محله ساغریسازان رشت؛ قدیمی ترین محلۀ شهر

محله‌های قدیمی هر شهر نماد هویت آن شهر است. با قدم زدن در محله‌های قدیمی می‌توان روح شهر را حس کرد. می‌توان با دیدن ساختمان‌های قدیمی و هم کلام شدن با آدم‌های قدیمی محله به گذشته سفر کرد. بسیاری از محله های قدیمی با ساخت و سازهای جدید حال و هوای خود را از دست داده اند ولی همچنان می توان محله هایی پیدا کرد که در گذر زمان و با وجود نشستن غبار تاریخ بر در و دیوارشان باز هم دست شما را بگیرند و به سال‌های دور ببرند.
ساغریسازان قدیمی‌ترین محلۀ رشت است. محله‌ای که آثاری از دورۀ قاجار در خود دارد و محل سکونت افراد متمکن رشت بوده است.

علت نامگذاری محله ساغریسازان رشت

در یک بعدازظهر زمستانی خودم را به خیابان مطهری می‌رسانم تا وارد ساغریسازان بشوم. مجسمۀ ورودی محله نشان می‌دهد که چرا اسم اینجا ساغریسازان است. در قدیم اهالی این محل ساغری می‌ساختند. ساغری نوعی چرم بوده که با آن کفش می‌دوختند. مجسمۀ ورودی محله هم یک ساغری ساز را با کفش هایی که دوخته نشان می‌دهد.

ساغریسازان در حال حاضر یکی از نقاط شلوغ شهر رشت است. به دلیل موقعیت مرکزی آن در شهر و نزدیکی به بازار اصلی و داشتن مغازه‌های بسیار روزانه محل عبور اتومبیل‌ها و عابران زیادی است. وارد محله که می‌شوید در دو طرف‌تان مغازه‌های مختلفی می‌بینید که برخی بازسازی شده و برخی با همان شکل و شمایل قدیمی همچنان چراغشان روشن است. اینجا در گذشته قسمتی از بازار اصلی شهر بوده ولی بعد از احداث خیابان مطهری از بازار جدا شده است.

زیارتگاه در محله ساغری سازان رشت

زیارتگاه در ساغری سازان رشت

جلوتر که می‌روید به بقعۀ آقا سیدعباس و آقا سید اسماعیل می‌رسید که زیارتگاه قدیمی ساغریسازان است. تقریباً روبروی بقعه مغازه‌ای است که نام صاحبش رجب است و تابستان‌ها جلوی مغازه‌اش صف می‌کشند. می‌گویند آقا رجب بهترین یخ در بهشت رشت را می‌فروشد و در زمستان هم کدو حلوایی پخته می‌فروشد.

کافه نشینی در محله ساغریسازان رشت

کافه نشینی در محله ساغریسازان رشت

از آنجا که سنت کافه نشینی از قدیم الایام در رشت پابرجا بوده، در این محلۀ قدیمی هم چشمم به کافه‌ای می‌افتد که اهالی محل در آن نشسته‌اند و چای می خورند. حال و هوای کافه همچون دیگر کافه‌های قدیمی رشت است. مردان که اغلب مسن هستند پشت میزهای چوبی نشسته‌اند. کافه چی بین میزها می‌چرخد و استکان‌های خالی را جمع می‌کند و دوباره از چای پر می‌کند. تلویزیون روشن است و معمولاً یا اخبار پخش می‌شود یا فوتبال. کافه‌های رشت از قدیم محل تجمع مردان بوده ولی امروزه زنان هم به راحتی در کافه ها رفت و آمد می‌کنند.

حمام حاجی در محله ساغریسازان رشت

حمام حاجی در محله ساغریسازان رشت

 

یکی از آثار به جا مانده از دورۀ قاجاریه در محلۀ ساغریسازان، حمام حاجی یا حمام ساغریسازان است. این حمام که سر نبش کوچۀ تحویلی قرار دارد کاشیکاری‌هایی با نقش‌های گل و بته دور در ورودی‌اش دارد که توجه هر عابری را به خود جلب می‌کند. در سردر آن صحنۀ نبرد رستم با دیو سپید بر روی کاشی نقش بسته. این حمام را حاجی محمد جعفر حج فروش ساخته و اکنون جزو آثار ملی ایران به شمار می‌رود ولی متأسفانه تبدیل به مخروبه شده و امکان بازدید از داخل آن فراهم نیست.

امروزه از حمام‌های قدیمی رشت فقط سه حمام باقی مانده. حمام گوهر در محلۀ پیرسرا که فقط سر در کاشیکاری شده‌اش در معرض دید عموم است، حمام حاجی در محلۀ ساغریسازان که البته فقط سردر آن را می‌بینیم و داخلش خرابه است و حمام آقا بزرگ در کوچۀ آفخرا که برخلاف دو حمام دیگر همچنان کاربری خود را حفظ کرده و البته فقط حمام مردانه است.

خانه سمیعی ها

خانه سمیعی ها

کوچۀ کنار حمام حاجی یعنی کوچۀ تحویلی را که داخل بشوید و بعد دوباره به سمت راست بپیچید روبرویتان خانۀ خاندان سمیعی را می‌بینید. خانه‌ای دو طبقه و وسیع که زمان ساخت آن به دورۀ قاجار برمی‌گردد و در میان آثار ملی ایران ثبت شده است. از قدیم خاندان سمیعی اعتبار این محلۀ اعیان نشین بوده‌اند.

این خاندان سرشناس بخش مهمی از هویت تاریخی و فرهنگی رشت به شمار می‌روند. خانۀ سمیعی ها در واقع فقط محدود به همین یک عمارت نمی‌شده و شامل چند ملک بوده که در گذر زمان این خانه که متعلق به رحمت سمیعی است به عنوان یادگار از این خاندان باقی مانده است.

با اهالی محل که هم صحبت شوید همه از خوبی‌ها و خیرخواهی این خاندان می‌گویند. مردم می گویند سمیعی ها اربابان سخاوتمند و دلسوزی بودند. به مردم خانه می‌دادند و به رعیت نیازمند کمک می‌کردند. یکی از اهالی مسن محل می‌گوید آن زمان که ما بچه بودیم هر شخصیت مهمی که به رشت می‌آمد اول به محلۀ ما و به سراغ خاندان سمیعی می‌آمد.

خانه‌ای که امروزه به عنوان خانۀ خاندان سمیعی شناخته می‌شود عمارتی است با در بزرگ و حیاط وسیع پر از درخت که در مجاورت خانۀ پورهمتی قرار دارد. خانۀ پورهمتی نیز قبلاً متعلق به رحمت سمیعی بوده که در دهۀ شصت به حسن پورهمتی فروخته شده است. در حال حاضر این عمارت تبدیل به خانۀ فرهنگ گیلان شده و در آن رویدادهای هنری و فرهنگی برگزار می‌شود. این عمارت آبی و سفید حیاطی بزرگ و درختان مرکبات دارد و دور حوض کوچک وسط حیاطش کاشی های قدیمی با نقوش دیدنی به چشم می‌خورد.

محله گلدسته و نماد محله ساغریسازان

محله گلدسته

محله ساغریسازان را قدیم به نام محله گلدسته هم می‌شناختند. علت این نامگذاری وجود یک گلدستۀ قدیمی چهارده متری در جوار مسجد ساغریسازان بوده که مسجد گلدسته هم نامیده می‌شود. این گلدسته یک منارۀ آجری است که کتیبه ای از جنس کاشی در خود داشته. روی این کتیبه به خط نستعلیق آیۀ نور نوشته شده بوده است.

مسجد گلدسته که به دستور حاجی علی تاجر شیروانی ساخته شده بود در زلزلۀ سال ۶۹ گلدسته‌اش ترک خورد و بعد به خاطر امنیت مردم کاملاً تخریب شد. یک خیر از اهالی محله هزینۀ ساخت دوبارۀ گلدسته را به عهده گرفته و در حال حاضر این گلدسته در دست بازسازی است. به گفتۀ اهالی قدیمی محل این گلدسته در قدیم از دور دیده می‌شده و نماد محلۀ ساغریسازان بوده است.

از بناهای قدیمی دیگر محلۀ ساغریسازان مسجد و مدرسۀ حاج سمیع است. گفته می شود در اواخر دورۀ قاجار حاج سمیع خان رشتی این مسجد و مدرسه را بنا کرده است. اهالی می گویند مدرسۀ حاج سمیع تخریب شده و به جای آن بنای دیگری ساخته شده و مسجد هم در حال فروپاشی است.

سری به کوچه بلورچیان بزنید

کوچه بلورچیان

در کوچه های تو در تو و تنگ ساغریسازان هنوز هم می‌توان در میان ساختمان‌های چند طبقۀ جدید و بی روح، خانه‌های قدیمی را با سقف‌های سفالی و دیوارهای آخری یا سفید پیدا کرد. خانه‌هایی با سردر سفالی که لبه‌های دیوارشان گیاه سبز شده و حیاطشان پر از درخت‌های میوه است. برای دیدن این خانه‌ها سری به کوچۀ بلورچیان یا کوچۀ حشمت بزنید. باید در کوچه پس کوچه‌های ساغریسازان گم بشوید و به دنبال نشانه‌های فرهنگی و تاریخی این محله بگردید.

ساخت و سازهای بی‌رویه آفت محله ساغریسازان

ساخت و سازهای بی‌رویه در ساغریسازان

شاید ساخت و سازهای بی رویه و بازسازی‌های بی اصول چهرۀ این بافت تاریخی را نازیبا کرده باشد ولی دیدن مغازه‌هایی که هنوز به شکل قدیم خود باقی مانده‌اند، آدم‌های مسنی که سرمایۀ تاریخی این محله‌اند و خانه‌هایی که در میان آپارتمان‌های جدید همچون درختان کهن پا بر جا مانده‌اند به شما یادآوری می‌کنند که قدیمی‌ترین محلۀ رشت همچنان هویت خود را حفظ کرده است.

آدرس محله ساغریسازان رشت

این محله از گذر بادی الله در خیابان مطهری شروع شده و به میدان پل عراق ختم می‌شود.

عکس‌ها: صحرا باختری

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *