تاریخ و تمدن

موزه ملی ایران و موزه ایران باستان در تهران؛ سفر به انتهای تاریخ

فهرست مطالب

اگر شما هم علاقه‌مند به فرهنگ و تمدن غنی ایران هستید، حتما سری به موزه ملی ایران و موزه ایران باستان بزنید. در این موزه بخشی از عظمت ایران عزیزمان در سال‌های گذشته را می‌توانید پشت دیوارهای شیشه‌ای نظاره کنید و از این همه شکوه غرق در غرور شوید.

شاید کمتر کشوری در جهان باشد که تمدن عظیم و بالنده‌ای مانند ایران عزیز داشته باشد. هر گوشه از این خاک را که جستجو می‌کنیم به آثار درخشانی از تمدن گذشتگان می‌رسیم؛ آثاری که نشان‌دهنده‌ رشد و توسعه جوامع ایرانی در سده‌های گذشته بوده‌اند. در دورانی که برخی از ملت‌های جهان تمام فکر و ذکرشان سیر کردن شکم و زنده ماندن بوده است، مردمانی در این سرزمین به دنبال علم و فرهنگ و هنر بوده‌اند.

ساختمان موزه ملی ایران

موزه ملی ایران در باغ بزرگی به مساحت 5500 متر مربع ساخته شده است. این موزه دو ساختمان اصلی دارد؛ ساختمان موزه ایران باستان و موزه دوران اسلامی. موزه ملی ایران دو ساختمان دارد: موزه ایران باستان و موزه دوره اسلامی.

موزه لوور در ایران

یکی از رویدادهای مهمی که در سال 1397 در موزه ملی ایران روی داد، میزبانی از برخی آثار موزه لوور بود. این اقدام که به ابتکار سازمان میراث فرهنگی انجام شد، به شدت از سوی مردم مورد استقبال قرار گرفت. به این منظور 56 شی تاریخی از موزه لوور به این موزه انتقال پیدا کرد و در معرض تماشای بازدیدکنندگان قرار گرفت. از همان ابتدای کار صف‌های طولانی در مقابل موزه ملی، شور و اشتیاق مردم برای تماشای این آثار را نشان می‌داد؛ اشتیاقی که موجب تمدید مدت نمایش آثار در تهران شد.

موزه ملی ایران

بی‌شک بازدید از چنین موزه غنی و بزرگی، علاوه بر اینکه به دانش و اطلاعات تاریخی‌مان اضافه می‌کند، می‌تواند زمینه‌ای برای علاقه‌مند ساختن نسل جدید به تاریخ پرشکوه کشورشان نیز باشد؛ نسلی که با محاصره اطلاعاتی امروزی، در حال دور شدن از اصل و ریشه‌های خود هستند.

موزه دوران اسلامی

دیگر ساختمان موزه ملی ایران، موزه دوران اسلامی است. این ساختمان با فاصله کمی از موزه ایران باستان ساخته شده است. زمان افتتاح موزه دوران اسلامی به سال 1375 بازمی‌گردد. این موزه یک ساختمان سه طبقه است که طبقات دوم و سوم آن با هفت تالار به نمایش آثار تاریخی دوران پس از اسلام ایران اختصاص یافته است. طبقه دوم شامل 3 تالار قرآن، تالار صفوی و تالار قاجار می‌شود؛ طبقه سوم نیز به تالارهای صدر اسلام، سلجوقی و ایلخانی اختصاص یافته است. در این موزه بیش از 1500 شی تاریخی در 170 ویترین به نمایش گذاشته شده است.

موزه ملی ایران

مساخت ساختمان موزه دوران اسلامی نزدیک به 4000 مترمربع است؛ ساخت این موزه از سال 1323 شروع شد و در سال 1329 به پایان رسید. این موزه در سال 1375 تجهیز و افتتاح شد.

موزه ایران باستان

موزه ایران باستان یکی از ساختمان‌های داخل موزه ملی ایران که به نمایش آثار تاریخی پیش از اسلام اختصاص یافته، در سال 1316 افتتاح شده است؛ بنای این موزه خود به تنهایی جذاب و چشم‌نواز است. این ساختمان به سبک ایوان کاخ کسری ساخته شده است. آجرهای به کاررفته در نمای ساختمان سرخ‌رنگ هستند تا تداعی‌کننده معماری دوران ساسانی باشد. زمانی که در سالن‌های بزرگ موزه ایران باستان قدم می‌زنید گویا فیلم شکل گرفتن تمدن در ایران را روی دور تند زده‌اید و در حال تماشای آن هستید.

موزه ملی ایران

موزه ایران باستان دو طبقه دارد، طبقه دوم موزه به دوران پیش از تاریخ و طبقه اول به دوران تاریخی اختصاص یافته است. اگر تالارهای طبقه دوم موزه (یعنی دوران پیش از تاریخ) را که در یک سالن بزرگ پشت سر هم قرار گرفته‌اند به ترتیب پشت سر بگذارید، این مراحل از تکامل زندگی و تمدن ایران را مشاهده خواهید کرد:

دوران پارینه سنگی قدیم، پارینه سنگی میانی، فراپارینه سنگی، روستانشینی آغازین (نوسنگی بی‌سفال)، روستانشینی قدیم (نو سنگی باسفال)، روستانشینی میانه، روستانشینی میانه و جدید (مس و سنگ)، و روستانشینی جدید. در هر یک از این تالارها، آثاری از دوران مذکور به معرض نمایش گذاشته شده‌اند. سنگواره‌ها، استخوان‌ها و ابزارهای شکار، از عمده‌ترین آثاری هستند که در این تالارها دیده می‌شوند.

گشتی در طبقه اول موزه ایران باستان

اما در طبقه اول موزه ایران باستان از بخش‌های موزه ملی ایران وارد بخش جدیدی از تمدن می‌شویم؛ همان جایی که نخستین سنگ بناهای تمدن پرشکوه ایرانی، همزمان با آغاز نگارش، گذاشته شده است. این طبقه نیز آثار دوران تاریخی را در هفت تالار در خود جای داده است. دوره‌های زمانی نمایش آثار به ترتیب عبارتند از: آغاز عیلامی (آغاز نگارش)، مفرغ، عصر آهن، هخامنشی، سلوکی، اشکانی و ساسانی. این آثار باستانی، با توجه به شرایط آن دوره زمانی و با مواد اولیه پرکاربرد در آن دوران ساخته شده‌اند. عمده آثار به نمایش درآمده در تالارها شامل ابزارهای شکار، ظروف غذا، مجسمه‌ها، زیورآلات و… می‌شود.

موزه ملی ایران

هر چه از دوران قدیم به دوران جدیدتر می‌آیید، علاوه بر وسایل ضروری زندگی مانند ظروف، آثار تجملی‌تری مانند زیورآلات، اسباب‌بازی و… را بیشتر مشاهده خواهید کرد. آن قدر تماشای این آثار و قدم زدن میان ابزارهایی که اجدادمان از آنها برای زندگی روزمره‌شان استفاده می‌کردند، جذاب و هیجان‌انگیز است که متوجه گذر زمان در موزه ملی ایران نخواهید شد.

در واقع شما در موزه ملی ایران به تماشای تاریخ چند هزارساله آمده‌اید و طبیعی است که زمان را از دست بدهید. از جمله آثار شاخصی که در این موزه به نمایش در آمده می‌توان به پلکان تخت جمشید، سرستون تخت جمشید، تندیس مصری داریوش، تندیس سردار اشکانی و سردیس شاهزاده اشکانی اشاره کرد.

تاریخچه موزه ایران باستان

در اویل قرن، باستان­شناسان اروپایی ایران را به عنوان سرزمین رویاها کشف کرده بودند، روزی نبود که تیم‌­های اکتشافی آلمانی و فرانسوی حفاری جدیدی در یکی از سایت­‌های باستانی کشور انجام ندهند. همین موضوع باعث شد کم کم مردم متوجه اهمیت تاریخ و گذشته جمعی ایران شوند و افکار عمومی به سمت این اشیا تاریخی علاقه نشان دهد.

از آنجا که این حفاری­‌های گسترده شوش توسط فرانسوی­‌ها بود که ایرانی‌­ها را با اشیا تاریخی و ارزش آنها آشنا کرده بود، امتیاز طراحی، ساخت و اجرای موزه ایران باستان که تا سال­‌ها با عنوان موزه ملی ایران شناخته می­‌شد، ‌از طرف دولت ایران به فرانسوی­‌ها واگذار شد.

موزه ملی ایران

سال ۱۳۰۸، برای میراث فرهنگی کشور سالی خوش یمن بود، ‌در همین سال بود که  آندره گدار فرانسوی ماموریت گرفت که سنگ بنای این موزه را بگذارد،‌ اما موزه تا سال ۱۳۱۶ مورد بازدید قرار نگرفت.

اگر قصد بازدید از موزه ایران باستان را دارید،‌ بهتر است در یکی از همین روزهای خوش بهاری دو سه ساعتی را خالی کنید و به بافت فرهنگی و تاریخی شهر تهران بیایید. جایی که خیابان سی تیر با موزه آبگینه و سفالینه، کلیسا و کنیسه و آتشکده‌­اش، با مغازه­‌های قدیمی و ساختمان­‌های زیبا اما نیمه متروکش، حس و حالی متفاوت دارد و رستوران معروف گل رضاییه برای صرف یک نهار تهرانی به سبک اواسط قرن انتخاب خوبی برای تمام کردن این گشت است.

موزه ایران باستان

در انتهای خیابان تاریخی سی تیر به میدان ۱۵ خرداد می‌­رسیم، جایی که بنای ساسانی موزه ایران باستان،‌ اولین موزه ایرانی قرار دارد.

موزه ایران باستان از دو بخش تشکیل شده: موزه پیش ‌ازتاریخ ایران و موزه دوره تاریخی. در قسمت پیش از تاریخ اشیایی چند هزار ساله را می­‌بینیم، آثاری از دوره پارینه سنگی تا هزاره چهارم قبل از میلاد.

بخش موزه دوران تاریخی تا پایان دوران ساسانی را شامل می­‌شود.

در اوایل کار، موزه دو طبقه  داشت. طبقه اول که شرح آن گفته شد و طبقه دوم که در آن آثار دوره اسلامی به نمایش گذاشته شده بود.

برای گشت مجازی موزه آماده اید؟

مواجهه با برخی از اشیایی که در این قسمت یعنی دوره پیش از تاریخ مجموعه موزه ملی ایران به نمایش گذاشته شده، گاهی خیلی عجیب و پیچیده است. تصور کنید شیی یک میلیون ساله را با فاصله یک شیشه ببینید. دست­سازه‌ایی از کوارتز که از اطراف مشهد به موزه  آورده شده است. اشیایی از سراسر کشور از گیلان تا کردستان. اشیایی هفتصد هزار ساله،‌ پانصد هزار ساله، دویست هزار ساله. تاریخ‌هایی که از شدت قدیمی بودن معنای‌شان را از دست می‌دهند. برای ما مردم عادی انگار تفاوتی بین صد هزار سال و پانصد هزار سال وجود ندارد.

ایران باستان

و حالا با ورود به بخش پارینه سنگی اثر دست اجداد نئاندرتال­مان را می­‌بینیم که ظریف­‌تر و کاربردی‌­تر می­‌شوند. ابزارهایی از سنگ که از دل فلات مرکزی کشف شده‌­اند و اکر کمی به تصورات­مان پر و بال دهیم می­‌توانیم خانواده‌­ای را تصور کنیم از غارهای بیستون یا لرستان که به کار تهیه آتش مشغول‌اند و این آتش زنه شاید ابزار کار آنها بوده باشد.

هر چه در موزه ایران باستان از ساختمان‌های موزه ملی ایران پیش می­‌رویم متوجه مهارت ایرانیانی می‌­شویم که هزاران سال قبل در فلات ایران شروع به ساختن ابزار کردند و شاید اولین نسل انسان­‌های هوشمند بودند که با ساختن تیغه‌­های برنده شروع به شکار حیوانات و بریدن گیاهان کردند.

قدیمی‌ترین شی نگهداری شده در موزه ایران باستان

اگر دنبال رمز و راز هستید، با دیدن قدیمی‌­ترین چیزی که از انسان ایرانی ساکن در فلات ایران به جا مانده حسابی غافلگیر می­‌شوید: دندان وزمه، قدیمی‌ترین سنگواره انسانی است که در کشور ما کشف شده و بنام غار وزمه کرمانشاه یعنی جایی که آن را پیدا کرده‌­اند معروف شده است. حدود ۲۵ هزار سال پیش کودکی ۹ ساله دندان آسیایش را از دست داد ‌یا خودش به شکلی از دنیا رفت، اما دندان آسیا در تاریخ ماندگار شد.

از اینجا به بعد در ویترین­‌ها اشیایی می­‌بینیم که با استخوان حیوانات ساخته شده‌اند. همینطور کم کم می­‌بینیم که این اشیا صرفا جنبه کاربردی ندارند. انگار در همین زمان بوده که انسان متوجه زیبایی هم شده است. شاید از همین زمان بوده که دیگر به کار آمدن ابزار تنها دلیل ساختن آنها نبوده است. شاید از همین زمان بوده که اجداد ما بقول شازده کوچولو فهمیده­‌اند: آنچه زیبا باشد بی گفتگو مفید هم هست.

حالا دیگر انسان­ها فرق صدف و گل را درک می­‌کردند. به همین خاطر اشیا و آویزه‌ای صدفی در ویترین­‌های این بخش دیده می‌­شود. در برخی نقاط مثل بخش‌­های مرکزی ایران که دسترسی به صدف ممکن نبوده دندان حیوانات مختلف زینت بخش اشیا بوده است. حتی خاک­های رنگی مثل اخرا هم در اشیا به جا مانده از تمدن بزرگ لرستان، مازندران و ایلام کاربرد داشته است.

سالن دوره نوسنگی؛ ایرانیان روستانشین می‌­شوند

سالن دوره نوسنگی پر از اشیایی است که نشان می­‌دهد ایرانیان در این دوره با فن­آوری خشت سازی آشنا شده بودند. پیکره‌­ها و مجسمه­‌های کوچک گلی که  از تپه سراب و شوش و فارس کشف شده‌­اند در این سالن دیده می‌­شوند. خیلی از افراد به اشتباه گمان می‌­کنند تهران در صد سال اخیر دارای تمدن شده،‌اشیا موجود در این سالن این فرضیه را بطور کامل رد می‌­کند: قدیمی‌­ترین اشیا خشتی و سنگی کشف شده در کشور، از اسماعیل آباد و چشمه علی تهران گرد آوردی شده است.

حتما با نقش بزکوهی ایرانی آشنا هستید. این نقش در خاطره یا شاید ناخوداگاه جمعی ما مردم ایران حضوری پررنگ و معنی­دار دارد: تصویر بز کوهی که دور یک کاسه یا در حاشیه بیرونی یک کوزه در حال جست و خیز است و تکرار تصویرش به نحوی طراحی شده که انگار بز واقعا حرکت می­‌کند. اگر از من بپرسید همین بز را باید به عنوان نماد ایران به رسمیت بشناسیم، حیوانی که واضح است از قدیم مورد توجه ایرانیان بوده و اولین حیوانی بوده که روی ظروف گلی ما نقش بسته است.

هرچه جلوتر می‌رویم نقش‌­ها پیچیده‌­تر و ظریف‌تر می‌­شوند و ظروف تزیینی‌تر. در میانه‌­های سالن مجسمه گلی مردی را می‌­بینیم. مجسمه، نیم تنه مردی را نشان می‌­دهد از اهالی شهداد کرمان، مردی با دستانی که به روی سینه قرار گرفته و اینطور به نظر می­‌رسد که در حال دعا یا انجام یک عمل آیینی است.

از تمدن جیرفت و شهداد در این قسمت ظروفی به جا مانده با تصاویری با شکوه از نبرد انسان با جانوران افسان‌ه­ای که به درستی نمی‌توان تشخیص داد چه هستند و چرا شاهد نبرد بین آنها و اجدادمان هستیم.

به عصر طلایی مفرغ خوش آمدید

در این بخش از سالن حرف اول و آخر را تمدن درخشان عیلام می‌­زند. ویترین‌­ها پر هستند از ابزار جنگی، مجسمه­‌ها و پیکره­‌های کوچکی که با الهام از انسان­‌ها یا حیوانات ساخته شده‌اند،‌ ریتون‌­ها یا ظروفی که به شکل حیوان­‌های مختلف هستند و واضح است که برای نگهداری انواع نوشیدنی­‌ها به کار می­‌رفته‌­اند.

ریتون شیر بالدار در موزه ایران باستان

جام حسنلو، تاریخ مصور مادها

این اثر با نفیس‌ترین و ارزشمندترین اشیا در معتبرترین موزه‌ها دنیا قابل رقابت است. جام حسنلو پدر معنوی همه آثار هنری دوره مادها است. هنری که در ایجاد نقش های این جام به کار رفته استثنایی است. این ظرف تنها ۲۱ سانت ارتفاع و ۲۵ سانت قطر دارد و وزن آن به یک کیلو هم نمی‌رسد. اما چه نقش‌های ظریفی که بر روی همین سطح کوچک نقش بسته: خدای زمین، خدای آب، خدای خورشید. اما همه‌اش همین نیست. یک صحنه کامل از یک حماسه باستانی،‌ صحنه نبرد یک پهلوان با یک دیو، یک الهه که هر پایش را بر پشت یک قوچ قرار داده و یک انسان پرنده تنها بخشی از این نقوش هستند.

از یک زاویه دیگر می‌توان آثار روی جام حسنلو را شرح یک اسطوره دانست که در چند ردیف حکایت شده است.

در بالا یکی از خدایان را می‌بینیم که بر ارابه‌ای سوار است،‌ ارابه به سوی یک مرد مقدس مذهبی می‌رود. ارابه را یک گاو می‌کشد، از دهان گاو یک رود بیرون می‌آید و جاری می‌شود. در دست مرد کاهن نیز یک جام دیده می‌شود.

به طور کلی جام پر است از نقش خدایانی سوار بر ارابه،‌ مردان قوی و پهلوانانی با لباس رزم، صحنه‌های قربانی قوچ‌های مقدس توسط کاهنان و حتی خانواده‌ای شامل پدر و مادری در حال بازی با فرزندشان. انگار جام قصد دارد زندگی مردم در عصر مادها را نشان دهد. جام حسنلو خود زندگی است، زندگی مردمانی که ۳۲۰۰ سال قبل در نقده زندگی می‌کردند.

این جام زندگی برای مردی که جسدش سال‌ها روی آن را پوشانده بود اما، خود بد بیاری بود. هنگام دیدن جام حسنلو می‌بینیم که این جام بر اثر ضربه‌ای قر شده و آسیب دیده است. این ضربه بر اثر سنگینی بدن مردی اتفاق افتاده که داشته با جام از مهلکه‌ای که نمی‌دانیم چیست می‌گریخته است.

چغازنبیل،‌ معبد خدایان مرموز ایرانی

برای من این بخش از موزه بیش از هر قسمت دیگری جذاب و اسرار آمیز بود. نگاه کردن به اشیایی که هزاران سال پیش به دست مردان و زنانی از جنس و نژاد ما ساخته و در مراسمی تشریفاتی به چغازنبیل و کاهنان آن تقدیم شده‌­اند برای لحظاتی باعث می‌­شود که فراموش کنید در میان تهران و میدان ۱۵ خرداد،‌ یکی از شلوغ‌ترین نقاط این مملکت ایستاده‌­اید. ویترین­‌های مربوط به چغازنبیل، هربار که در مقابل آنها می­‌ایستم فضا را برای لحظاتی خالی از هر صدا و تحرکی می­‌کند.

انگار جادوی معبد و سکوت عجیب آن تا اینجا هم آمده است. می‌توان ساعت­‌های طولانی به گاو نگهبان چغازنبیل نگاه کرد که بر پشتش این کتیبه نقش بسته: “من، اونتاش گال، پسر هومبان نومنا، شاه انشان و شوش، یک گاو نر از گل پخته لعابدار، آنچه که شاهان قدیم نکرده‌اند، من آنرا ساختم و در این مکان مقدس ( به سان یک نگهبان ) قرار بدادم، برای خدای این شوشی ناک، که به این مکان مقدس اقتدار معنوی داد، آن را اهدا کردم، تا زندگی طولانی به دست آورم، تندرستی کسب کنم، و آنها را به تبار ماندگارم واگذار کنم. بدین منظور بود که این گاو را ساختم برای خدای این شوشی ناک، خدایی که به این مکان مقدس اقتدار معنوی داد، آن را اهدا کردم. باشد که خدای اینشوشیناک، که در این مکان مقدس اقتدار معنوی دارد، آن را از من چون یک پیشکش بپذیرد.”

در بازدید از ایران باستان،‌ به سادگی از ویترین‌­های چغازنبیل نگذرید. درست است که تا دیدن تمام اشیا موزه راه درازی دارید اما لذت دیدن ظروف شیشه‌ای،‌ پیکره‌ها، ‌آجرهای لعاب‌دار،‌ مهرها و اشیایی که همراه با مرده‌ها در گور قرار می‌داده‌اند را از خود دریغ نکنید.

لوتوس ایرانی

درادامه در ویترین‌­هایی که مربوط به عصر آهن هستند، اشیایی از دوره مادها خواهید دید. این ظروف عمدتا از کردستان و آذربایجان و اردبیل جمع آوری شده‌اند و زیباترین آنها یک تنگ سفالی  لعاب دار است که یک طرف آن تصویر یک گل لوتوس یا نیلوفر ایرانی و در طرف دیگر دو بز دیده می­‌شود.

زن زیبای عیلامی

هنگام بازدید از موزه ایران باستان یک جام نقره­‌ای جلب توجه می‌کند، روی این جام نقش زنی بلندبالا با لباسی فاخر نقش بسته است. نام رسمی این جام، زن سیمین مرودشت است. علت این نامگذاری این است که آن را در یک و نیم کیلومتری شمال غربی صفحه تخت جمشید در شهرستان مرودشت استان فارس در حال کندن یک قنات کشف کرده‌اند. زنی که امروز بیش از  ۲۲۰۰ سال از عمرش می‌گذرد.

جام مارلیک

جام مارلیک از تمدن ۳۰۰۰ ساله مارلیک واقع در استان گیلان به دست آمده و جامی است تمام از طلا،‌ نقش اصلی این ظرف ۱۸ سانتیمتری، درخت زندگی را نشن می‌دهد در حالی  که دو گاو بالدار از دو طرف آن بالا می‌روند. خورشید و گل و نقش‌­های دیگر مربوط به ایران باستان، از دیگر تزیینات این جام هستند. جام طلایی دیگری که منقش به تصویر نقش برجسته دو شیر است، همینطور یک جام دیگر نقش دوغزال و یک هیولا دارد، از دیگر اشیایی هستند که در این محوطه کشف شده و در موزه ایران باستان قابل بازدید هستند.

روح هخامنشی در سر ستون­‌ های تخت جمشید

حتما برای شما هم مثل اغلب هموطنان­مان دوره هخامنشی دوره‌ای جذاب از تاریخ است. داستان‌های پادشاهان این دره که به درستی معلوم نیست تا چه حد واقعی و چقدر افسانه‌ای است به همراه میراث باشکوهی مثل تخت جمشید،‌ دوره هخامنشی را تبدیل یه یکی از دوره‌های افتخارآمیز ایران کرده است. در موزه ایران باستان هم بخش­هایی از سرستون­های تخت جمشید و گاوهای بالدار به نمایش گذاشته شده است.

موزه ایران باستان در موزه ملی

از دیدنی‌­ترین آثار این دوره نقاب‌های غار کَلْماکَره  لرستان است. این صورتک‌ها یا ماسک‌های طلایی به برخی از مراسمی آیینی دوره هخامنشی اشاره می‌کند. احتمالا پدران و مادران ما در عصر هخامنشی مراسمی نمایشی با ایده بالماسکه را اجرا می‌کرده‌اند. به طور دقیق مشخص نیست که این مراسم تفریحی بوده‌اند یا جشنی ملی. شاید هم  این مراسم به اجرای آیین‌های مذهبی و شبه مذهبی اختصاص داشته است.

ریتون معروف بز کوهی هگمتانه هم از دیگر آثار دوره هخامنشی است که در هگمتانه کشف شده‌ است و به احتمال زیاد کاربری آن نگهداری شراب در مراسم درباری بوده است.

مرد نمکی، افسانه واقعی

کم کم به جذاب‌ترین بخش‌های موزه می‌رسیم. یک ویترین ایستاده تنها، خانه آخر مردی است که در ۳۷ سالگی مرده و اکنون بیش از ۱۷۰۰ سال دارد. مرد مرموز نمکی که با موهای اکسید شده نارنجی برای همیشه در میان شیشه‌ها خوابیده است. این مرد اولین مرد از شش مردی است که به نام مردان نمکی معروف شده‌اند. معلوم نیست وقتی زنده بودند به چه نامی صدای‌شان می‌کردند اما الان بیش از بیست سال است که روی یک پلاک نام مرد نمکی نقش بسته است.

او را قبل از ۵ مرد، یک زن و یک پسر نوجوان دیگر در معدن نمکی در چهرآباد زنجان پیدا کردند، یک روز زمستانی در سال ۱۳۷۲. جالب است بدانید این مرد و بقیه بازماندگان معدن با ارزش‌ترین اشیا کشف شده‌ای هستند که در دنیا کشف شده‌اند و قیمت ندارند.

مرد نمکی در موزه ایران باستان

کمی بیشتر درباره مرد نمکی موزه ایران باستان

مرد نمکی ما زمانی پیدا شد که کارگران معدن در حال خاکبرداری در یکی  از تونل‌ها بودند. آنها اول نیم تنه جسدی با مو و ریش بلند قرمز دیدند. کمی دقت نشان داد این مرد یک گوشواره حلقه‌ای هم در گوش چپ دارد. کاوش‌ها ادامه پیدا کرد و حالا چکمه چرمی که یک ساق پا در آن جا مانده بود،‌ سه عدد چاقو، چند تکه سفال، ‌چند تکه پارچه نقش دار، یک شلوار کوتاه، یک وسیله از‌ جنس نقره و طنابی چرمی نشان از آن داشت که این مرد، مردی از طبقه اشراف بوده است. شاید در کنار تمام اشیایی که در کنار مرد نمکی پیدا شد، گردویی که از او به جا مانده از بقیه انسانی­‌تر باشد.

باستان شناسان معتقدند او بقصد فرار سر از این غار درآورده و به دلیل جراحات ناشی از سقوط در جمجمه و صورت از دنیا رفته و قسمت‌های زیادی از بدنش را موریانه‌ها خورده‌اند. اما داستان این مرد باستانی و مرموز را هر کدام از ما می‌توانیم به شکلی که دلخواه‌مان است همانجا پای آن ویترین شیشه‌ای بسازیم. از کجا معلوم که روایت ما زندگی واقعی  این مرد نباشد؟

 مرد شمی یک دست مقتدر

اگر از دیدن ظرف و ظروف خسته شده‌اید و دل تان پر می‌­زند که تصویری واقعی‌­تر ببینید این شما و این شاهزاده اشکانی ما. مرد شمی تندیسی به اندازه واقعی یا اندکی بزرگ تراست از جنس مفرغ تو خالی. مرد شمی قطعا مردی بلند بالا بوده، این مجسمه ۱۹۴ سانتیمتر ارتفاع دارد و عرض شانه های آن ۶۰ سانتیمتر است. او لباس سوارکاری به سبک بزرگان اشکانی بر تن دارد. دست راست او کاملا از بین رفته و دست چپش از مچ به پایین ندارد.

مجسمه مرد شمی در موزه ایران باستان

این تندیس در سال ۱۹۳۶ پیدا شد، وقتی یک کاوشگر مجار برای حفاری به روستای شمی در ایذه رفته بود. در آنجا به او گفته شد مردم به تازگی یک مجسمه پیدا کرده‌اند و با عزت و احترام مثل یک شاهزاده واقعی از آن نگهداری می‌کنند. خیلی‌ها معتقدند مرد شمی همان سورنا سردار بزرگ پارتی است. بعضی‌ها هم می‌گویند این مرد یکی از حاکمان نواحی جنوب غربی ایران باستان در دوره سلوکی است. هرچه است در ابهت و قدرت این مرد که ما تنها مجسمه او را می‌بینیم شکی نیست. نمی‌دانیم او شاهی محبوب بوده یا ظالمی منفور. فقط می‌دانیم یکی از گل‌های سرسبد این موزه است: موزه ایران باستان.

از دیگر آثار دوره اشکانی یک چراغ روغن‌سوز سرامیکی است که در معبد برد نشانده، ‌بزرگترین معبد روباز ایران در ۱۶ کیلومتری مسجد سلیمان پیدا شده است.

موزه هنر اسلامی

تا سال ۱۳۷۵ کل آثار تاریخی ایران از دوره پیش از تاریخ تا بعد از اسلام در موزه ملی یا همان ایران باستان نگهداری می‌شد. زیاد شدن کاوش‌ها و افزایش اشیا باعث شد اشیای دوره اسلامی به ساختمانی در مجاورت موزه اصلی منتقل شود.

البته این ساختمان بنایی تازه نیست و در سال ۱۳۳۷ بنا شده و مثل موزه ملی د رطراحی آن از کاخ ساسانی بیشاپور فارس الهام گرفته شده است. بنا در اصل شکلی چلیپایی یا صلیب وار دارد و در سه طبقه آثاری از دوره اسلامی را در خود جا داده است.

موزه ۶ تالار اصلی دارد که آثاری از دوران اسلامی شامل صدر اسلام، سلجوقی و ایلخانی را به نمایش می­‌گذارد.

طبقه اول موزه هنر اسلامی

در طبقه اول، اسناد اسلامی و متون مذهبی مثل قرآن­‌های قدیمی نگهداری می‌شود که اغلب آنها از آستان شیخ سفی الدین اردبیلی به اینجا منتقل شده است. قرآن‌های نفیس از دوره‌های تیموری، صفوی، افشار، زند و قاجار برای علاقمندان به هنر خط و کتابت بسیار جذاب است.

همچنین مجموعه­‌های دینی نقاشی و خوشنویسی، چراغ، وسایل مربوط به علم نجوم، اسناد و وسایل پزشکی، و ظروف سفالی و فلزی در این مجموعه دیده می‌شود.

بازدید از تعدادی لباس قدیمی و ارزشمند هم برای کسانی که به هنر پارچه علاقمندند خالی از لطف نیست.

زمان زیادی را در موزه ایران باستان گذراندیم. قطعا احساس و برداشت ما از تاریخ کشورمان هنگام خروج از موزه اصلا شبیه زمان ورودمان نیست. جالب است بدانید هر آنچه که دیدیم بخش کوچکی است از آنچه در مخازن موزه نگهداری می‌شود. به امید روزی که فضایی مناسب با میراث تاریخی کشرمان فراهم شود و همه آنچه گذشته، حال و آینده مارا تشکیل داده را در موزه ای در کشور خودمان ببینیم نه موزه‌هایی مثل لوور و آرمیتاژ و متروپولیتن. امیدوراریم به زودی درهای مخازن موزه باز شود و آثار نفیس تاریخی در معرض دید همه ما قرار بگیرد.

موزه ملی یا موزه ایران باستان بطور دوره ای میزبان نمایشگاه‌های هنری یا کارگاه‌های مرتبط هم هست.

یکی از مهمترین رویدادهای جانبی که موزه ایران باستان میزبان آن بوده،‌ منشور کوروش بوده که در سال ۱۳۸۹ از موزه بریتانیا به موزه ایران باستان منتقل شد و در معرض دید علاقمندان به تاریخ وفرهنگ ایرانی قرار گرفت. شاید دوره ای که این منشور مهم و تاریخی در ایران باستان بود، این موزه بیشترین تعداد بازدیدکنندگان را داشت.

موزه ملی ایران و موزه ایران باستان کجاست؟

موزه ملی ایران در میدان امام خمینی در خیابان سی تیر واقع شده است. خیابان سی‌تیر، به عنوان یکی از مهمترین خیابان‌های تهران، میزبان مکان‌های دیدنی و گردشگری دیگری به غیر از موزه ملی ایران نیز هست. اگرچه تماشای موزه ملی ایران به تنهایی بسیار زمان‌بر و طولانی است و ممکن است تمام یک روز را به خود اختصاص دهد، اما اگر پس از تماشای آثار این موزه وقت داشتید می‌توانید سری هم به موزه شیشه و آبگینه در همین خیابان بزنید. بی‌شک موزه شیشه و آبگینه یکی از زیباترین موزه‌های ایران است که ذوق و هنر ایرانی را آشکار می‌سازد.

موزه ملی ایران

شما می‌توانید فاصله بین این دو موزه را با پای پیاده در زمانی کمتر از یک ربع طی کنید. علاوه بر این، شب‌های خیابان سی‌تیر بسیار خاص و منحصربه‌فرد است؛ غذاخوری‌های سیاری که در این خیابان وجود دارند و ماشین‌هایی که به کافی‌شاپ یا رستوران‌های فست‌فودی تبدیل شده‌اند می‌توانند سرگرمی دلچسبی پس از یک روز موزه‌گردی باشند.

ساعات بازدید از موزه ملی ایران و موزه ایران باستان

ساعات بازدید از موزه ملی ایران در فصل‌های مختلف با هم متفاوت است. اما نکته این است که موزه ملی ایران همه روزه باز است و از دیدار از موزه استقبال می‌کند.

ساعات بازدید از موزه ملی ایران به شرح زیر است:

بهار و تابستان همه روزه از ساعت ۹ تا ۱۹
پاییز و زمستان همه روزه از ساعت ۹ تا ۱۷

نوشته های مشابه

یک نظر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن