تاریخ و تمدن

قلعه پرتغالی‌ های هرمز؛ تلفیق معماری پرتغالی و ایرانی

وقتی به جزیره می‌رسید از وجود قلعه پرتغالی های هرمز در آن تعجب نکنید. جزیره هرمز از قدیمی‌ترین جزایر فعال ایران،‌ خاورمیانه و شمال آفریقاست. روزگاری این جزیره کوچک با موقعیت ویژه و استراتژیکش مدخل تجاری ایران بود.

تاریخ هرمز برخلاف وضعیت فعلی­اش،‌ بسیار پرفراز و نشیب بوده است. مثلا همین قلعه  ۵۰۰ ساله‌ای که صحبتش را خواهیم کرد در زمان اشغال جزیره هرمز به دست پرتغالی­‌ها و به دستور شخص آلبو کرک ساخته شده است. بعدها که شاه عباس صفوی پای پرتغالی‌ها را از خلیج فارس کوتاه کرد، قلعه هرمز اولین جایی بود که به دست سرداران ایرانی به فرماندهی امامقلی خان باز پس گرفته شد.

تاریخچه قلعه پرتغالی های هرمز

فضای داخلی قلعه

 

قلعه پرتغالی­ های هرمز یکی از چندین قلعه‌­ای است که به همین نام در جنوب ایران توسط پرتغالی­‌ها ساخته شده است. پرتغالی‌ها در زمان اشغال ایران این ساختمان­‌ها را برای اسکان نظامیان و اغلب در فاصله­‌ای کوتاه از بندرگاه‌های اصلی می‌ساختند. این قلعه هم در فاصله‌ای کمتر از یک کیلومتر از اسکله اصلی جزیره ساخته شده و به نوعی تنها بنای تاریخی جزیره به شمار می­‌آید.

قبل از ورود به محوطه قلعه از کنار ساختمان انبار مانندی رد شدیم که با گرد قرمز رنگی پوشیده شده بود. اصلا لازم نبود پرس و جو کنیم. مردم محلی به هر کس که از آنجا می‌گذشت داستان تاسف‌بار انتقال گلک از جزیره به شهرها و کشورهای حاشیه خلیج فارس را تعریف می‌کردند.

بعد از گذشتن از طاقی ورودی قلعه به حیاطی نیم ­دایره رسیدیم که دو توپ بزرگ و زنگ زده در آن قرار گرفته بود. این دو توپ تنها یادگاران نظامی از دوره حضور پرتغالی­‌ها در ایران و یکی از نقاط مورد علاقه عکاسی برای گردشگران هستند.

درست در مرکز بنا یک کلیسای زیرزمینی وجود دارد. بنای کلیسا خیلی اسرارآمیز و دیدنی است. سقف مرجانی و ستون‌های رنگی‌اش که با الهام از نخل‌های جنوب ایران ساخته شده، تلفیقی زیبا و در عین ­حال غریب از هنر معماری پرتغالی و ایرانی را ایجاد کرده است.

کلیسای قلعه

 

سرنوشت این کلیسا این نبود که نواهای مذهبی مسیحی زیر سقف‌‌های مرجانی‌اش طنین بیندازد. با اولین بارندگی پس از اتمام کار بنا، آب از سقف چکه کرد و تمام سالن را گرفت. به همین دلیل آن را به آب ­انبار تغییر کاربری دادند و مراسم مناجات را به دالان‌ها منتقل کردند.

سقف مرجانی قلعه

 

قلعه هرمز  بخش­های دیگری هم دارد. آب انباری بزرگ تر برای تامین آب قلعه، اتاق­‌های اسکان، سیاه‌چال و انبار. با وجود بی‌دقتی در نگهداری از بنا، همه این بخش‌ها دیدنی هستند. اما بهترین محل برای لذت بردن از این گشت، پشت بام قلعه است. ‌جایی که بلندترین صدا، صدای موج و باد است و چشم‌انداز تا آنجا که چشم کار می‌کند نیلی مواج خلیج فارس.

شاید روی همین بلندی اگر کمی تمرکز و اندکی بیشتر تخیل کنید شما هم مثل ما کشتی‌­های عظیم اروپایی را ببینید که به این جزیره صدفی کوچک نزدیک می‌شوند تا بخشی از تاریخ این کشور را رقم بزنند.

کمپ فرش؛ بزرگترین فرش خاکی دنیا در هرمز

قلعه پرتغالی های هرمز

 

چندین سال است که در ساحلی که به آن کمپ فرش می‌­گویند فرش بزرگی با استفاده از خاک­‌های جزیره ساخته می‌­شود. من بدون آنکه تخصص خاصی در این زمینه داشته باشم لزوم انجام این کار را درک نکردم و امیدوارم این کار به محیط زیست جزیره آسیب نزند.

این رویداد به ابتکار دکتر نادعلیان برگزار می­‌شود که موزه­‌ای را هم در روستای هرمز درمحله تکیه مولا اداره می‌کند. متاسفانه زمانی که ما به هرمز سفر کردیم آقای نادعلیان در جزیره حضور نداشت تا به برخی از سوالات کنجکاوانه ما پاسخ بدهد. اما در موزه متوجه شدیم ایشان در حوزه هنرهای محیطی فعالیت دارد و در کل جزیره آثاری از وی مشاهده می­‌شود. در این موزه که به طور موازی محلی برای آموزش مهارت­‌های هنری به بومیان هم هست، مجموعه‌ای از خاک‌­های مختلف هرمز نگهداری می‌شود.

اسکله مجاور قلعه

 

هرمز از آن دست مقاصدی نیست که در هر تکه­‌اش فروشگاه سوغات و یادگاری ببینید. در حقیقت به جز دو میزی که در نزدیکی قلعه پرتغالی ­ها دایر است و خانم­‌های بومی شیشه­‌های خاک رنگی جزیره و طل ابلهون ( طلای ابلهان) را می­‌فروشند، جای دیگری به این منظور وجود ندارد. صحبت با خانم‌­های بومی جزیره که لباس‌­های اصیل جنوبی را به تن داشتند و یکی از مهمان نوازترین مردم کشور بودند، تجربه بسیار جالبی بود.

اگر اهل حنا هستید هم، دختران جوان هرمزی در این کار استاد هستند. می­‌توانید یک نقش حنا بر روی دست یا ساق پای‌­تان بیندازید و هر بار که نگاهش می‌­کنید به یاد آن روز خوش آفتابی و آن دختر زیبای هرمزی بیفتید.

اما بهترین و به یادماندنی‌­ترین سوغات هرمز خاطراتی است که با خود از این جزیره کوچک و صمیمی می‌برید. بعدها وقتی عکس­‌های سفرتان را بارها و بارها مرور کردید حرف امروز مرا تایید خواهید کرد.

بدون شک سفری را تجربه می‌کنید که در بازگشت از آن مصداق این کلام خواهد شد: من از سفر برگشتم اما سفر در من ماندگار شد.

 

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن