گنبد جبلیه

گنبد جبلیه کرمان؛ تنها و باشکوه در کویر

گنبد جبلیه که آن را به نام گنبد گبری نیز می‌شناسند؛ تنها بنای سنگی کرمان است. معماری آن کم نظیر است. سازه‌ای سنگی و ویژه در دل کویر است.

آدرس گنبد جبلیه کرمان

گنبد جبلیه در نزدیکی قبرستان صاحب‌الزمان در شرقی‌ترین قسمت شهر کرمان و در انتهای خیابان شهدا قرار دارد. تاریخ دقیق ساخت این بنا مشخص نیست اما با توجه به سبک معماری آن استنباط می‌شود که مربوط به اواخر دوره ساسانی باشد و اوائل اسلام مرمت شده یا در اوائل اسلام با الهام از معماری ساسانی بنا شده است.

تاریخچه گنبد جبلیه کرمان

در منابع تاريخي به تعمير اين بنا در زمان ابو علي محمد بن الياس اشاره شده است. در برخی منابع تاریخی ساخت بنای گنبد به دوره قبل از اسلام (ساسانیان) نسبت داده شده و گفته شده که این بنا آتشكده (گرچه ساختار این گنبد با ساختار آتشکده تطابق ندارد و از طرفی در نزدیکی آن آتشکده زرتشتیان کرمان وجود دارد) یا قبر یكی از زرتشتیان بوده است. در جایی نیز اشاره شده كه بنای گنبد در عهد سلجوقیان ساخته شده است اما با توجه به اینكه به دستور محمد بن الیاس تعمیر شده، طبعاً چند قرن پیش از سلجوقیان این امر تحقق یافته و مربوط به همان دوران ساسانی است.

گنبد جبلیه؛ بنایی از سنگ با شیر شتر

مورخان و معماران دلیل استحکام این بنا و اینکه توانسته در طول تاریخ سربلند و استوار باقی بماند و استحکام خود را حفظ کند، استفاده از مصالح خاصی می‌دانند که محکم و غیر قابل تخریب است. آنها معتقدند که این بنا تماماً از سنگ ساخته شده و در ساخت این گنبد از شیر شتر (به جای آب) و خاکستر و سفیده تخم مرغ استفاده شده است. این گنبد ۸ ضلع دارد و عرض پی آن در پایه به ۳ متر می‌رسد. در ۸ طرف گنبد جبلیه، ۸ در قرار دارد که امروزه تنها یکی از آنها باز است. سقف گنبد از آجر ساخته شده و داخل آن ظاهراً دارای تزیینات گچبری بوده که قسمت بالای آن ریخته و قسمت پایین بنا اگر تزییناتی هم داشته از بین رفته است.

گنبد جبلیه چه بوده؟

درباره تاریخ این بنا و منظور از ساخت این گنبد مطلب دقیقی ذکر نشده است. “سر پرسی سایکس” در کتاب هشت سال در ایران نوشته است: از قبرستان که رد می‌شوید یک ساختمان هشت ظلعی سنگی می‌بینید که گنبدی به شکل دو هلال بر آن قرار گرفته و قطر داخل آن ۱۸ فوت و هر طرف نیز ۱۸ فوت و نوک آن آجری و منتهی‌الیه آن دایره است. این محل را جبلیه می‌نامند و تنها ساختمان سنگی کرمان ‌است. او می‌نویسد که ایرانیان معتقدند این محل آتشکده یا مقبره یکی از زرتشتیان بوده و برخی نیز عقیده دارند که مزار سید محمد تباشیری است ولی نسبت اخیر را در بعضی نقاط تکذیب می‌کنند.

گنبد جبلیه در سال ‪ ۱۳۱۶ با شماره ثبت ۲۹۶ در فهرست آثار ملی به ثبت رسید و در سال ‪۱۳۸۳ پس از مرمت به “گنجینه جبلیه” تبدیل شد. از کتیبه‌های موجود در این گنجینه می‌توان به کتیبه مسجد آبدر اشکان رابر اشاره کرد. این کتیبه از قدیمی‌ترین کتیبه‌های موجود در این گنجینه است که مربوط به بنای یادبود یک مسجد در ارتفاعات شمال شهر رابر آبادی آبدر اشکان (اشکون) است. این کتیبه روی قطعه سنگی طبیعی و به خط کوفی اجرا شده است.

کوچکترین سنگ قبر کشف شده در استان کرمان نیز در این گنجینه نگهداری می‌شود. این سنگ در سال ۱۳۷۷ توسط کشاورزی در دهستان قائم‌آباد کشف و تحویل سازمان میراث فرهنگی استان کرمان شد. این سنگ با ابعاد ۲۶ در ۲۲ سانتیمتر و کتیبه آن شامل دو بخش است؛ یکی نوار حاشیه‌ای و دیگری نوشتار وسط که در یک کادر قرار گرفته است و در پایان کتیبه در قسمت سمت چپ نام متوفی و سال وفات در یک کادر محرابی شکل قرار گرفته است.

در اطراف گنبد جبلیه جنگل کاری شده و درختان سرو و کاج آن جنگلی با نام جنگل قائم را تشکیل داده‌اند که از تفرجگاه‌های کرمان است. همچنین بزرگترین سفره هفت سین کرمان در ایام نوروز در کنار این گنبد بر پا می‌شود.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دو × دو =