شهر سوخته زابل

درباره اکتشافات باورنکردنی شهر سوخته زابل چه می‌دانید؟

شهر سوخته زابل به­ عنوان اولین شهر تشکیل شده­ جهانی شناخته می‌­شود و در سیستان و بلوچستان قرار دارد. شهر سوخته زابل، شهری متمدن، پیشرفته و صنعتی بوده که حکایت از علم­ و فرهنگ دیرینه­ مردم آن دارد. مردمی که با هوشمندی‌شان نام این شهر را به شهرتی جهانی رساندند. شهر سوخته زابل با تاریخی که از خود به­ جا گذاشته کاوشگران را از سراسر جهان جذب کرده ­است.

تاریخچه شهر سوخته زابل

شهر سوخته زابل در سال ۱۳۹۳ مطابق با سال ۲۰۱۴ میلادی، طی نشست سی‌­وهشتم، به عنوان میراث جهانی و هفدهمین اثر تاریخی ایران، در یونسکو ثبت شد و در سال ۱۳۸۵ به ثبت ملی رسید.

این شهر پیشرفته­ صلح‌­طلب قدمتی ۵۰۰۰ ساله دارد که دوران بنای آن با دوره­ برنز و تمدن جیرفت هم­‌زمان است.  شهر سوخته زابل در زمان حکومت قاجار توسط کلنل ­بیت و سراورل­اشتین­، از باستان‌­شناسان ایتالیایی به سرپرستی مارتیسو­توزی در مدت ۱۱ سال مورد کاوش قرار گرفت.

پس از آن کاوش را سازمان میراث ­فرهنگی و صنایع ­دستی و گردشگری استان سیستان­ و بلوچستان به عهده گرفت. تغییر مسیر رودخانه هیرمند و مورد حمله قرارگرفتن آن توسط همسایه‌های مهاجم، تمدن را دچار افول کرد.

این شهر وابسته به صنعت بوده و  دارای کوره‌­های بسیاری بود که به دلیل فعالیت آنها خاکسترهای زیادی در اطرافش تلنبار می‌­شده ­است. برخلاف تصور عموم که به دلیل آتش ­سوزی این نام را بر روی شهر گذاشته­‌اند، این نامگذاری از روی خاکسترهای تلنبار شده­ اطراف بوده است.

اولین­ بار کلنل ­بیت از نظامیان بریتانیایی با دیدن خاکسترهای این شهر در مکتوباتش، از آن به عنوان شهر سوخته یاد کرده است. کاوش‌­ها در این شهر از آثار باقی­مانده­ آن نشان­‌دهنده­ شهری با تشکیلات منظم، دارای سیستم آبرسانی و تخلیه فاضلاب توسط لوله­‌های سفالی است.

شهر سوخته زابل با ارتفاع ۱۸ متری از سطح زمین، بر روی تپه­‌ها تشکیل شده که دارای پنج بخش متصل شامل بخش  مرکزی، بخش مسکونی در قسمت شمالی، گورستان­‌ها و بناهای یادمانی و همچنین منطقه­ صنعتی بوده است.

درباره­ گورستان شهر سوخته زابل در جنوب و غرب این منطقه باید گفت که با توجه به حفاری­‌هایی در سال ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۳ ، تاکنون ۳۱۰ گور برای دفن مردگان کشف شده است. اهالی این شهر، برای دفن مردگان از کفن، پارچه‌­هایی به عنوان روانداز و یا زیرانداز، کف­ گورهای فرش شده و قرار دادن مرده با لباس استفاده می­‌کردند.  این قبر کردن مردگان با پارچه­ کفنی در درون قبر بوده و یا با فرش کردن قبرها و بعد قرار دادن اجساد و همچنین انداختن پارچه در کف قبر که بعد از گذاشتن مرده درون آن نیز پارچه‌­ای روی جسدش می­‌انداختند. در درون قبرها اشیایی از جنس چوب، سنگ، پارچه و یا سفال کشف شده است که به عنوان هدیه در قبور قرار داده شده بودند.

برخی بررسی­‌ها نیز حاکی از آن است که امپراطوری موهنجودارو و هاراپا توسط این مردم شکل گرفته بود. ظروف سفالی کشف شده که شباهت بسیاری با ظروف دره ­پنجاب دارد بر صدق این بررسی‌­ها تاکید می‌­کند. نقوش کشیده شده بر روی این سفال‌­ها به شکل خورشید مربوط به پرستش این آفریده در آن زمان، توسط مردم این تمدن بوده است.

شهر سوخته زابل کجاست

شهر سوخته زابل با ۲۸۰ هکتار از لحاظ موقعیت قرارگیری، واقع در جنوب ­شرقی ایران، استان سیستان ­و بلوچستان، در حاشیه جاده زابل به زاهدان، در ۵۶ کیلومتری جنوب­غربی زابل، در ساحل رودخانه­ هیرمند و هارون است.

مشاغل اهالی شهر سوخته زابل

این اهالی با استفاده از هوش و ذکاوت و دستانی هنرمند شغل­‌هایی را برای خود اختیار کرده بودند و با تجارت از آن، سود حاصل می­‌کردند. با ساختن تورهای ماهی­گیری به صید ماهی مشغول می‌شدند و علاوه بر رفع نیاز تغذیه­ خود با فروش ماهیان صید شده به تجارت و درآمدزایی مشغول می­‌شدند. معرق­ کاری، نساجی، زرگری، کوزه‌­گری، حصیربافی، سنگ ­تراشی و ساخت جواهر و زیورآلات از جمله تجارت‌­های دیگری بودند که مردم به آن مشغول می­‌شده‌­اند. آنها برای انجام این فعالی‌ت­های هنری و صنعتی و همچنین برای گرم کردن خانه­‌هایشان، درختان اطراف نهر را قطع می‌­کردند و به عنوان سوخت استفاده می­­‌کردند.

تغذیه مردم شهر سوخته زابل

این اهالی برای تغذیه و خورد و خوراک، علاوه بر دام­‌ها از ماهی‌­ها، پرندگان و خرچنگ‌­ها استفاده می‌­کردند. دانه‌­های گندم، جو، شاهدانه و همچنین تخم­ خربزه و انگورهای کشف شده نیز از دیگر خوراک مورد استفاده­ اهالی شهر سوخته زابل بود.

گونه‌­های جانوری

به دلیل وجود دریاچه و رودخانه، حیوانات آبزی در این منطقه اعم از ماهی و خرچنگ یافت می‌­شده است. علاوه بر این حیوانات استخوان­‌های بز، غزال، گوسفند یافت شده که نشان از گونه­ جانوری دیگر در این منطقه بوده است. در بین این حیوانات مرغ­‌های آبی، از جمله قرقاول، مرغابی و غاز بودند که برای رفع نیازهای اهالی از آنها نیز استفاده می‌­شد.

پوشش گیاهی و آب ­و هوای منطقه در ۵۰۰۰ سال پیش

این شهر دارای پوشش سبز، همراه با گیاهان متنوع و درختانی همچون بیدمجنون افرا و سپیدار در کنار دریاچه و رودخانه­ هامون و هیرمند پر از آب بودند و نیاز مردم شهر را تامین می­‌کردند. همچنین در کنار این دو منبع آبی نهرها و آبراه‌­هایی وجود داشت که به رفع بهتر این نیاز کمک می­‌کرد. این آب‌­ها در مرور زمان به دلایلی از جمله برداشت بی­‌رویه  و بی­‌حساب­ و کتاب خاک افغانستان دچار خشکی شدند. این منطقه در گذشته دارای آب­ و هوایی گرم بود که وجود این منابع آبی تا حدودی گرمای هوا را جبران می­‌کرد.

پوشش گیاهی در زمان فعلی

با گذشت زمان و خشک شدن رودخانه‌­ها و چشمه‌­های منطقه، خاک این شهر خشک شده و تبدیل به بیابانی همراه با درختان گز شده‌­است.

همه شگفتی‌­های شهر سوخته زابل

چشم­ مصنوعی

این چشم­ مصنوعی که قدمت آن به ۴۸۰۰ سال پیش برمی­‌گردد، از مفتول­‌هایی از جنس طلا و قیر به همراه چربی حیوانی ساخته شده بود. این چشم مصنوعی، متعلق به زنی بود که بر روی چشم چپش، توسط سوراخ­‌های اطراف آن نگهداری می‌شد. با توجه به کاوش‌­ها در ارتباط با مشخصات و آناتومی بدن و حتی نوع پوشش اهالی این اطلاعات بدست آمده است. با ساخت مجسمه‌­ای از این زن تنومند نوع پوشش و ویژگی­‌های ظاهریشان برای عموم آشکارسازی و قابل فهم و شناخت­‌تر شد. در درون قبر این زن قابی چرمی­ نیز کشف شد که جای نگهداری چشم مصنوعی بود. این مجسمه به همراه چشم مصنوعی در موزه­ ملی ایران نگهداری می­­‌شود.

تخته ­نرد

این شگفتی کشف شده، قدیمی‌­ترین تخته­ نرد جهان است که از جنس چوب آبنوس به شکل مستطیل، دارای طرح ماری است که بیست ­بار دور خودش چرخیده و دمش درون دهانش قرار گرفته است. این بازی دارای ۲۰ خانه و ۶۰ عدد مهره از جنس سنگ­‌های لاجوردی و فیروزه­ای و عقیق بود. این تخته حتی قدیمی‌­تر از تخته­ نرد کشف شده در گورستان سلطنتی اور، در بین‌­النهرین است.

جراحی مغز

پزشکان آن دیار برای درمان بیماری هیدروسفالی، مغز یک دختربچه­ ۱۲ یا ۱۳ ساله را با برداشتن بخشی از آن جراحی کردند. این عمل از شگفتی­‌های بی‌نظیر دیگر این مردم در آن زمان است که نشان از حد اعلای علم آنان می‌دهد.

اولین انیمیشن ساخته شده در جهان

نقش یک بز و یک درخت بر روی یک جام، که در پنج حرکت بز به سمت درخت رفته و از برگ آن تغذیه می‌­کند، به عنوان نخستین انیمیشن جهانی طراحی شده، شناخته می­‌شود.

از این جام ۱۰ سانتی­متری برای نوشیدن استفاده می­‌کردند. قدمت این جام به ۳۰۰۰ سال قبل از میلاد حضرت عیسی(ع)، تخمین زده شده است.

کشفیات شهر سوخته زابل

ظروف سفالی

ظرف‌­های سفالی بسیاری در این شهر کشف شده که قدمت آن به هزاره­ سوم پیش از میلاد برمی‌گردد. این ظروف یافته شده، در موزه­ ایران باستان، در تهران نگهداری می‌­شوند.

زیورآلات و جواهرات

زیورآلات و جواهرات کشف ­شده در این شهر نمونه­‌های جالبی از هنر این مردم را نشان می‌­دهند. این جواهرات از جنس لاجورد، طلا یا فیروزه بودند. صفحات طلا که با قطرهای نازک به شکل استوانه لوله شده تهیه می‌­شدند با ترکیب‌شان با فیروزه و لاجورد، زیبایی خاصی را در این جواهرات پدید می­‌آوردند.

لوح­ نوشته

این لوح­ نوشته متعلق به دوره­ عیلامی، همراه با اثر مهرها، به اقتصادی بودن شهر اشاره دارد که با استفاده از راه ­زمینی و دریای کناب خلیج ­فارس با مردم ساکن رود دجله و فرات، ترکمنستان و دره پنجاب تجارت می­‌کردند.

پیکان سنگی

هزاران پیکان سنگی در این شهر یافت شده که اهالی آن برای شکار پرندگان، از آن استفاده می‌کردند.

خط‌­کش

این خط­‌کش­ ۱۰ سانتی­متری که با دقت فراوان هر نیم­ میلی­متری آن مشخص شده است، نشان از علم ریاضیات در آن دیار دارد.

قلاب­‌های ماهی­گیری برای صیدکردن ماهی، انواع پارچه‌ها از ۱۲ نوع و حصیرهای بافته شده از نیزارهای باتلاق از دیگر کشفیاتی است که بیانگر نبوغ مردم این تمدن است.

سفال با امضای سفالگر،کوره‌­های ذوب فلزات، چکش، سوزن، دکمه، گل­سر، کفش، کمربند و… از دیگر اشیای کشف شده­ این شهر هستند.

دسترسی به شهر سوخته زابل

برای رسیدن به این شهر با اتومبیل شخصی به حاشیه­ جاده­ زابل-زاهدان بروید و از آن دیدن کنید.

اقامت در شهر سوخته زابل

برای اقامت به هتل شهرهای اطراف از جمله هتل‌های شهر زابل مراجعه کنید.

توصیه‌ای برای دیدار از شهر سوخته زابل

با توجه به گرمای هوا با به همراه داشتن آب آشامیدنی صبح‌­ها و غروب­‌ها که کمی هوا خنک‌تر است، از این مکان دیدن کنید.

تمدن‌­های اطراف شهر سوخته زابل

کاوش­‌ها در اطراف از وجود تمدن‌­هایی در تپه ­یحیی، تل ابلیس، بم و شهداد که دارای تمدن‌­های پیشرفت‌ه­ای هستند، خبر می­‌دهند که می‌­توانید در بازدید از این شهر از این تمدن­‌ها نیز دیدن کنید. با انتخاب این شهر، با مردمی از تبار ایران آشنا شده‌­اید که با همت و درایت‌شان امروزه نام شهرشان را جهانی و مشهور کرده‌­اند.

بازدید از این شهر را به آشنایانتان پیشنهاد بدهید تا آنها نیز با دیدن این منطقه­ جالب و دارای شگفتی و تمدنی بی­‌نظیر، خاطره­ شیرینی را برای خود در این شهر باستانی رقم بزنند.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *