تاریخ و تمدن

زیگورات چغازنبیل شوش؛ بزرگ­ترین زیگورات باقی ­مانده جهان

از زمان پیدایش انسان سمبل‌­هایی برای پرستش خدایان ساخته شدند که موجب شکل­‌گیری بناها و یادبودهایی در هر کجا از کره­ زمین شدند. والاترین نیایشگاهی که تمدن آسیای غربی برای خدایان می­‌ساختند زیگورات­‌های هرمی شکل هستند که برای بالا رفتن معنویت به سمت آسمان بوده است. این بناها با توجه به کاربری‌شان بر بلندی تپه­‌ها و کوه‌­ها ساخته می‌شدند. کوه‌­ها که با فرود کشتی نوح بر روی آن اولین به عنوان اولین نیایشگاه انسانی به شمار می­‌روند.

انسان­‌هایی که در گذشت‌ه­ای دور در ایران می‌­زیستند با اعتقادات و نوع پرستش‌شان بناهایی را در گوشه و اطراف شهرها، برای پرستش خدایانشان ساختند. یکی از این زیگورات‌­ها، زیگورات چغازنبیل شوش است که در ادامه شما را با این بنای عظیم آشنا خواهم کرد.

تاریخچه زیگورات چغازنبیل شوش

از نخستین ساختما‌‌‌ن­‌های مذهبی ایران زیگورات­ چغازنبیل شوش مربوط به قرن سیزدهم پیش از میلاد است. این زیگورات که در زبان ایلامی به آن دوراونتاش می­‌گفتند با نحوه­ ساخت و معماری ویژه­ خود یکی از معروف‌ترین نیایشگاه­‌های با ارزش ساخته شده توسط عیلامی‌ها در تاریخ است. این چغازنبیل توسط سه تن با نام­‌های باقر آیت­‌الله­‌زاده، فیروز باقرزاده و شهریار عدل در سال ۱۹۷۹ مطابق با ۱۳۵۸ طی نشست سوم در کنار دیگر آثار تاریخی ثبت شده­ سرزمین‌مان در یونسکو با شهرتی جهانی جا رسید.

نام دور اونتاش برگرفته از اونتاش ناپیریشا، شاه وقت عیلام که برای خدایان نگهبان اینشوشیناک و گال این بنا را ساخت است. “دور” به معنی دژ بوده و و در نهایت دور­اونتاش به معنای دژ اونتاش است.  همچنین “چغا” در زبان محلی به معنای تپه، و زنبیل به معنای سبد است، در نهایت چغازنبیل به معنای تپه­ سبدی است. نام دیگر این بنا در متون میخی ال­اونتاش به معنی شهر اونتاش نیز نوشته شده است.

همه ساله مردمان استان خوزستان از اهالی شوش و دزفول برای برگزاری برخی از مناسبت‌­ها و آیین­‌ها در این زیگورات جمع می­‌شده‌­اند و با برداشتن خدایان موجود مسیری ۱۰ کیلومتری را طی می‌کردند که این اقدام آنها مانند حج، طواف خانه­ کعبه است.

باستان­‌شناسی فرانسوی درباره­ ابن بنا نوشت: در قرن سیزدهم پیش از میلاد پادشاه اونتاش نبی، شهر اونتاش را بنا کرد که در فارسی امروزی چغازنبیل است.

زیگورات چغازنبیل

کتاب خاورمیانه و آفریقا نیز درباره­ این زیگورات نوشت: چغازنبیل نام مدرن دور اونتاش یا ال اونتاش هست، یک شهر عیلامی که در حدود ۱۲۵۰ سال قبل از میلاد مسیح ساخته شد، دور اونتاش پایتخت پادشاه عیلامی اونتاش­گال بود که همچنین معروف به اونتاش نبی ریشه است.

زیشاخان، محقق و روزنامه­نگار بنگلادشی نیز در این­باره نوشته است: زیگورات چغازنبیل شوش بنای مرکزی شهریست که در اصل آن را دور اونتاش، از پس پادشاه عیلامی اونتاش ناپیریشا می­نامیدند، که در قرن سیزدهم و چهاردهم قبل از میلاد شهری جدید در اینجا احداث کرده بود. در عیلامی معنی “دور” به “دار” در عربی شباهت دارد و به معنای منزلگاه است. همچنین قابل ذکر است با گزارش زمین‌­شناس ژاک­دو مورگان نسبت به وجود منابع نفت در این ناحیه، شرکت نفت ایران پایه‌­گذاری شد.

نحوه­ پیدا شدن زیگورات چغازنبیل شوش

برای یافتن یکی از شاهزادگان قاجاری به نام دفنه کاوش­هایی در تپه­ منطقه­ سکونتگاهی لرهای بختیاری توسط کاوشگران از جمله رومن گیرشمن، در زمان پهلوی دوم، صورت گرفت که منجر به کشف این زیگورات شد. پایگاه باستان­شناسی با سرپرستی دکتر بهزاد مفیدی، در سال ۱۳۷۸ کاوش‌­های این بنا را در دست گرفت و به این ترتیب زیگورات چغازنبیل با یافتن سرگذشتی از کشورمان به ما شناسانده شد. این زیگورات به گفته­ خاورشناسان نخستین محل عبادتگاهی و مذهبی ایران زمین بوده است.

زیگورات چغازنبیل

معماری زیگورات چغازنبیل شوش

این زیگورات کشف شده با ارتفاع ۵۲ متر دارای ۵ طبقه­ مربعی شکل در ابعاد ۱۵۰ در ۱۵۰ مترمربع، دارای سه حصار متحدالمرکز که در حصارهای بیرونی و میانی آن خانه‌­ها و کاخ­ها قرار داشته است، به صورت تو خالی و پلکانی است.

چهار گوشه­ آن به سمت چهار وجه اصلی قرار دارد. این زیگورات­‌ها با توجه به کاربری‌شان از رنگ­‌ها و مصالح تیره، از طبقه­ آغازین شروع و در طبقه­ خدایان به روشنی گرایش پیدا می‌شود. برای ایجاد ارتباط بین هرکدام از این طبقه‌­ها در چهار سوی بنا، پلکانی با طاق­‌های هلالی شکل تعبیه و ساخته شده که این امکان را میسر می­‌کردند. در نهایت این بنا به طبقه­ پنجم که محل قرارگیری خدایانشان، اینشوشیناک و گال بود می‌‌رسید که بنای این طبقه و طبقه­ زیرین آن یعنی طبقه­ چهارم، دچار آسیب و تخریب شده که حدود ۲۷ متر از ارتفاع کاسته و ارتفاع بنا را به تقریبا ۲۵ متر رسانیده است.

در طبقات وجود اتاق­‌هایی که مراسمات مذهبی را درونشان برگزار می­‌کردند دیده می­‌شوند. سکوهای قربانی که به عنوان ستونی برای قربانگاه از آن بهره می­‌بردند در ضلع غربی و شرقی بنا با ارتفاع یک متر قرار دارند.

زیگورات چغازنبیل

اهالی در نحوه­ معماری و ساخت، برای محافظت از بنا ایده­ خوب و جالبی را اجرا کرده بودند و آن تعبیه­ آبرا‌ه‌­ها در اطراف زیگورات بود، تا اگر سیلی رخ داد آب بدون ایجاد آسیب و مشکلی برای زیگورات و مردمی که در حصارهای آن زندگی می‌کردند، وارد آبراه­‌ها شده و مسیر خود را بدون زیان بگذراند. مصالح مصرفی برای ساخت این زیگورات خشت و آجرهای لعاب­کاری شده و قیرهای طبیعی بوده است و تزیینات آن نیز توسط همین آجرها و کتیبه­‌های نصب شده بر روی آن است. در دنیای امروز سازه­‌هایی مانند این زیگورات­‌ها، به شکل مدرن­‌تری ساخته می‌شوند.

عبادتگاه‌­ها

عبادتگاه­‌هایی به نام نوسکو (خدای آتش)، پی­نیکیر (مادربزرگ خدایان)، ادد (خدای هوا)، نین­الی (همسر خدای هوا)، شیموت (خدای ایلام)، نپراتپ (الهه­‌های روزی­دهنده)، روهوراتیر (خدای انزان)، هیشمتیک (همسر خدای انزان)، گال ( خدای بزرگ ایلام) و ایشنی کاراب (الهه سوگند) از جمله عبادتگاه­‌های زیگورات چغازنبیل شوش هستند.

کشفیات زیگورات چغازنبیل شوش

ساعت آفتابی

وجود سه عدد ستون ساخته شده در این بنا برای تعیین زمان طلوع و غروب خورشید، روزها، فصل­‌ها و سال­‌ها وجود دارد که به این منظور عیلامی‌ها آن را به عنوان اولین ساعت آفتابی تاریخ بنا کرده و از آن استفاده می­‌کردند.

زیگورات چغازنبیل

آثار باقی­مانده بر روی سنگ‌فرش‌­ها

کف­سازی محوطه­ چغازنبیل به صورت سنگ­فرش اجرا شده است که ردهای باقی­مانده بر روی آن، که آثاری از پای کودکان در حال گذر بوده است، از جمله کشفیات جالب این بناست.

آجرنوشته و کتیبه‌­ها

بر روی زیگورات­‌ها معمولا نوشته‌­هایی که بازگوی ماجراهای مربوط به زیگورات و سازنده­ آن است وجود دارد. آجر نوشته‌های یافته شده در محل زیگورات چغازنبیل شوش که موجب شروع جدی کاوش­‌ها برای یافتن و بیرون آوردن زیگورات شد از دیگر کشفیات مربوط به این بناست.

بر روی کتیبه­‌ای در کنار آجرهای نصب شده این­طور نوشته شده است: من اونتاش­گال، پسر هومنانومنا، شاه انزال و شوش، من در اینجا بنای محترمی ساختم، یک سیان­کوک(رصدخانه) در سال­‌ها و روزهای پرشمار پادشاهی طولانی بدست آوردم، من بنا کردم، من برای خدای گال و اینشوشیناک ساختم.

زیگورات چغازنبیل

همچنین در یکی دیگر از کتیبه­‌های یافت شده نوشته شده است: من زیگورات شوش را که از آجرهایی با سنگ لاجورد لعاب­کاری شده بود شکستم. معابد ایلام را با خاک یکسان کردم، شوش را تبدیل به یک ویرانه کردم، ندای انسانی و بانگ شادی به دست من از آنجا رخت بربست. این نوشته نشان از تصرف و ویران این شهر، توسط آشور بانیپال، پادشاه آشور است. همچنین کتیبه‌­ای نوشته­ اونتاش گال با این متن حک شده: آجرهای طلایی را حکاکی کردم، من در اینجا این مأوا را برای خدایان گال و اینشوشیناک برپا کردم و این مکان مقدس را هدیه کردم، باشد که کارهای من که هدیه است برای این خدایان پذیرفته شود.

سنگ­‌نگاره در زیگورات چغازنبیل شوش

نقش حک شده یک زن با دم ماهی و مارهایی درون دستش بر روی یک سنگ از کشفیاتی‌ست که مربوط به دوره عیلامی میانه و دودمان ایگی‌هالکید در سال­های پیش از میلاد است که در موزه­ لوور نگهداری می­‌شود.

تصفیه‌­خانه ریگورات چغازنبیل

تصفیه­‌خانه­ چغازنبیل در غرب معبد اصلی، همراه با ظروف مرتبط، قدیمی­‌ترین تصفیه­‌خانه دنیا است.

زیگورات چغازنبیل کجاست

زیگورات چغازنبیل واقع در جنوب غربی ایران در استان خوزستان، ۴۰ کیلومتری شهر باستانی شوش است.

زیگورات چغازنبیل

بهترین زمان سفر به زیگورات چغازنبیل

در فصل بهار، تابستان و پاییز دارای آب­وهوایی گرم و خشک است که گرمای آن تا حدودی باعث آزار و اذیت‌تان می‌­شود. در فصل زمستان دارای هوایی معتدل و بهاری‌ست که به همین دلیل بهترین فصل برای سفر به این منطقه است.

دسترسی به زیگورات چغازنبیل

برای دسترسی و بازدید از این زیگورات عظیم‌­الجثه باید توسط وسیله­ نقلیه، به استان خوزستان و پس از آن با طی مسافتی ۳۰ دقیقه­‌ای به سمت شوش و بعد در جاده­ کشت و صنعت کارون برانید. همچنین اگر قصد دسترسی از سمت اهواز را داشته باشید باید تقریبا ۲ ساعت رانندگی کنید. پس از رسیدن و پشت­‌سر گذاشتن جاده­ فرعی هفت­ تپه به این زیگورات خواهید رسید.

زیگورات چغازنبیل

امکانات زیگورات چغازنبیل

امکانات رفاهی همچون رستوران، پمپ بنزین و… در این محل یافت نمی­‌شود و برای استفاده و بهره­‌مندی از این امکانات باید به شهرهای اطراف بروید.

اقامت در زیگورات چغازنبیل

برای اقامت باید از خدمات رفاهی هتل­‌ها یا مهمان­سراها در شهرهای اطراف بهره­‌مند شوید. در اطراف زیگورات در قسمت نگهبانی نیز می­‌توانید کمپینگ کنید که به دلیل وجود برخی حشرات گزنده و برخی جانوران خطرآفرین چادر زدن پیشنهاد نمی‌­شود.

توصیه­‌ها درباره دیدن زیگورات چغازنبیل شوش

با توجه به آب­ و هوای موجود در این منطقه بهترست در فصل زمستان سفر کنید، گرمای هوا در سه فصل ابتدایی سال یعنی بهار، تابستان و پاییز بی­‌شک موجب آزارتان خواهد شد پس اگر قصد سفر و بازدید در این فصول را دارید خودروی‌تان حتما مجهز به کولر باشد. کلاه و عینک آفتابی، آب آشامیدنی و کرم‌­های ضد آفتاب که برای محافظت از پوست در برابر اشعه و تابش مستیقیم خورشید هستند و حتی بادبزن و انواع وسایل خنک‌کننده­ موجود را به همراه خود در این مسافرت داشته باشید.

زیگورات چغازنبیل

دیدنی‌­های اطراف زیگورات چغازنبیل شوش

موزه و منطقه­ باستانی هفت­‌تپه، از دیدنی­‌های اطراف زیگورات است که می‌­توانید از آنها نیز دیدن کرده و تاریخچه­ استان خوزستان را با بازدید از دیگر بناها و مکان‌­های تاریخی و باستانی آن بشناسید.

نوشته های مشابه

‫2 نظرها

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن