روستای اورامان کردستان

روستای اورامان کردستان؛ قدیمی­‌ترین دهکده جهان

روستای اورامان کردستان روستایی است با معماری مسحور کننده و بخشی از فرهنگ و تمدن ایرانی است که در ادامه با روستا و این فرهنگ غنی آشنا خواهید شد.

تاریخچه روستای اورامان کردستان

اورامانات شامل پنج روستای به­ هم­ چسبیده در ارتفاعات، با نام‌­های کماله، رودبر، ویسیان، اورامان و سرپیر است. روستای اورامان کردستان یا روستای هورامان به عنوان قدیمی­‌ترین دهکده جهان در یونسکو به ثبت رسیده است. درباره­ خاستگاه نامگذاری آن باید گفت، نام این روستا در عهد صفویه توسط مصطفی ­قلی انتخاب شد.

هورامان از دو بخش «هورا» به معنای اهورا و«مان» به معنای خانه، سرزمین یا جایگاه تشکیل شده است. در نهایت اورامان به معنای سرزمین اهورایی و جایگاه اهورامزدا است. هور نیز به معنای خورشید است و هورامان “جایگاه خورشید” نیز معنا می­‌شود. همچنین این نام به معنای سربلند یا بالا آمده نیز هست که برگرفته از کوه­‌های مرتفع اطراف روستا است.

کاوش‌­های انجام شده، این روستا را به دوران ساسانی نزدیک می­‌داند. با توجه به بررسی‌­های موجود، بیشتر گردشگران خارجی که از این روستا دیدن کرده‌­اند از اتباع اسپانیا و آلمان بوده‌­اند. آداب و رسوم، تاریخ کهن و فرهنگ غنی آن زبانزد خاص و عام است و شرکت کردن در مراسم آیینی، سالانه گردشگران داخلی و خارجی بسیاری را به این منطقه جذب می­‌کند. به اعتقاد اهالی، روستای اورامان در ابتدا شهری بزرگ بود که در آن زمان به عنوان تخت یا مرکز حکومت از آن یاد می­‌شد.

معماری روستای ارورامان کردستان

روستای اورامان یا روستای هورامان که در دل کوهستان قرار گرفته، باعث پلکانی ساخته شدن خانه­‌ها شده است (به همین دلیل به هزار ماسوله نیز معروف هست)، سنگ‌ها روی هم قرار گرفته و بدون ملات، به صورت خشکه­‌چین ساخته شده‌اند. سقف خانه­‌ها، حیاط خانه­‌ای دیگر است که در زبان محلی به آن هیوان گفته می­‌شود. بر دامان کوه، خانه‌­ها هماهنگ با هارمونی طبیعت تراشیده شده­‌اند. چنین توازنی در طبیعت را کمتر مکانی به خود دیده است.

معماری روستای ارورامان کردستان

مردم روستای اورامان کردستان

مردم این روستا انسان‌­های مهربان، مهما‌ن­‌نواز و خوش‌­قلبی هستند که با برخورد گرمشان احساس راحتی و آرامش خیال را در شما ایجاد می‌کنند. شاخصه‌­های بارز این مردم رقص کردی اصیل، یکی از زیباترین رقص­‌های محلی است. در این‌ رقص‌­ها معمولا یک‌ نفر كه‌ حركات‌ رقص‌ را بهتر از دیگران‌ می‌­شناسد، نقش‌ رهبری گروه‌ رقصندگان‌ را به‌ عهده‌ گرفته‌ و در ابتدای‌ صف‌ رقصندگان‌ می‌ایستد و با تكان‌­دادن‌ دستمالی‌ كه‌ در دست‌ راست‌ دارد، ریتم­‌ها را به‌ گروه‌ منتقل‌ كرده‌ و در ایجاد هماهنگی‌ لازم‌ آنان‌ را یاری‌ می‌­دهد.

این‌ فرد كه‌ سرچوپی‌كش‌ نامیده‌ می­‌شود با تكان‌ دادن‌ ماهرانه‌ دستمال‌ و ایجاد صدا بر هیجان‌ رقصندگان‌ می‌افزاید. این رقص را، که آیینی نمایشی است«هه لپه رکی» می­‌نامند.

مذهب

گرایش مذهبی مردم قبل از اسلام زرتشت بوده و بعد از اسلام مردم روستا مسلمان و سنی شده­‌اند.

گویش

مردم این روستا به زبان هورامی و یا اورامی سخن می­‌گویند که از گویش‌­های گورانی است. گویش گورانی خود نیز از زیرمجموعه­‌های گویش­‌های شیرین شمال غربی ایران است. هورامی در سال‌های کهن به عنوان لهجه رسمی بوده است.

نوع پوشش اهالی

یکی از نشانه­‌های هر ملتی که نماد فرهنگی آن ملت و میراث گذشتگان محسوب می­‌شود لباس است. بر هیچکس پوشیده نیست که لباس محلی کردی از زیباترین، متنوع‌­ترین و اصیل­ترین لباس‌­های محلی است. هنر دوخت پوشش‌های كردی با توجه به ‌تنوع و تعدد فرم‌ها از غنی­‌ترين هنرهای اين مرز و بوم بوده که مستلزم شناخت و تبحر زيادی است.

لباس مردانه کردی شامل قسمت­هایی از جمله چوخه و رانک، شال، سورانی، دستار، فرنجی و کلاه است. چوخه و رانک، نیم‌ تنه­‌ای از جنس پشم یا کتان است و شلواری گشاد به‌ نام رانک که مچ‌ پای آن تنگ است نیز لباس اصلی مردان کُرد را تشکیل می‌دهد. سورانی، نوعی آستین شل و دراز است که دارای شکل مثلثی بوده و بر روی مچ و دست بسته می­‌شود.

شال، که به آن «پشت وین» و «پشت ینه» نیز گفته می‌شود، ۳ تا ۱۰ متر طول دارد که در ناحیه کمر بر روی لباس‌ها بسته می­‌شود. دستار و کلاه نیز برای سر مردان کاربرد دارد. لباس کردی زنانه نیز دارای چندین قسمت است که پیراهن بلند(کراس)، کوا، سوخمه، کوله بال، سلطه و شال را می­‌توان نام برد.

کراس یا پیراهن بلند، اصلی­ترین قسمت لباس زنانه را تشکیل می‌دهد که انواع با پولک و بی­پولک را دارد. کوا، لباس بلندی است که روی پیراهن بلند پوشیده شده و قسمت پشت لباس کُردی را می­‌پوشاند. سوخمه، نیم تنه­‌ای بدون آستین است که روی پیراهن بلند پوشیده می­‌شود. کوله ‌بال، نیم ‌تنه‌­ای دارای آستین تا آرنج دست است. سلطه نیز نیم­‌تنه‌­ای دارای آستین است که آستین‌­هایش تا مچ دست کشیده می‌شود. شال، در ناحیه کمر بر روی لباس کردی و یا لبای سقزی بسته شده و برای محافظت در برابر سرما یا جمع ­و­ جور کردن لباس استفاده می‌­شود. زیورآلات مختلف مانند تزیینی دیگر بر روی این لباس­‌های زیبای محلی هستند.

شغل و حرفه

شغل و حرفه­ مردم این منطقه شامل دامداری، زراعت و باغداری است. زنان غیور کردی هم در کنار امور روزمره­ خانه در گیوه­ٔ‌بافی و ریسندگی به مردان کمک می­‌کنند.

دستاوردها

صنایع­ دستی از دستاوردهای این روستاست. این صنایع شامل گیوه، نمد، گلیم و… است که همگی معرف نوع فرهنگ این روستا و کردستان هستند.

انواع محصولاتی که در این منطقه به عنوان خوراک پرورش داده می­‌شوند مانند پنیر، عسل، قارچ و… نیز از دستاوردهای دیگریست که همراه با مصرف روزانه­ اهالی به فروش رسیده و درآمدزایی می­‌کنند.

روستای اورامان کردستان کجاست

جاذبه‌­های روستای اورامان کردستان

مراسم پیرشالیار و کومسای

یکی از معروف­ترین این مراسم­‌های آیینی که درون روستا برگزار می‌شود، پیر شالیار نام دارد. پیر شالیار از بزرگان و رهبران زرتشت بوده که گفته می­‌شود در سال­‌های آخر عمر به دین اسلام روی آورد و از مبلغان دین اسلام شد.

برخی او را شاعر و برخی او را طبیب می‌­دانستند و حتی به عقیده مردم هورامان به درجه بالایی از معنویت رسیده بوده و معجزاتی هم داشته است. مراسم پیرشالیار هر سال دو بار در نیمه­ بهار و نیمه­ زمستان و همچنین در۱۵ بهمن در روز سالگرد عروسی پیر شالیار، به مدت سه روز برگزار می­‌شود.

با اینکه اسم این مراسم، عروسی است اما در حقیقت مراسمی آیینی‌ست که در آن قربانی می­‌کنند. به دلیل زرتشتی بودن مردم این روستا در قدیم، این آیین تشابهاتی با آیین­‌های زرتشتیان دارد. مراسم عروسی پیر شالیار در هفت مرحله زمانی انجام می‌­شود که شامل خبر­رسانی نزدیک شدن این مراسم توسط جوانان روستا، و با پخش کردن گردوهای چیده شده از باغ پیرشالیار بین اهالی مردم روستا است.

پنج روز بعد کودکان روستا با فریاد «کوته کوته» در روستا می­‌چرخند و به خانه­ روستاییان سر می‌­زنند و از آنها شکلات و بیسکوییت می­‌گیرند. صبح روز مراسم حیوانات نذری برای ذبح شدن به پیرشالیار برده می­‌شوند و جوانان رسم کلاوروچنی را اجرا می­‌کنند. ذبح اول طبق سنت­‌هایشان قربانی می­‌شود و بقیه دام­ها را اهالی روستا با کمک یکدیگر ذبح می­‌کنند و بین اهالی روستا پخش می­‌شود و باقیمانده را طبخ می­‌کنند.

مراسم دف­زنی شروع می­‌شود و ریش سفیدان و بزرگان طایفه، به رقص محلی خود  با نام ذکر دراویش مشغول می­‌شوند. بعد از خوردن آش مخصوص روز مراسم(هولوشینه)، شب فرا می‌­رسد و مراسم شب­‌نشینی با سخنرانی افراد تحصیل کرده­ی جمع شروع می­‌شود.

یک هفته بعد از جشن، اهالی روستا سر مزار پیرشالیار برای دعا و نیایش جمع می­‌شوند و نان محلی گتمژگه در بین مردم پخش می­‌کنند. همچنین مراسم کومسای از دیگر مراسمات معروف این روستاست که از ساعت۷ صبح آغاز می­‌شود.

آرامگاه پیرشالیار

آرامگاه پیرشالیار که در قبل از آن گفته شد از دیدنی‌­های دیگر این روستاست که در دل طبیعت حال­ و هوای معنوی را داراست. به گفته­ مردم روستا او انسان با کراماتی بود که بیماران شفا می‌­داد.

پیک‌­نیک و گشت­ وگذار

باغ­‌ها، چشمه­‌ها و رودخانه­‌ها و کوه­های اطراف که بستر گشت‌­وگذار و پیک­‌نیک و کوه­نوردی را در این روستا فراهم کرده‌اند، از جاذبه‌­هاییست که این روستا را از مقصدهای مناسبی برای سفر کردن قرار داده است.

موقعیت روستای اورامان کردستان

روستای اورامان واقع در استان کردستان، شهرستان سروآباد است که از غرب توسط عراق، از شمال توسط کردستان و از جنوب توسط جوانرود محدود می­‌شود. اتصال آن به شهر مریوان توسط جاده­‌ای با طول۷۵ کیلومتر امکان­پذیر شده­ است. قرارگیری این روستا درون شیب تند دره­ شرقی و غربی بر روی کوه علت نام­گذاری هزارماسوله بر روی آن است.

آب­ و هوا و پوشش گیاهی روستای اورامان کردستان

آب ­و هوای معتدل کوهستانی و چشمه­‌های فراوان، باغ­‌های وسیع و چراگاه‌­های سرسبز موجبات دامداری و زراعت را در این منطقه به وجود آورده است. این آب­ و هوا همچنین زمینه­ حضور گونه­‌های جانوری بسیاری از جمله سنجاب ایرانی، و همچنین زمینه­ رشد درختانی همچون وون، تنگز، میلو، شرو، بلوط، پسته وحشی، گردو، توت، گلابی، انجیر، انار و… و گیاهانی مانند ریواس، ترشکه، چنور، قازیاچه، کنگر، نرمیله و… را فراهم کرده است. پوشش عمومی این ناحیه که از جنگل­‌های زاگرس است بلوط است. این جنگل­ها تامین کننده­ سوخت برای اهالی روستا در فصل زمستان هستند. رود سیروان، لیله و چشمه بل  در این منطقه، نیاز به آب را تامین کرده‌اند.

مسیر دسترسی به روستای اورامان کردستان

برای دسترسی به این روستا توسط خودروی شخصی‌تان با عبور از سنندج به سروآباد می‌­رسید. از آنجا مسیر رسیدن به این روستا برایتان هموارست. مسیر رسیدن به این محل شامل طبیعت سرسبز و زیباییست که چشمتان را نوازش می‌­کند.

بهترین زمان سفر به روستای اورامان کردستان

با توجه به قرارگیری این روستا بر روی ارتفاعات، بهار و تابستان با آب ­و هوای معتدل مناسب­‌ترین فصل سفر به این روستاست. اگر قصد مسافرت در فصل زمستان را دارید بهمن­ ماه گشت­‌وگذار خود را آغاز کنید. همچنین برای سفر به این روستا با هماهنگ کردن تاریخ مسافرت‌تان با زمان برگزاری جشن‌ها و مراسمات آیینی آن لذت سفر را دو چندان کنید.

اقامت در روستای اورامان کردستان

هتل سنگی که به آن هتل شادی هم می­‌گویند با نمای باشکوهی ساخته شده از سنگ، از مکان­‌های اقامتی معروف این روستاست. همچنین برای گذران شب در این روستا می­‌توانید از هتل­‌ها، مهمان­سراهای اطراف روستا استفاده کنید. علاوه بر اینها بعضی از خانه­‌های داخل روستا کرایه داده می­­‌شوند که می‌توانید از آنها نیز بهره­ بگیرید.

 

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *