شهرک سینمایی غزالی

شهرک سینمایی غزالی؛ سفر در تونل زمان

شهرک سینمایی غزالی در یکی از غربی‌ترین مناطق شهر تهران، یعنی منطقه ۲۱، کیلومتر ۱۵ بزرگراه شهید لشکری، خیابان ۵۵ام واقع‌ شده است. با اینکه همه می‌دانند که طرح و نقشه  شهرک غزالی از آن زنده‌ یاد علی حاتمی، کارگردان شناخته‌شده ایرانی است اما هیچ‌کس نمی‌داند چرا آن را با نام شهرک سینمایی غزالی می‌شناسند.

به‌هرحال برای رسیدن به این مکان خاطره‌انگیز باید بزرگراه‌های غربی کلان‌شهر تهران را ازجمله آزادراه شهید فهمیده (تهران-کرج)، یا بزرگراه شهید لشکری را درنوردید و زمان کافی در اختیار داشت تا مستقیم به قلب تهران قدیم و از یاد رفته و همه خاطره‌های مربوط به سینمای تاریخی ایران زد.

شهرک سینمایی غزالی کجاست؟

شهرک سنمایی غزالی

خیابان ۵۵ام که بانام خیابان هزاردستان نیز شناخته می‌شود تنها راه ورود به این دنیای خیالی است، خیابانی با ۶۰۰ متر طول و ۳۰ متر عرض که از هر طرف کنده‌شده و چهره نامطبوعی در بدو ورود از خود به نمایش می‌گذارد. دورنمای مسیر تپه‌ها و کوه‌های نه‌چندان مرتفع کن و سولقان هستند که اگر کمی دقت کنید، اسکلت‌های فلزی آبی و نارنجی مجتمع‌های مسکونی جدیدالتأسیس منطقه ۲۱ را در دامنه آن خواهید یافت.

ورودی نه‌چندان زیبای شهرک سینمایی غزالی یک کانتر است و کمی جلوتر چند مجسمه اسطوره‌ای ترکیبی از انسان، قوچ و شیر یا به عبارتی نوعی از اسفنکس‌های مصری خودنمایی می‌کنند و علت وجود آن‌ها مشخص نیست، علاوه بر آن‌که راهنما و بروشوری برای بازدیدکننده در اختیار نیست.

بعد از عبور از این مجسمه‌های ورودی سمت راست تابلویی است که نقشه‌ای از کل مجموعه را در اختیار بازدیدکننده قرار می‌دهد. در این نقشه نام مکان‌هایی همچون مدینه و کوفه، رصدخانه، نمازخانه، مزرعه، ساختمان اداری تجاری انبار، ساختمان شهرداری و میدان توپخانه و در سمت دیگر نقشه مکان‌های چند فیلمی که در این مجموعه فیلم‌برداری شده‌اند ازجمله شهرآشوب، کلاه پهلوی، گراند هتل، قبرستان بقیع و اورشلیم دیده می‌شود. پس‌ازآن خود را با تابلویی روبرو خواهید دید که روی آن نام خیابان لاله‌زار به سال ۱۳۱۵ و به خط شکسته‌نستعلیق دیده می‌شود و در زیر آن این‌گونه آمده است:

طرح و اجرای دکور: مرحوم ولی‌الله خاکدان

سال تأسیس:۱۳۵۸-۱۳۶۴

ساختمان‌های مهم: سینما تئاتر تابان، گراند هتل، موزیکال عشقی، پیرایش و کافه پارس

فیلم‌هایی که در آن ساخته‌شده: هزاردستان، پرده آخر، گراند سینما و کیف انگلیسی

اینجا همان‌جایی است که می‌تواند با یک ماشین زمان نامرئی شما را به دهه‌های گذشته بازگرداند، ماشینی که تنها در ذهن شما وجود دارد، اگر کمی اطلاعات و دانش تاریخی هم به آن افزوده شود.

از لاله‌زار آن سال‌ها

سال ۱۲۸۸ هجری قمری ناصرالدین‌شاه قاجار با یک کلنگ نقره‌ای کنار باروی قدیمی تهران حاضر شد تا آن را تخریب و باروی جدید و دارالخلافه ناصری را تأسیس کند که این اقدام او به‌عنوان اولین گام برای تأسیس یک شهر مدرن در ایران تلقی می‌شود. این‌گونه بود که تهرانی پا گرفت و در پی آن خیابانی در دل یک باغ بنانهاده شده که ما امروزه آن را بانام خیابان لاله‌زار می‌شناسیم.

می‌گویند این خیابان را به این خاطر لاله‌زار می‌خواندند که پیش‌تر باغ و باغستانی بود پر از لاله؛ مکانی برای گردش شاه و درباریان و محل اقامت و پذیرایی هیئت‌ها و نمایندگان و سفرای کشورهای خارجی؛ باغی که بر اساس شواهد تاریخی از پیش از ۱۱۹۰ هجری شمسی وجود داشته بود.

زمانی که ناصرالدین‌شاه به تشویق صدراعظم خود «میرزا حسین‌خان سپه‌سالار» به فرانسه می‌رود، در پاریس با استقبال شایانی روبرو و طی مراسم باشکوهی در شانزه‌لیزه ورود او گرامی داشته می‌شود. این مراسم چنان در او مؤثر واقع می‌شود که در بازگشت تصمیم می‌گیرد شانزه‌لیزه‌ای در پایتخت بنا سازد؛ درنتیجه دستور احداث خیابان لاله‌زار در باغ لاله‌زار را می‌دهد اما درنهایت باغ لاله‌زار در اواخر سلطنت ناصرالدین‌شاه، به علت لغو قرارداد تنباکو و پرداخت غرامت به کمپانی رژی و تهی بودن خزانهٔ دولت، به نود هزار تومان فروخته می‌شود.

براثر فروش و تفکیک باغ، مقدمات تغییر چهرهٔ خیابان از حالت یک کوچه‌باغ خلوت و نیمه‌خصوصی برای تبدیل به یک خیابان، حصار و نرده‌های باغ خراب و درختان آن بریده می‌شوند و زمین‌های آن، میان اطرافیان شاه تقسیم می‌شوند. برای ایجاد این خیابان از زمین‌های خالی بیرون باغ لاله‌زار استفاده نمی‌شود بلکه بخشی از باغ لاله‌زار که عملکرد گذشتهٔ خود را از دست‌ داده و دیگر در زندگی دربار نقشی نداشت، تبدیل به خیابان می‌شود.

به‌ راستی لاله‌زار به‌ تدریج به نماد مهمی از زندگی تاریخی شهر تهران بدل شد، نمادی که گویی موزه‌ای از تمامی تغییرات و تحولات اجتماعی، سیاسی ایران دوره پهلوی اول را در دل خود نهان کرده بود.

تاریخچه شهرک سینمایی غزالی

شهرک سنمایی غزالی

شهرک سینمایی غزالی سال ۱۳۵۸ به دست علی حاتمی و همکار او ولی‌الله خاکدان طراحی و تأسیس شد. البته ناگفته نماند که این احداث در پی تلاش حاتمی برای ساختن مجموعه‌ای بود که دوران کوتاهی از اوایل دوره رضاشاه را در برمی‌گرفت. مجموعه‌ای بانام هزاردستان که در ابتدا با عنوان «جاده ابریشم» خوانده می‌شد و پس از گذشت زمان تغییرات اساسی در آن پدید آمد. مجموعه‌ای که به روایت قدرت‌های سیاسی پنهانی می‌پرداخت که با تشکیل کمیته مجازات، اقدام به ترور و حذف اشخاص سیاسی سران مملکتی می‌کردند.

از همین رو و برای ساخت این مجموعه در اواخر سال ۱۳۵۸، ۱۰ هکتار مساحت برای ساخت و بازسازی تهران قدیم و ساخت لوکیشن مورد نظر این مجموعه در برنامه کار قرار گرفت. ساخت مجموعه هزاردستان و مجموعه تهران قدیم ۸ سال طول کشید، شهرکی که به گفتهٔ خود علی حاتمی، زمان شروعش جوان بود و وقتی تمام شد پیرمردی از شهرک غزالی بیرون آمد.

از دیگر مکان‌های مجموعه هزاردستان که امروزه در این شهرک نیز وجود دارند می‌توان به میدان توپخانه، ساختمان شهرداری، ساختمان عدلیه، خیابان لاله‌زار، خیابان اکباتان، جواهرفروشی قازاریان، گراند هتل، ساختمان شاه‌آباد و کافه پارس تهران قدیم اشاره کرد. یکی دیگر از بناهای مهم سریال هزاردستان، ساختمان سینما تابان است که نبش خیابان لاله‌زار واقع‌شده و جزو اولین سینماهای تهران است که اولین فیلم ناطق ایرانی نیز به نام دختر لر، ساخته  عبدالحسین سپنتا، در آن اکران شد.

با اینکه این مجموعه به گفته کارکنان حاضر در آن زیر نظر صداوسیما اداره می‌شود اما اطلاعات دقیق و بیشتری درباره نحوه ساخت و هزینه‌ها و سایر عوامل اجرا و نگهداری این مجموعه در دسترس نیست.

اگر ماشین زمان و خیالی خود را رها کنید و دوباره به کیلومتر ۱۵ بزرگراه لشکری بازگردید بعد از مرور تمام اطلاعات گران‌بهایتان از مجموعه هزاردستان، تلاش‌های علی حاتمی و تهران قدیم دوباره خود را در ابتدای خیابان لاله‌زار و در کنار سینما تئاتر تابان یا پارس که بیش از هر چیز دیگری در این مجموعه چشم‌ها را به خود خیره می‌کند، خواهید یافت. سینما، تئاتری که سردرش نمایی از «شیرین و فرهاد» با هنرمندی لرتا یرتپیان و صادق بهرام است و سوی دیگر آن پر است از عکس‌های هنرپیشه‌های قدیمی دهه‌های ۲۰ و ۳۰ آمریکا. همه چیز برای خاطره بازی فراهم است اما حیف و صد افسوس که هیچ اطلاعات دیگری در کنار این نماها دیده نمی‌شود.

روبروی سینما، «گراند هتل» را خواهید دید که با ظاهری قدیمی، اما باطنی کمابیش امروزی پذیرای بازدیدکنندگان گرسنه است. در کنار آن نیز سفره‌خانه‌ای وجود دارد که در آن می‌توانید چای و قلیان سفارش دهید.

همه چیز برای گذراندن اوقات فراغت شما فراهم‌شده است. یک آبمیوه گیری کمی پایین‌تر وجود دارد که علاوه بر آبمیوه با انواع ترشیجات، چیپس و پفک پذیرای علاقه‌مندان است. عنوان کاباره مولن روژ هم از دور دیده می‌شود به‌علاوه مغازه‌های فرنگی هم قرار بود عطر و ساعت بفروشند، لباس بدوزند، لباس اتو بزنند و نوید ظاهری شیک و آراسته بدهند.

البته تنها این زندگی مدرن، فرنگی و تجملاتی نبود که در تهران قدیم و به‌خصوص خیابان لاله‌زار شکلی عینی به خود می‌گرفت، در دوران مشروطیت این منطقه شاهد وقایع ادبی و سیاسی بسیاری بود، به‌طوری‌که در هر گوشه از این منطقه عده‌ای مشغول چاپ روزنامه‌ای بودند. نهادهایی چون «انجمن اُخُوَت» که در آن نخستین کنسرت موسیقی برگزار شد، دفتر حزب توده، دفتر مجله صبا و دفاتر روزنامه مرد امروز، فرمان، شفق صبح، باختر و کیهان، بخش‌هایی از این منطقه به شمار می‌رفتند.

بااینکه این روزها شهرک غزالی بسیاری از مکان‌های تاریخی دیگر همچون اورشلیم در مجموعه حضرت مریم و مکان‌های دیگری همچون کوفه و مدینه را شامل می‌شود اما بازدید آن به علت امکان تخریب برای بینندگان ممکن نیست، بااین‌حال شهرک غزالی، نمایشی از این بخش تهران قدیم است که علی‌رغم تمام بی‌توجهی‌ها و تخریب‌ها، تمامی توجه مخاطب عام و خاص را به خود جلب می‌کند. به‌هرحال بیهوده نیست که زنده‌ یاد علی حاتمی دست به چنین انتخابی زده و چنین خیابان و محدوده‌های مهمی را از زندگی تاریخی ایرانیان برای بازسازی گزینش کرده است.

شهرک سینمایی، تلویزیونی غزالی که به‌حق باید نام شهرک سینمایی، تلویزیونی حاتمی را بر خود داشته باشد با تمام کم و کاستی‌هایش همچنان مشتاق بازدیدکنندگان گاه‌ و بیگاه خود است تا شاید روزی آن‌قدر که باید قدر آن را بشناسند و بدان ارج بگذارند.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *