زنجبیل؛ هر آنچه باید درباره آن بدانید

زنجبیل نوعی ساقه زیرزمینی است که از آن ریشه و جوانه می‌روید. هر گیاه آن می‌تواند تا ارتفاع یک متر رشد کند. پس از اینکه زنجبیل شکسته و از گیاه اصلی جدا شد، شسته شده و در آفتاب خشک می‌شود. پس از خشک شدن می‌تواند در غذا یا در مصارف پزشکی استفاده شود.

 تاریخچه زنجبیل

تاریخچه مصرف آن به ۵۰۰۰ سال پیش برمی‌گردد. در ایران باستان نیز زنجبیل را با اسم ژنگویر می‌شناختند. در بخش‌های مختلف آسیا از این گیاه در کاربردهای مختلف استفاده می‌کردند. هندی‌ها و چینی‌ها از همان ابتدا از آن به عنوان دارو استفاده می‌کردند. در ایران باستان علاوه بر دارو به عنوان گیاه معطر و جالب آنکه در غذا به عنوان طعم دهنده استفاده می‌شده است.

این گیاه در طب آیوروودا یا همان طب هندی جایگاه ویژه‌ای دارد. پس از قرن‌ها که آسیایی‌ها از آن استفاده می‌کردند از هند وارد روم باستان شد. رومیان از آن استفاده غذایی و دارویی زیادی می‌کردند.

با آن که قرن‌ها از مصرف دارویی آن در بخش‌های مختلف آسیا می‌گذشت اما پزشکی یونانی به نام «دیوسکوریدس» نخستین بار در سده یکم میلادی کاربرد درمانی زنجبیل را ثبت کرد و خواص آن را مدون کرد.

در اروپا مصرف آن رواج زیادی داشت و چون آن زمان بیشتر در مناطق استوایی و گرمسیر کشت می‌شد، تبدیل به گیاهی گران‌قیمت شد.

این گیاه استوایی پس از غرب به مناطق کاراییب رفت و مورد استقبال قرار گرفت. چون در این مناطق شرایط کشت آن فراهم است، خیلی زود تبدیل به یکی از گیاهان کشت شده در مقیاس وسیع شد.

با آنکه گیاهی با قدمت ۵ هزار ساله است، مصرف آن از قرن ۱۳ یا ۱۴ میلادی است که به این شکل امروزی یعنی به عنوان ادویه درآمده است.

ارزش غذایی 

زنجبیل شامل مجموعه‌ای متنوع از ویتامین‌ها و مواد معدنی مهم است. همچنین حاوی  gingerol، ترکیبی با خواص قوی آنتی اکسیدان و ضد التهابی است که مزایای فراوان و منحصر به فردی برای سلامتی دارد.

۱۰۰ گرم زنجبیل خام شامل چه چیزهایی است؟

  • ۸۰ کالری
  • ۱۷.۸ گرم کربوهیدرات
  • ۱.۸ گرم پروتئین
  • ۰.۷ گرم چربی
  • ۲ گرم فیبر رژیمی
  • ۴۱۵ میلی‌گرم پتاسیم (۱۲ درصد نیاز روزانه)
  • ۰.۲ میلی‌گرم مس  (۱۱ درصد نیاز روزانه)
  • ۰.۲ میلی‌گرم منگنز (۱۱ درصد نیاز روزانه)
  • ۴۳ میلی‌گرم منیزیم (۱۱ درصد نیاز روزانه)
  • ۵ میلی‌گرم ویتامین  سی ( ۸ درصد نیاز روزانه)
  • ۰.۲ میلی‌گرم ویتامین ب۶ (۸ درصد نیاز روزانه)
  • ۰.۷ میلی‌گرم نیاسین (۴ درصد نیاز روزانه)
  • ۳۴ میلی‌گرم فسفر (۳ درصد نیاز روزانه)
  • ۰.۶ میلی‌گرم آهن (۳ درصد نیاز روزانه)

علاوه بر مواد مغذی ذکر شده در بالا، حاوی مقدار کمی کلسیم، روی، پانتوتنیک اسید، ریبوفلاوین و تیامین است.

داروی بزرگ جهانی

زنجبیل یکی از قدیمی‌ترین مواد دارویی در جهان است. از آنجایی که خاستگاه این گیاه آسیاست، جای تعجب ندارد که اطباء چینی و هندی از آن به عنوان یکی از داروهای خود برای هزاران سال استفاده می‌کردند.

در متون آیورودا (طب سنتی هند) از آن با عنوان «داروی بزرگ جهانی» نام برده شده است. یک مثل قدیمی هندی می‌گوید: «همه چیزهای خوب در زنجبیل یافت می‌شود». طب سنتی چینی نیز معتقد است که این گیاه گرم است و می‌تواند یانگ از بین رفته را بازسازی ‌کند و سردی را از بین ببرد.

این گیاه در مناطق گرم و مرطوب به بهترین شکل رشد می‌کند برای همین در چین، هند، استرالیا و جاماییکا کشت می‌شود. چین و هند بیشترین میزان تولید در جهان را دارند.

امروزه در همه نقاط جهان در غذا و  همچنین به عنوان دارو استفاده می‌شود. علوم مدرن غربی تایید کرده‌اند که زنجبیل برای درمان بسیاری از دردها و بیماری‌ها بسیار مفید است.

زینگنور، شوگاول، جینجرول سه ماده موجود در آن هستند که  این گیاه عطر و طعم خاصش و همچنین خواص پزشکی خود را از آنها دارد. مقدار این ترکیبات درمانی در این گیاه بسته به محل کشت، زمان برداشت و روش‌های پردازش آن دارند.

ضد التهاب و آنتی اکسیدان

مصرف آن ممکن است به کاهش درد عضلانی، التهاب و کاهش درد استئوآرتریت کمک کند. مطالعات نشان می‌دهد داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی به شکل مشابهی کار می‌کنند، اما فقط COX را مهار می‌کنند.

از آنجا که به نظر می‌رسد COX و هم LOX را مهار می‌کند، می‌تواند باعث کاهش تولید پیام‌های شیمیایی مانند LTs (leukotrienes)، TNF (عامل نکروز تومور) و PGs (پروستاگلاندین ها) شود. این به صورت سیستماتیک اتفاق می‌افتد و در محل التهاب، به کاهش درد کمک می‌کند.

بر خلاف داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی، زنجبیل به معده یا کلیه‌ها (در مقدار مصرف نرمال) آسیب نمی‌رساند و حتی ممکن است خواص ضد زخم معده هم داشته باشد.

رفع ‌کننده حالت تهوع

در گزارش‌های پژوهشی که در دانمارک انجام شده آمده که این گیاه به کاهش حالت تهوع به شدت کمک می‌کند. فرقی نمی‌کند دلیل این حالت تهوع چه باشد، بارداری باشد یا حرکت در هواپیما و ماشین.

در همان پژوهش به ۴۰ نفر از دانشجویان نیروی دریایی یک گرم پودر زنجبیل و به ۴۰ نفر دیگر مقداری دارونما داده و مشاهده شد زنجبیل به مراتب در کاهش دفعات استفراغ و از بین بردن عرق سرد مؤثر بوده است.

زنجبیل به کاهش تهوع ناشی از شیمی درمانی، حرکت، بارداری و پس از جراحی کمک می‌کند. مشاهدات و بررسی‌ها نشان می‌دهد که این گیاه برای تهوع و استفراغ در دوران بارداری و جراحی بیشترین اثر را دارد.

در واقع کارکرد آن بر روی گیرنده‌های سروتونین است و آنها را مهار می‌کند و در نتیجه، اثرات ضد تهوع را در هر دو سطح مغز و روده ایجاد می‌کند. همچنین ممکن است باعث کاهش انتشار وازوپرانسین و همچنین تهوع ناشی از حرکت شود.

کمک ‌کننده به هضم غذا

زنجبیل از قرون وسطی به عنوان کمک کننده به هضم غذا شناخته شده است. کاری که آن در بدن و معده انجام می‌دهد این است که می‌تواند انقباضات بیش از حد فعال معده را آرام نگه دارد. طوری که محتویات معده را به روده وارد می‌کند و همین امر باعث کاهش سوزش سر معده می‌شود.

همچنین حاوی آنزیمی به نام zingibain است که در هضم پروتئین تاثیرگذار است.

کنترل ‌کننده فشار خون و حملات آسم

مطالعات بر روی حیوانات نشان داده که به کنترل فشار خون بالا کمک می‌کند.

تصور می‌شود که زنجبیل مانند مسدود کننده‌های کانال کلسیم عمل می‌کند. پس از چند ماه مصرف آن، ممکن است باعث ریلکس شدن عضلات و افزایش انعطاف عروق خونی شود. همین آرامش عضلانی برای آسم بسیار مفید است.

باید توجه داشت که این نتایج بر اساس نظریه و مطالعات برروی موش به دست آمده است.

کنترل‌ کننده کلسترول

زنجبیل می‌تواند به کاهش کلسترول LDL و تری گلیسیرید و همچنین به بالا بردن HDL – در سطحی شبیه به داروهای پایین آورنده چربی – کمک کند. همچنین ممکن است تولید کلسترول توسط کبد را کاهش و میزان دفع کلسترول را افزایش دهد (از طریق دفع).

پیشگیری از سرطان

مطالعات جمعیتی نشان می‌دهد که میزان ابتلا به سرطان در افرادی که در کشورهای آسیای جنوب شرقی زندگی می‌کنند کمتر از افرادی است که در غرب زندگی می‌کنند.

تصور می‌شود که برخی از گیاهانی که مردم آسیای جنوب شرقی مصرف می‌کنند دارای خواص ضد سرطان هستند؛ زنجبیل یکی از آنها است.

رشد تومور با التهاب و استرس اکسیداتیو ارتباط دارد. بنابراین، خواص ضد التهابی و ضد اکسیداتیو زنجبیل در پیشگیری از سرطان نقش مهمی دارد. علاوه بر این،  ممکن است ژن سرکوبگر تومور را فعال کند و ژنی که در متاستاز نقش بازی می‌کند را از بین ببرد.

با این حال، اطلاعات ضد سرطان بودن آن تاکنون فقط در آزمایشگاه و همچنین روی حیوانات نشان داده شده است.

آنتی باکتریال

زنجبیل ممکن است به تخریب پاتوژن‌های دهان و H. pylori (باکتری‌هایی که باعث زخم معده می‌شوند) کمک کند، و آن را آنتی‌باکتریال کند.

درمان میگرن

زنجبیل همانند برخی از داروهایی که تجویز می‌شوند، به کاهش سردردهای میگرنی (کاهش درد و دفعات تکرار) کمک می‌کند و مصرف آن از بروز سردردهای میگرنی جلوگیری می‌کند.

روشن‌ کننده و پاک کننده پوست

به علت خاصیت ضد التهابی و ضد باکتری آن، مصرف کردن آن به حفظ روشنی پوست و پاک کردن لکه‌ها کمک می‌کند. همچنین تجربه نشان داده است برای مقابله با تغییر رنگ پوست و پیری، چه به صورت خوراکی و یا به صورت موضعی، استفاده از این گیاه موثر است.

زنجبیل به علت آنتی‌اکسیدان بودن، از بین برنده خوبی برای جای زخم و لک‌های سوختگی است.

افزایش ‌دهنده میل جنسی

ابن سینا می‌گوید که زنجبیل موجب «افزایش میل جنسی» می‌شود. مطالعات امروزی هم بر روی موش این نظریه را تایید می‌کند که ممکن است به افزایش تستسترون کمک کند.

ضد نفخ

زنجبیل به دلیل مواد تشکیل دهنده‌اش گاز شکن است. این گیاه درمانی در فعل و انفعالات معده و روده به سیستم گوارشی کمک می‌کند.

چربی سوز

مطالعات نشان داده که زنجبیل در چربی سوزی بدن به خصوص شکم بسیار موثر است. علاوه بر این مصرف آن بر روی لیپتین اثر داشته که همین امر باعث می‌شود اشتها کاهش یابد و به لاغری کمک کند.

کاهش درد های قاعدگی

دانشمندان دریافته‌اند که مصرف زنجبیل در دوران قاعدگی می‌تواند دردهای ناحیه شکم را کاهش دهد. در آزمایشی که روی ۱۵۰ زن انجام شده نتایج نشان می‌دهد در بسیاری از این زنان زنجبیل مانند قرص ایبوپروفن و مفنامیک اسید عمل می‌کند.

تعاملات دارویی زنجبیل

این امکان وجود دارد که زنجبیل بتواند با مسدود کننده‌های کانال کلسیم و داروهایی که قند خون را پایین می‌آورند، تعامل داشته باشد. گزارش‌هایی مبنی بر تعامل با داروهای انعقاد خون گزارش شده است. پنج گرم (یا بیشتر) از آن دارای اثر ضد پلاکت است.

اگر زنجبیل را به دلیل پزشکی مصرف می‌کنید، از کپسول‌ها یا قرص‌های استاندارد استفاده کنید تا بتوانید از دوز دارویی که دریافت می‌کنید مطمئن شوید.

خوردن مقدار زیادی از آن (مانند خوردن یک تکه کامل آن) ممکن است باعث سوزش سر معده، اسهال و سوزش دهان شود. به نظر می‌رسد که مصرف زنجبیل در بقیه موارد بدون مشکل است. پس با خیال راحت شما می‌توانید مقداری از آن را در غذای روزانه استفاده کنید.

زنجبیل به عنوان غذا

هنگام خرید زنجبیل قطعات سفت با پوست براق و صاف را انتخاب کنید. تکه‌های جوانه زده را خریداری نکنید.

زنجبیل پوست کنده شده و بسته بندی شده را به مدت دو هفته می‌توان در یخچال نگهداری کرد. زنجبیل به صورت پوست کنده نشده در یک مکان تاریک و خنک را می‌توان برای هفته‌ها نگه داشت. اگر می‌خواهید آن را برای مدت طولانی نگهداری کنید، می‌توانید آن را در فریزر قرار دهید.

قبل از مصرف پوست آن را بگیرید و پوست آن را مصرف نکنید.

شما می‌توانید از زنجبیل تازه، خشک شده، کریستال یا به صورت ترشی استفاده کنید. اگر تمایل به خرید زنجبیل تازه ندارید، انواع  بسته‌بندی شده را انتخاب کنید.

از زنجبیل در هر جایی که تندی نیاز دارید استفاده کنید. این شامل سس، تزیین سالاد، پستو و چای می‌شود.

یادتان باشد برای تبدیل یک دستور غذایی از زنجبیل خشک به تازه آن، ۶ سهم از زنجبیل تازه رنده شده را جایگزین یک سهم از پودر آن کنید.

توصیه ‌هایی درباره زنجبیل

به خاطر داشته باشید از مصرف بیش از چهار گرم آن در روز شامل غذا، نوشیدنی و مکمل‌ها فراتر نروید.

اگر باردار هستید برای مصرف زنجبیل با پزشک خود مشورت کنید. استفاده از آن به عنوان مکمل غذایی همچنان بحث‌ برانگیز است.

مضرات زنجبیل

مصرف بیش از حد زنجبیل شاید مشکلاتی را برای برخی افراد به وجود بیاورد. در زیر به مواردی از آنها اشاره می‌شود:

  • اختلال در فشار خون: خوردن زیاد این گیاه اگر همراه با مصرف قرص‌های فشار خون باشد شاید باعث کاهش شدید فشار خون شود.
  • اسهال: برای کسانی که در شرایط عادی روده‌های پر کاری دارند از خوردن زیاد آن خودداری کنند.
  • کاهش قند خون: افراد دیابتی که قرص قند مصرف می‌کنند از خوردن زیاد آن خودداری کنند زیرا باعث افت قند خون می‌شود.
  • خارش و ایجاد حساسیت: مانند بسیاری از مواد خوراکی دیگر امکان دارد حساسیت‌زا باشد و عده‌ای به آن آلرژی داشته باشند.
  • عوارض جانبی برای کیسه صفرا: کسانی که دچار مشکلات کیسه صفرا هستند بهتر است در استفاده از آن احتیاط کنند. زیرا زنجبیل باعث آزاد شدن صفرا از کیسه صفرا می‌شود و اگر فرد دچار اختلالات صفرا باشد آن را تشدید خواهد کرد.

دانستنی ‌هایی درباره زنجبیل

  • هم‌خانواده هل و زردچوبه است.
  • Beta-elemene یک داروی ضد سرطان مشتق شده از آن است.
  • در هند، برگ ریحان مخلوط شده با زنجبیل یک درمان محبوب برای معده درد شایع کودکان است.
  • استفاده از این گیاه در آسیا مرسوم است زیرا معتقدند که بدن را از سموم غذاهای گوشتی پاک می‌کند.
  • زمانی در انگلستان، سه پوند (۱.۳۶ کیلوگرم) زنجبیل هم قیمت با یک سر گاو بود.
  • جویدن یک قطعه از آن ممکن است گلو درد و گرفتگی صدا را بهبود ببخشد.
  • خوردن یک برش از این گیاه که روی آن نمک پاشیده شده قبل از غذا می‌تواند به هضم غذا کمک کند.
  • برخی معتقدند که زنجبیل غذای گرم برای بدن است.
  • هنگامی که زنجبیل در مقادیر زیادی استفاده می‌شود، می‌تواند بوی ماهی را از بین ببرد.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *