تاریخ و تمدن

گنبد جبلیه کرمان؛ تنها و باشکوه در کویر

فهرست مطالب

گنبد جبلیه که آن را به نام گنبد گبری نیز می‌شناسند؛ تنها بنای سنگی کرمان است. معماری آن کم نظیر و سازه‌ای سنگی و ویژه در دل کویر است. اگر می‌خواهید با این بنای تاریخی و دیدنی بیشتر آشنا شوید، با من در نابرو همراه باشید.

آدرس گنبد جبلیه کرمان

گنبد جبلیه در نزدیکی قبرستان صاحب‌الزمان در شرقی‌ترین قسمت شهر کرمان و در انتهای خیابان شهدا قرار دارد. تاریخ دقیق ساخت این بنا مشخص نیست اما با توجه به سبک معماری آن استنباط می‌شود که مربوط به اواخر دوره ساسانی باشد و اوائل اسلام مرمت شده یا در اوائل اسلام با الهام از معماری ساسانی بنا شده است.

گنبد جبلیه کرمان

تاریخچه گنبد جبلیه کرمان

در منابع تاریخی به تعمیر این بنا در زمان ابو علی محمد بن الیاس اشاره شده است. در برخی منابع تاریخی ساخت بنای گنبد به دوره قبل از اسلام (ساسانیان) نسبت داده شده و گفته شده که این بنا آتشکده (گرچه ساختار این گنبد با ساختار آتشکده تطابق ندارد و از طرفی در نزدیکی آن آتشکده زرتشتیان کرمان وجود دارد) یا قبر یکی از زرتشتیان بوده است. در جایی نیز اشاره شده که بنای گنبد در عهد سلجوقیان ساخته شده است اما با توجه به اینکه به دستور محمد بن الیاس تعمیر شده، طبعاً چند قرن پیش از سلجوقیان این امر تحقق یافته و مربوط به همان دوران ساسانی است.

دیدنی های گنبد جبلیه کرمان

گنبد جبلیه؛ بنایی از سنگ با شیر شتر

مورخان و معماران دلیل استحکام این بنا و اینکه توانسته در طول تاریخ سربلند و استوار باقی بماند و استحکام خود را حفظ کند، استفاده از مصالح خاصی می‌دانند که محکم و غیر قابل تخریب است. آنها معتقدند که این بنا تماماً از سنگ ساخته شده و در ساخت این گنبد از شیر شتر (به جای آب) و خاکستر و سفیده تخم مرغ استفاده شده است.

گنبد جبلیه کرمان

این گنبد 8 ضلع دارد و عرض پی آن در پایه به 3 متر می‌رسد. در 8 طرف گنبد جبلیه، 8 در قرار دارد که امروزه تنها یکی از آنها باز است. سقف گنبد از آجر ساخته شده و داخل آن ظاهراً دارای تزیینات گچبری بوده که قسمت بالای آن ریخته و قسمت پایین بنا اگر تزییناتی هم داشته از بین رفته است.

جاذبه های گنبد جبلیه کرمان

گنبد جبلیه چه بوده؟

درباره تاریخ این بنا و منظور از ساخت این گنبد مطلب دقیقی ذکر نشده است. “سر پرسی سایکس” در کتاب هشت سال در ایران نوشته است: از قبرستان که رد می‌شوید یک ساختمان هشت ظلعی سنگی می‌بینید که گنبدی به شکل دو هلال بر آن قرار گرفته و قطر داخل آن 18 فوت و هر طرف نیز 18 فوت و نوک آن آجری و منتهی‌الیه آن دایره است.

جاذبه های گنبد جبلیه کرمان

این محل را جبلیه می‌نامند و تنها ساختمان سنگی کرمان ‌است. او می‌نویسد که ایرانیان معتقدند این محل آتشکده یا مقبره یکی از زرتشتیان بوده و برخی نیز عقیده دارند که مزار سید محمد تباشیری است ولی نسبت اخیر را در بعضی نقاط تکذیب می‌کنند.

گنبد جبلیه در سال ‪ 1316 با شماره ثبت 296 در فهرست آثار ملی به ثبت رسید و در سال ‪1383 پس از مرمت به “گنجینه جبلیه” تبدیل شد.

گنبد جبلیه کرمان

از کتیبه‌های موجود در این گنجینه می‌توان به کتیبه مسجد آبدر اشکان رابر اشاره کرد. این کتیبه از قدیمی‌ترین کتیبه‌های موجود در این گنجینه است که مربوط به بنای یادبود یک مسجد در ارتفاعات شمال شهر رابر آبادی آبدر اشکان (اشکون) است. این کتیبه روی قطعه سنگی طبیعی و به خط کوفی اجرا شده است.

گنبد جبلیه کرمان

کوچکترین سنگ قبر کشف شده در استان کرمان نیز در این گنجینه نگهداری می‌شود. این سنگ در سال 1377 توسط کشاورزی در دهستان قائم‌آباد کشف و تحویل سازمان میراث فرهنگی استان کرمان شد.

گنبد جبلیه کرمان

این سنگ با ابعاد 26 در 22 سانتیمتر و کتیبه آن شامل دو بخش است؛ یکی نوار حاشیه‌ای و دیگری نوشتار وسط که در یک کادر قرار گرفته است و در پایان کتیبه در قسمت سمت چپ نام متوفی و سال وفات در یک کادر محرابی شکل قرار گرفته است.

گنبد جبلیه کرمان

در اطراف گنبد جبلیه جنگل کاری شده و درختان سرو و کاج آن جنگلی با نام جنگل قائم را تشکیل داده‌اند که از تفرجگاه‌های کرمان است. همچنین بزرگترین سفره هفت سین کرمان در ایام نوروز در کنار این گنبد بر پا می‌شود.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن