تاریخ و تمدن

خانه آقازاده یزد؛ خانه‌ای نقش بسته روی اسکناس دو هزار تومانی

فهرست مطالب

خانه آقازاده از آن دست خانه‌های سنتی ایران است که بیشتر به‌دلیل وجود بادگیر دوطبقه و کلاه فرنگی شهرت دارد. بادگیرهایی که باعث شده تا این بنا از فاصله دور هم قابل تشخیص باشد. شهر ابرکوه و خانه آقازاده، به‌عنوان نخستین پیشنهاد از سوی روزنامه گاردین برای گردشگران مطرح شده است. با من در این مطلب از نابرو همراه شوید تا این خانه را بیشتر بشناسید.

خانه آقازاده کجاست؟

خانه آقازاده در ابرکوه قرار دارد. شهری که با سرو کهنسالش مشهور است. این شهر سر راه سه شهر مهم شیراز، اصفهان و یزد قرار گرفته و زمانی یکی از مراکز مهم جاده ابریشم بوده است. ابرکوه جنوب غربی شهرستان تفت و استان یزد واقع شده و 154 کیلومتر با شهر یزد فاصله دارد. مانند همه خانه‌هایی که در بخش کویری ایران ساخته می‌شوند، در ساخت خانه آقازاده از مصالح بومی مثل خشت و آجر استفاده شده است. مردم منطقه یزد از گذشته با ساخت دیوارهای قطور خشتی، ازآن‌ها به‌عنوان عایق حرارتی و برودتی استفاده می‌کردند.

خانه آقازاده

خانه آقازاده در سال 1375 با شماره 1838 در فهرست آثار ملی به ثبت رسید. این خانه جزو بناهای به‌جا مانده از دوران قاجار است و ساخت آن از سال 1157 در 820 مترمربع زیربنا و 1500 مترمربع حیاط شروع شد. استاد رضا یزدی و استاد علی، فرزند استاد محمدخان بنا و پدر حاج امیر معمارزاده، در مدت پنج سال این بنا را ساختند. صاحب این خانه، میرزا محمد حسین ابرقویی، از نوادگان میرزا سید داوود خان بود که زمان صفویه در دربار شاه سلطان حسین صفوی فعالیت می‌کرد.

میرزا محمد حسین ابرقویی ملقب به ملازم‌الاسلام نقش بسیاری در بهبودی عمران و کشاورزی شهر ابرکوه داشته است. به‌طوری‌که حفر سه رشته قنات در این شهر را از فعالیت‌های مهم او در این خصوص می‌دانند. بعد از او، پسرش صاحب و ساکن خانه شد و سپس نوه او که سیدعلی آقا آقازاده نام داشت، صاحب این بنا می‌شود. به همین دلیل هم خانه، به این نام مشهور است.

جاهای دیدنی یزد

 معماری خانه آقازاده

برای ورود به خانه، مانند اکثر بناهای قدیمی ایرانی باید از کلیاس گذر کرد. در اصل به ورودی خانه‌ها کلیاس گفته می‌شود. کلیاس، درگاهی است که بالای آن‌ها به صورت طاق است و بعد از آن هشتی و راهروی بلندی وجود دارد که به حیاط اصلی می‌رسد. پس از آن به حیاط می‌رسید. یک حوض مستطیلی مرکز و باغچه‌ای کوچک اطراف آن قرار دارد. کف حیاط نیز سنگفرش شده است.

جاهای دیدنی یزد

بنا شامل سه بخش است که در زمان‌ها و فصل‌های مختلف سال به جهت متفاوت بودن در زاویه تابش خورشید، از آن استفاده می‌شد. خانه آقازاده دو طبقه دارد. در هر طبقه چندین اتاق پنج دری و سه دری می‌بینید. از پنج دری‌ها به‌عنوان اتاق‌های اصلی و از سه دری‌ها به‌عنوان اتاق خواب استفاده می‌شد. پنجره‌های ارسی با شیشه‌های رنگی زیبای آن، توجه هر بیننده‌ای را به خود جلب می‌کند. معماری بی‌نظیر این خانه، آن را به یکی از جاهای دیدنی یزد تبدیل کرده است.

بخش‌های دیگر خانه

قسمت تابستان‌نشین، بخش جنوبی حیاط قرار گرفته و در تابستان از تابش نور مستقیم خورشید در امان است. بنابراین ایوان این بخش به‌دلیل خنک بودن در تابستان، مهم و مورد توجه بوده است. بادگیرها در شهر یزد برفراز ضلع جنوبی ساخته می‌شوند که این امر در مورد خانه آقازاده نیز صدق می‌کند.

خانه آقازاده

به‌طورکلی رنگ روشن بنا در کاهش حرارت جذب شده نور خورشید تاثیر به‌سزایی داشته است. قسمت زمستان‌نشین بخش شرقی بنا قرار دارد. ارتفاع سقف اتاق‌های این قسمت از اتاق‌های دیگر کمتر است. این اختلاف باعث می‌شود تا فضا در زمستان راحت‌تر گرم شود. این بخش بخاری دیواری با طراحی منحصربه‌فردی دارد. ساکنین از قسمت انتهایی این بخش، به‌راحتی به قنات و سرداب دسترسی داشتند. تزیینات بخش شرقی شامل گچ‌بری‌های سقفی با طرح‌های اسلیمی گل و بته است.

بخش شمالی بنا محل استراحت صاحبخانه در زمستان بود. تزیینات آن نیز کمی جذاب‌تر از سایر بخش‌ها است. وجود نقاشی‌هایی که ترکیبی از نقوش اسلیمی هستند، می‌گویند که در گذشته، اتاق تا پایین پر از نقاشی بوده اما در طول زمان از بین رفته است. نکته جالب وجود مقرنس‌کاری‌های قطاربندی در فضای بیرونی خانه، بین طاق و دیوارهای یک اتاق است.

جاهای دیدنی یزد

ویژگی منحصربه‌فرد این بنا، وجود بادگیر دوطبقه است که کنار کلاه‌ فرنگی مجموعه‌ای بی‌نظیر را تشکیل می‌دهد. بادگیر خانه آقازاده هجده متر ارتفاع دارد و یکی از بزرگ‌ترین بادگیرهای ایران محسوب می‌شود. دهانه بادگیر نوزده دریچه تنظیم هوا دارد که هماهنگ با بادگیر دوم، باعث می‌شود حتی زمانی که هیچ بادی نمی‌وزد هوا به جریان بیفتند. کلاه‌فرنگی که از دوران قاجار باب شد، عمارتی کوچک است که معمولا وسط باغ ساخته می‌شود و مخروطی شکل است.

این مخروط نقش نوررسانی به فضاهای زیرین و تالارهای خانه را دارد. این‌جا کلاه‌فرنگی هشت وجه دارد که در هر وجه آن یک پنجره با شیشه‌های رنگی وجود دیده می‌شود. بخش زیرین آن نیز مقرنس‌کاری‌های بسیار زیبا دارد. تامین آب این مجموعه از جوی آب‌ شفاآباد بوده و از سمت جنوبی بنا وارد خانه می‌شد.

خانه آقازاده

چه شد که عکس این بنا روی دوهزارتومانی چاپ شد؟

به گفته رییس سازمان تولید اسکناس بانک مرکزی، در سال 2013 امارات متحده عربی خواهان ثبت بادگیرها در یونسکو به نام خود شد. سازمان میراث فرهنگی ایران بلافاصله ادعای امارات را بی‌اساس دانست و تنها خاستگاه این سازه را ایران عنوان کرد. اگر چنین سازه‌ای در هر نقطه از دنیا ایجاد شده است، برگرفته از هنر و صنعت ایرانیان بوده و بدین‌ترتیب جلوی تلاش امارات گرفته شد. در همان زمان، بانک مرکزی به این نتیجه رسید که اگر تصویر یکی از بادگیرها روی اسکناس باشد، توانسته است قدمی برای تثبیت هنر و معماری ایرانی بردارد و آن را به نام ایران ثبت کند تا کشوری داعیه تصاحب این آثار را نداشته باشد.

خانه آقازاده

آدرس

یزد، شهرستان ابرکوه، میدان امام حسین، خیابان شهید باهنر، کوچه شهید باهنر نوزدهم

تلفن : 03532827677

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن