قلعه ضحاک

قلعه ضحاک؛ افسانه‌ای شگفت‌انگیز بر بلندای کوه

قلعه ضحاک، دژی نظامی به جا مانده از دوران پارت‌ها بر بلندای کوهی در ۲۰ کیلومتری جنوب شرقی شهرستان هشترود در استان آذربایجان شرقی واقع شده است. قلعه‌ای افسانه‌ای که داستان‌ها در خود دارد.

قلعه‌ ضحاک با داستانی از ضحاک ماردوش و نمایانگر هنر و ذوق معماران ساسانی که شما را شیفته خود می‌کند.

چو ضحاک شد بر جهان شهریار        برو سالیان انجمن شد هزار

ندانست جز کژی آموختن                جز از کشتن و غارت و سوختن

چنان بد که هر شب دو مرد جوان     چه کهتر چه از تخمه پهلوان

خورشگر ببردی به ایوان شاه            همی ساختی راه درمان شاه

بکشتی و مغزش بپرداختی              مران اژدها را خورش ساختی

داستان قلعه ضحاک

قلعه ضحاک

داستان درباره قلعه ضحاک زیاد است. اما بر مبنای باور عموم داستان این است که ضحاک ماردوش در قلعه ضحاک زندگی می‌کرده است. پس از آن کاوه آهنگر از یکی از محله‌های قدیم هشترود با نام «خروجستان» علیه او قیام می‌کند و او را از تخت به زیر می‌کشد.

تاریخچه کلی قلعه ضحاک

گفته می‌شود که قلعه ضحاک یا آژدهاک، حدود ۳۰۰۰ سال قدمت دارد و به اقوام مانایی و مادها برمی‌گردد. این قلعه که بر فراز کوه منفرد ساخته شده است، نخستین بار توسط یک هیئت آلمانی در سال ۱۹۷۱ میلادی مورد بررسی قرار گرفت و رازهایی از آن آشکار شد. قدمت برخی از آثار به جا مانده از آن را به دوره ساسانی و اشکانی نسبت می‌دهند. همچنین، در محوطه باستانی آژدهاک، آثاری از هزاره دوم پیش از میلاد و پس از آن کشف شده است که اوج شکوفایی آن مربوط به دوره اشکانی است.

بنای چهارطاقی که امروزه دیده می‌شود، پیش از انجام کاوش به دست مدیریت میراث فرهنگی این استان مرمت شده و به صورت کلی، در ساخت این بنا از آجر با ملات گچ، و بناهای سنگی با ملات گچ و گل و همچنین از سازه‌های خشتی استفاده شده است.

نام‌های مختلفی که این قلعه که در طول زمان به خود گرفته است عبارتند از: ضحاک، اژدهاک، قیز قلعه سی، داش قلعه سی، باروآس، رویی دژ و قلعه گویی.

ماجرای سفر به قلعه ضحاک

قلعه ضحاک

بعضی وقت‌ها آنقدر با یک اثر باستانی ارتباط روحی برقرار می‌کنم که احساس می‎کنم پیش‌تر هم آن را دیده و لمس کرده‌ام یا حتی در کنارش سال‌ها زندگی کرده‌ام. قطعا قلعه ضحاک یکی از این مکان‌هاست. اصلا از روی عکس‌های جذابی که از آن دیده بودم، حدس نمی‌زدم که تا این اندازه شیفته‌اش شوم. اما وقتی پس از مدتی پیمایش، قلعه از پس کوه‌ها نمایان شد، حس غریبی پیدا کردم و به سرعت خودم را جای کسانی تصور کردم که روزی در این قلعه رفت‌وآمد داشته‌اند.

راهنمای محلی، ما را در نزدیکی یک تونل قطار پیاده کرد و در جستجوی این دژ باشکوه به راه افتادیم. جالب اینکه، از داخل تونل و با این ترس که نکند قطاری از آنجا عبور کند، حرکت خود را آغاز کردیم و این خود تجربه‌ای به یاد ماندنی شد. البته اگر هم قطاری رد می‌شد، به ما آسیبی نمی‌رسید چون تونل بزرگ بود اما ما از تصوراتی که در ذهن خود ساخته بودیم، لذت می‌بردیم.

قلعه ضحاک

پس از تونل، وارد فضایی کوهستانی شدیم و از کنار رودخانه‌، باقی مسیر را طی کردیم. اگر خواستید این مسیر را انتخاب کنید به یاد داشته باشید که وقتی به تونل بعدی رسیدید، باید سمت چپ بپیچید و باز هم راه رودخانه را طی کنید.

مسیر فوق‌العاده زیبا بود و از دیدن طبیعت سبز رنگ و رقص پروانه‌ها به وجد آمده‌ بودیم و حدودا ۴۰ دقیقه طول کشید تا سرانجام، موفق شدیم قلعه ضحاک را در بالای یکی از کوه‌ها ببینیم. با غرور خاصی آنجا جا خوش کرده بود و انتظار ما را می‌کشید.

قلعه ضحاک

ابتدا فکر کردیم که باید از کوه بالا برویم تا به قلعه برسیم اما پس از اینکه باز هم به راه خود ادامه دادیم و تا حدودی آن را دور زدیم، متوجه شدیم که پس از گذر از پلی که روی رودخانه کشیده‌اند، پله‌هایی نصب شده که می‌توانیم از آن‌ها بالا برویم. البته تعداد پله‌ها زیاد است و ممکن است بالا رفتن از آن برای بعضی افراد زمان‌بر باشد.

از پله‌ها بالا رفتیم و حالا این دژ از زاویه‌ای دیگر، جلوی روی‌مان پدیدار شد. چیزی که باز هم آن را شگفت‌انگیزتر می‌کرد، گل‌های وحشی بود که دورتادور پلکان و قلعه را گرفته بود. اما طبیعتی که در انتظارمان بود حتی از این هم فراتر می‌رفت.

قلعه ضحاک

هنگامی که قدم به داخل قلعه گذاشتیم و از یکی از پنجره‌های بزرگ آن به بیرون نگاه کردیم، تازه متوجه شدیم که چقدر منظره روبروی قلعه ضحاک زیبا و دیدنی است. چندین کوه سرسبز، یک رودخانه جاری و آسمانی آبی. به جرات می‌توانم بگویم که یکی از زیباترین مناظری بوده که تا به حال در عمر خود دیده‌ام. دلم می‌خواست ساعت‌ها روی لبه قلعه بنشینم و به طبیعت روبرو خیره شوم. داخل این بنای چهارطاقی هم آجرچینی شده، پنجره‌های کوچکی رو به بیرون دارد و متاسفانه در برخی قسمت‌های آن یادگاری نوشته شده است. این قلعه از سه طرف مشرف به پرتگاه است و موقعیت عجیب آن در لبه پرتگاه، بسیار جالب است.

البته محوطه باستانی قلعه آژدهاک، بزرگ‌تر از چیزی است که اکنون دیده می‌شود و قسمت‌هایی تحت عنوان آب‌انبار، مخازن سنگ و غیره هم در آن وجود داشته است.

موزه قلعه ضحاک

موزه قلعه ضحاک

بعد از اینکه کلی عکاسی کردیم، متوجه شدیم که موزه‌ای نیز در نزدیکی قلعه ایجاد شده و داخل آن می‌توانیم برخی از سفال‌های نقش‌دار ساسانی و یا گچبری‌های دوره اشکانی با نقش حیوان را در آن ببینیم. موزه بسیار کوچکی است اما ارزش دیدن دارد.

قلعه دیگری در نزدیکی قلعه ضحاک

قلعه ضحاک

اگر راهی که به موزه می‌رسد را ادامه دهید، قلعه دیگری را هم در کوه روبروی قلعه ضحاک خواهید دید. برای رسیدن به آن می‌توانید از روی خود کوه‌ها حرکت کنید و پس از حدود ۳۰ دقیقه پیمایش روی دشت و کمی هم روی کوه، به این قلعه دوم برسید که بسیار بزرگتر است.

ما در مسیر رسیدن به این قلعه، از روی بلندی دو عقاب تیزپرواز دیدیم که در حال پرواز بودند و نکته جالب اینجا بود که برعکس همیشه که برای دیدن عقاب‌ها باید سر به آسمان بلند می‌کردیم، این بار آن‌ها را در ارتفاع پایین‌تری از خود می‌دیدیم که حس عجیبی داشت.

قلعه ضحاک

وقتی به قلعه رسیدیم و پشت سر خود را نگاه کردیم، متوجه شدیم که یک تونل قطار در کوه مقابل آن قرار گرفته و اینکه احتمالا قطارها از داخل کوهی رد می‌شوند که ما در آن ایستاده‌ایم.

این قلعه که موفق به پیدا کردن نامش نشدیم، دیواری دور تا دور خود داشت و اتاقکی هم در داخل آن دیده می‌شد. تمامی قسمت‌های آن هم با سنگ چیده شده و خدا می‌داند که چه بخش‌هایی از آن، زیر خاک مدفون شده بود. اما متاسفانه مورد توجه قرار نگرفته و در مطالبی که در مورد این محوطه وجود دارد، صحبت خاصی از آن به میان نیامده است.

خداحافظی زیر باران

قلعه ضحاک

همین که ما به قلعه ضحاک بازگشتیم، ابرهای سنگین و سیاهی همه جا را پر کردند و باران شدیدی باریدن گرفت. ما هم به سرعت شروع به پایین رفتن از قلعه کردیم و صدای رعد و برق آنقدر نزدیک بود که هر لحظه احتمال می‌دادیم یکی از آن‌ها به ما اصابت کند.

فضا کمی هیجانی شده بود و آب حاصل از باران همه جای کوه جریان داشت. اما خداحافظی دل‌انگیز و فراموش‌نشدنی بود و باعث شد که این روز بیشتر از پیش در خاطر ما ثبت شود.

قلعه ضحاک کجاست؟

قلعه ضحاک

قلعه ضحاک در دهستان علی‌آباد، شهرستان هشترود در استان آذربایجان شرقی و ۱۴۰ کیلومتری جنوب شرقی تبریز قرار گرفته است.

تمهیدات لازم برای رفتن به قلعه ضحاک

قلعه ضحاک

برای رفتن به قلعه ضحاک، حتما از یک راهنمای محلی کمک بگیرید و یا مسیر را از پیش بررسی کنید. همچنین برای عبور از داخل تونل، چراغ‌ قوه یا هدلایت و همچنین مواد خوراکی و آب نیز به میزان کافی به همراه داشته باشید. در صورتی که در فصل‌های پر بارش به این منطقه می‌روید، بهتر است از پانچو و دیگر تمهیدات لازم برای جلوگیری از خیس شدن هم استفاده کنید.

عکس‌ها: فرانک پرکمی

منبع: شاهنامه فردوسی، همشهری آنلاین، تابلوهای موجود در سایت قلعه ضحاک

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

5 + دوازده =