تاریخ و تمدن

کاروانسرای دیر گچین قم؛ چهار ایوانی افسونگر

کاروانسراها از گذشته‌های دور مکان‌هایی بودند که کاروان‌ها در مسیر خود در آنها به استراحت می‌پرداختند. این مهمانخانه‌های بزرگ دارای فضایی برای استراحت مسافران و جا دادن چهارپایانشان بوده‌اند. قرار گرفتن ایران بر سر راه جاده ابریشم موجب پدید آمدن کاروانسراهایی چون کاروانسرای دیر گچین قم شده است.

کاروانسرای دیر گچین قم با داشتن ویژگی‌های یگانه‌اش که زمانی جزء پررونق‌ترین‌های ایران بوده است، شما را به خود می‌خواند تا حال و هوای جدیدی را در آن تجربه کنید.

کاروانسرای دیر گچین قم؛ مادر کاروانسراهای ایران

کاروانسرای دیر گچین قم به دلیل داشتن گنبدی از جنس گچ این نام را به خود گرفته است که امروزه اثری از این گنبد در آن دیده نمی‌شود. این کاروانسرا را که در مرکز پارک ملی کویر قرار دارد، مادر کاروانسراهای ایران می‌دانند. دلیل اصلی آن هم مجهز بودن آن به تمام آنچه مسافران نیاز داشتند است که از آن جمله می‌توان به مسجد، آسیاب، حمام و توالت اشاره کرد.

سوابق تاریخی عمر این بنا را به 1750 سال پیش نسبت می‌دهند. بخش‌هایی از این عمارت را متعلق به دوران ساسانی می‌دانند. آجرهای قرمز رنگ این کاروانسرا که با گچ در جایشان محکم شده‌اند، رگه‌های باقیمانده از معماری دوره ساسانی هستند. با نگاهی موشکافانه می‌توان آثار بیشتری از آن دوران را در کاروانسرای دیر گچین قم مشاهده کرد.

در دوران سلجوقی و صفویه نیز به بازسازی این بنای ارزشمند پرداخته‌ شده و نشانی از معماری زمانشان را در آن به یادگار گذاشته‌اند. شاید جالب باشد بدانید که این کاروانسرا با معماری دوست داشتنیش و دیوارهای مستحکمش روزگاری دژی نظامی بوده که در دوران سلجوقیه به کاروانسرا تغییر کاربری داده است.

می‌گویند ساخت کاروانسرای خشت و گلی در کنار این کاروانسرا به دوران قاجار مربوط است که امروزه آثار کمی از آن به چشم می‌خورد. در سال‌های بعد پس از احداث جاده تهران قم که از شهر ری گذر می‌کرد، این کاروانسرا متروکه شد. افراد محلی هم این فرصت را غنیمت شمرده و از آن برای نگهداری دام استفاده کردند.

از حسن اتفاق، در سال 1382 بود که کاروانسرای دیر گچین قم، هویت اصلی خودش را بازیافت و به فهرست آثار ملی افزوده شد.

شمایل کاروانسرای دیر گچین قم

مساحت دیر گچین به 12 هزار متر مربع می‌رسد. چهار گوشه این کاروانسرا چهار طاقنما دارد. در ساخت آن از مصالح آجر، آهک، خشت و گچ استفاده شده است. معماری این بنای زیبا چهارایوانی است که 44 اتاق یا حجره مسکونی مشابه در کنار هم قرار گرفته‌اند. حجره‌ها پنجره‌ای ندارند و از یک ورودی کوچک هلالی شکل می‌توان به آنها داخل شد. آنها در زمان خودشان به تمام امکاناتی که مسافران برای گذراندن شب و دمی آساییدن نیاز داشتند مجهز بوده‌اند.

دیر گچین 6 برج دارد که 4 تای آنها در گوشه‌ها و 2 تای دیگر به صورت نیمه مدور در طرفین ورودی واقع شده‌اند. از دیگر بخش‌های این کاروانسرا می‌توان به مسجد، حمام و توالت، آسیاب، حیاط خلوت، حوض‌خانه، شترخوان‌ها و دکان‌های نگهداری کالاها یا مبادله‌ آنها اشاره کرد. بخش شاه‌نشین هم همان طور که از نام آن پیداست مخصوص اقامت مهمانان ویژه بوده است.

در نظر بسیاری از دوستداران این دیر، آسیاب سنگی بخش برگزیده آنجا است. جایی که حسی وصف‌ناپذیر را در آن تجربه می‌کنید و صدای سکوت پیشینیان از کف و دیوارش به گوشتان می‌رسد. وجود حمام‌ مجهز به سربینه، خزینه و گرمخانه برای بسیاری از مسافران می‌توانست دلیلی خوبی برای اقامت و زدودن غبار سفر از تن در این دیر باشد.

آتشکده، کوره‌ آجرپزی، آب‌‌انبار و قبرستان نیز از دیگر بخش‌های کاروانسرای دیر گچین قم هستند که در خارج از آن واقع شده‌اند. تمام کاروانسرا با یک دیوار با بلندای 5 متر احاطه شده است.

دسترسی به کاروانسرای دیر گچین قم

ممکن است شما امروز دیگر با کاروان به شکل قدیم سفر نکنید، اما می‌توانید شب را در حجره‌های این کاروانسرا به صبح برسانید و از فضای تماشایی و محسورکننده‌اش دیدن کنید.

این کاروانسرا در 80 کیلومتری شهر قم، کیلومتر 60 بزرگراه گرمسار و 35 کیلومتری ورامین واقع شده است. برای رفتن با ماشین شخصی می‌توانید وارد جاده قم به ورامین یا ساوه به ورامین و گرمسار شوید. کاروانسرا در حاشیه جاده است و به سادگی می‌توانید آن را بیابید.

یکی از بهترین راه‌ها برای رسیدن به دیر گچین از تهران استفاده از تاکسی‌های ورامین است که در مترو شهر ری قرار دارند. البته از ایستگاه مترو جوانمرد قصاب نیز اتوبوس به سمت ورامین حرکت می‌کند. پس از آن می‌توانید به چرمشهر بروید و از آنجا خودتان را به کاروانسرا برسانید. پیش از عازم شدن می‌توانید با این شماره تلفن 09192930829 تماس بگیرید و هماهنگی‌های لازم را انجام دهید. برای برگزاری شبی آرام و رصد ستاره‌ها نیز می‌توانید روی دیر گچین حساب کنید.

کار دواطلبانه در دیر گچین، دلگرم‌کننده و امیدوارانه

شوربختانه به علت کم‌کاری در مورد حفظ و نگهداری این مکان، در طول زمان به آن آسیب‌هایی وارد شده است. پس از ثبت شدن این مکان جزء آثار ملی، کار مرمت و بازسازی آن دوباره از سر گرفته شد.

به علت کمبود اعتبارات و نبود بودجه لازم، پروژه مرمت این عمارت شگفت‌انگیز به آرامی پیش می‌رود. اما باید با افتخار از حضور افرادی که از طریق کار دواطلبانه با آنجا آشنا شده و به دیر راه یافته‌اند سخن گفت. جوانانی که آباد شدن ایران را نه از آرزوهای دست‌نیافتنی بلکه جزئی از اهدافشان می‌دانند و برای رسیدن به آن از هیچ تلاشی فروگذار نیستند.

مرجع کار داوطلبانه در این دیر مستقر هستند که با شکیبایی و وقار کارهای آنجا را از پیش می‌برند و پشتکارشان مثال زدنی و تحسین‌برانگیز است.

 

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن