طبیعت گردی

غار کَلماکَره؛ خزانه‌­ای در قلب کوه­‌های زاگرس

غارها همیشه افسانه­‌ها و داستان­‌هایی را با خود به همراه داشته‌­اند و به دلیل اینکه به‌نوعی معرف سبک زندگی و فرهنگ انسان‌های گذشته هستند، همواره مورد توجه باستان­‌شناسان بوده‌­اند. غار کلماکره از جاذبه های طبیعی لرستان که ردپای آثار آن تا دل اروپا رفته، غاری است پر رمزوراز که برای ماجراجویان و طبیعت‌گردان جذابیت زیادی دارد. در گزارش ارسالی محمد هاشمی با نابرو همراه باشید تا با این غار قدیمی آشنا شوید.

تاریخچه و روایات درباره­ این غار

این غار که قدمت آن به ۲۷۰۰ سال پیش برمی­‌گردد، ششمین گنجینه­ بزرگ جهان محسوب می‌شود که رمزورازهای بسیاری در پس خود دارد. غار کلماکره به دلیل آن که پیشانی آن ۵.۱ متر پایین­‌تر از دهانه‌­­اش بود، برای مدت‌­های طولانی از نظرها پنهان مانده و کشف نشده بود.

درباره­ این غار که از جاهای دیدنی لرستان به‌شمار می‌آید، روایت‌­های بسیاری مطرح شده است. در روایتی گفته شده این غار مدفن ثروت پادشاهان ساسانی و از مهم‌­ترین خزانه­‌های ایران باستان از جمله هخامنشیان بوده است. در روایتی دیگر این غار را به دوران نوعیلامیان نسبت داده و می­‌گویند میراث یا هدایای پادشاهان متعدد به‌عنوان گنجینه در غار کلماکره نگهداری می‌­شد. برطبق روایتی دیگر زمانی که کوروش بین‌­النهرین و بابل را تصرف کرد، خزائن معابد بابل را از شوش به این غار آورد. همچنین گفته شده است در زمانی که اسکندر به ایران حمله کرد، گنجینه­‌هایی به کوه‌­های پل ­دختر منتقل شد و ۴ نفر برای حفاظت از آن‌ها به عنوان نگهبان انتخاب شدند که به مرگ طبیعی از دنیا رفتند. بقایای اسکلت این افراد در سال­‌های گذشته کشف شد. همچنین به گفته­ باستان‌­شناسان ابتدای غار که یک مسیر خاکی است ۱۲ جسد پیدا شده که نشانی از گورستان در این محل است. عده‌­ای نیز معتقد هستند این گنجینه به هیچ پادشاهی تعلق نداشته است.

فردی به اسم “رسول­ بشاش” پژوهشگر ایرانی با مطالعه­ کتیبه­‌های کشف شده در بین اشیاء، این گنجینه را مربوط به خانواده‌­ای سلطنتی دانست که بر طبق آن همه اشیاء و خزائن، به پادشاهی به نام آمیریش پسر دابالا و به سرزمینی به نام سمتی یا ساماتوره و یا ساماتی متعلق بوده است. این حکومت بسیار ثروتمند بود و در سرزمین کوچکی در دوره­ عیلامی­نو بخش جنوبی لرستان حاکم بود که با قدرت گرفتن هخامنشیان درگذر زمان بخشی از گنجینه­ آن‌ها در غار کلماکره نگهداری می­‌شد. در کتیبه­‌ها نام ۱۷ پادشاه نوشته شده که ۴ نفر آن‌ها لقب شاه داشته  و بقیه به عنوان پیروانشان بودند.

علت نام‌گذاری غار کلماکره

در رابطه با نام این غار باید گفت که “کل” در گویش لری به نوعی حیوان حلال گوشت کوهی گفته می­‌شود که شاخ‌­های کمانی رو به بالا یا نرینه­ بز کوهی داشته و”ما” به معنی مأوا و مکان استقرار و”کره” به درختی مشابه انجیر گفته می­‌شود که میوه‌­های غیرخوراکی داشته است. این درخت در ورودی غار قرار داشت و در سال ۱۳۷۴ توسط برخی حفاران غیرمجاز قطع و به عنوان هیزم استفاده شد. در نهایت کلماکره به معنای مأوای کل و درخت انجیر است. در رابطه با این غار و قدمتش در کتاب” احمد پرویز” اطلاعاتی جمع‌­آوری و منتشر شده است. غار کلماکره در سال ۱۳۸۴ در آثار ملی ایران ثبت شد.

پیداشدن غار و روایت‌­های آن

در سال 1368 فردی به نام” عزیز کلماکره­‌ای” که چوپان و شکارچی بود با تعقیب یک بز کوهی این غار را کشف کرد. وی در ابتدا یک سکه­ قدیمی در اطراف غار پیدا کرد و آن را به فروشنده­ عتیقه فروشی نشان داد و بعد از آن به صورت مجهزتر به این غار رفته و اشیاء پیدا شده را به فروش می­‌رساند. با اطلاع سازمان میراث ­فرهنگی از این غار در سال ۱۳۷۱ کاوش‌­هایی صورت گرفت و افرادی برای حفاظت از آن فرستاده شد. از آن‌جایی که چیزی در غار کلماکره باقی نمانده بود و دزدها، جاعلان، مال‌­خرها، دلالان، قاچاقچیان، حفاران و افراد محلی و شهرهای اطراف اشیاء غار را به غارت برده بودند، دهانه غار بسته شد. این کار سازمان میراث فرهنگی باعث شد گنجینه­‌های اندک موجود در غار نیز به غارت برود. اکنون در این غار تعدادی ستون و دیواره­‌های تخریب شده باقی مانده است.

در فیلم مستندی برای غار کلماکره لرستان فردی از اهالی روستا گفت در سال ۱۳۵۰ با عمویش این غار را کشف و در سال ۱۳۵۷ وارد آن شد. در ابتدا یک سکه قدیمی پیدا کرد. هنگامی که با تفنگش به سقف غار شلیک کرد، سکه­‌های طلا و نقره روی سرش ریخت. بعدها اشیاء روی سرستون‌­ها و طاق­‌ها را پیدا کرده و با خود می­‌برد. به اعتقاد وی ۸ تا ۹ انبار دیگر از این عتیقه‌­ها هنوز درون غار وجود داشت. این فرد پس از دستگیری محل غار را نشان داد. غار تاریخی کلماکره تا سال ۱۳۶۸ از اشیاء باستانی به طور کامل تخلیه شد و به یغما رفت.

معماری غار تاریخی کلماکره

غار کلماکره با مساحت ۴۳۰۰ متر و استالکتیت‌ها و استالاکمیت‌های طلایی، حوضچه­‌های پرآب، دهلیزها، حفره­‌ها، آب­چال‌­های طبیعی، ستون­‌های رسوبی، سخت‌­آویزها و چهار تالار نسبتا بزرگ شکوه منحصربه‌فردی را به نمایش گذاشته است.

تالار اول با اتاقکی از جنس قلوه­سنگ و ملاط گل ­رس و کاه محل نگهبانی محافظان بود. این مکان اکنون با دخالت­‌های انسانی تخریب شده است. پس از تالار اول می­‌توان به صورت سینه­‌خیز وارد تالار تاریک دوم شد. تالار دوم محل نگهداری مایحتاج بود که خمره‌­های بزرگ و کوچک روی ستون‌­های آهکی نازک غار قرار گرفته بودند. پس از تالار دوم هم با طی کردن مسیری سربالایی و سپس سرازیری به دو تالار انتهایی می‌­رسید. تالار سوم و تالار چهارم دارای آب­چال­‌هایی بودند که محل نگهداری گنجینه­‌های این غار بود.

اشیاء کشف شده از دل غار

اشیاء کشف شده از این غار در موزه‌­هایی واقع در داخل و خارج کشور نگهداری می­‌شود. پیکره­‌ها، بشقاب­‌ها، تکوک‌­ها و… در موزه­‌هایی از جمله موزه­ لوور، موزه­ بریتانیا، متروپولیتن نیویورک و بریتیش میوزیوم و… قرار دارد. در ایران نیز این آثار در موزه­ فلک­‌الافلاک در شهر خرم‌­آباد و موزه­ ایران ­باستان نگهداری می­‌شود.

اولین اشیا کشف شده از غار کلماکره شامل نقاب­‌هایی از جنس طلا، ۶ گوش نقره‌ای حیوانات، ران یک بز کوهی بالدار در اندازه‌ طبیعی، دو میله‌ فلزی منحنی داس‌مانند، سه قطعه شمش نقره‌ ذوب شده و تعدادی از قطعات جدا شده‌ حیوانات بود. کاسه­‌های ماهی بادامی نیز از نفیس‌­ترین و معروف‌­ترین یافته‌­های این غار است. نقاب­‌های طلایی که مربوط به هزاره­ نخست پیش از میلاد هستند و هم ­اکنون در موزه­ ایران باستان نگهداری می‌شوند، برای مراسم آیینی شبیه به بالماسکه بوده است. اشیائی مانند پیکره­ جانوران اساطیری و افسانه‌­ای که از آن‌ها برای افشاندن مایعات مقدس در مراسمات آیینی آن زمان استفاده می‌­شد نیز جزو این یافته‌­ها هستند.

موقعیت مکانی غار کلماکره

این غار در استان لرستان، شهرستان پل­ دختر، نزدیکی روستایی به نام طاق­ ملک­ حسین در شرق یکی از آخرین دره‌های صخره‌ای کوه آهکی ملّه واقع شده است. درباره­ موقعیت این غار که ۶۵۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد باید گفت که اهالی پل ­دختر آن را متعلق به خود و اهالی رومشکان هم این غار را مربوط به منطقه­ خود می­‌دانند؛ اما براساس اسناد رسمی ثبت شده غار کلماکره، در حوزه­ شهرستان پل ­دختر قرار دارد.

دسترسی به غار کلماکره

برای بازدید از این غار تاریخی می‌توانید از شهرستان پل ­دختر در مسیر جاده­‌ای که در حاشیه شمالی رودخانه­ کشکان واقع است، به سمت روستای دره‌­باغ بروید و این مسیر کوهستانی را پیاده تا دهانه­ غار حرکت کنید. برای ورود به دهانه­ این غار با استفاده از طناب باید از یک دره­ ۱۰۰ متری یک پرش ۱۰ متری داشته باشید.

توصیه‌هایی پیش از سفر

بد نیست بدانید نور طبیعی فقط تا عمق ۱۰ متری غار وجود دارد و پس از آن غار در تاریکی فرو می­‌رود. بنابراین از چراغ‌­قوه یا هدلایت برای غارپیمایی استفاده کنید. همچنین دسترسی و بازدید از این غار برای افراد میانسال و افرادی که شرایط جسمانی مناسبی ندارند، کودکان و زنان باردار مناسب نیست. برای اقامت هم می‌­توانید از مهمان­سراها و هتل‌­های شهرهای اطراف این غار استفاده کنید.

در صورتی که شما هم به غار کلماکره سفر کرده‌اید، تجربه خود از این سفر را با مخاطبان نابرو در میان بگذارید.

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن