم بندان ماسوله

در این روز، ماسوله شکل تاریخی و معنوی‌اش را پیدا می‌کند و همه نسل‌ها به گویش محلی با هم حرف می‌زنند. در روز ششم محرم اهالی ماسوله از عزاداران و مردم با شربت، چای، شیر و شیرینی‌های محلی چون «اَگردک» پذیرایی می‌کنند و برای تهیه شام شب هفتم محرم، گوسفند نذری قربانی کرده و با آن غذا می‌پزند. در پایان روز ششم محرم، درب منزل بیشتر خانه‌ها برای صرف شام گشوده است و پذیرایی از عزاداران این مراسم نوعی ادای نذر محسوب می‌شود.

علم بندان ماسوله

آیا تابه‌حال تجربه‌ حضور در مراسم آیینی علم بندان ماسوله را داشته‌اید؟ تجربیات و حس‌وحال حضورتان در این مراسم را در بخش دیدگاه‌های این مقاله با نابرو به‌اشتراک بگذارید.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *