تاریخ و تمدن

تخت سلیمان؛ هزار راز تاریخی در یک مجموعه

محیط رازآلود تخت سلیمان و قصه‌های وهم‌آور دریاچه تخت سلیمان هر بیننده‌ای را مسحور خود می‌کند و به دنیای دیگری می‌برد.

تخت سلیمان برای من بسیار خاص بود و حس فوق‌العاده‌ای داشت و روزی که از این محوطه زیبای باستانی دیدن کردیم، فکر می‌کردم که چطور چنین بنای با ابهتی آن‌طور که باید شناخته نشده است و کمتر کسی پیدا می‌شود که از آن دیدن کرده باشد. وقتی در کنار دریاچه مرموز تخت سلیمان قدیم می‌زنید، یا در کنار دیواره‌های فروریخته آن می‌ایستید و یا شب هنگام به تماشای شکوه آن می‌نشینید، با خودتان می‌گویید که این‌ یک بار کافی نیست و باز هم باید آن را ببینم!

تخت سلیمان کجاست

مورخان می‌گویند آثار پنج تمدن در این مجموعه تاریخی دیده می‌شود. از مادها و هخامنشی گرفته تا ساسانیان و ایلخانیان. اگرچه بخش‌های زیادی از این بنای پرشکوه به خصوص در زمان پادشاهی خسرو پرویز و با حمله امپراتوری روم از بین رفته و غارت شده و بخش‌های زیادی از آن هنوز حفاری و کشف نشده، اما هنوز جذابیت خاص خودش را دارد. به خصوص اینکه گفته می‌شود زادگاه حضرت زرتشت در این مکان بوده و برای همین هر ساله مراسم زرتشتی در شهریور ماه و جشن مهرگان در مهرماه در این مکان برگزار می‌شود. راستش را بخواهید، از گام برداشتن در این فضای تاریخی تقریبا همان حسی را داشتم که از قدم زدن در محوطه تخت‌جمشید به من دست می‌داد و انگار خودم را در بین مردمی که در این بنا در رفت‌وآمد بوده‌اند حس می‌کردم.

علاوه بر همه این‌ها، طبیعتی که تخت سلیمان را محاصره کرده فوق‌العاده است. از طرفی باغ‌های زیبای سیب و از طرف دیگر کوه‌های بزرگ و کوچک و از همه مهمتر، زندان سلیمان که از دور جلب توجه می‌کند. به علاوه، راهنمای تخت سلیمان هم آنقدر با انرژی از وقایع و تاریخچه این سایت باستانی برای ما صحبت می‌کردند که به وجد می‌آمدیم.

توریسم انرژی در تخت سلیمان

تخت سلیمان یکی از مکان‌های مناسب برای جذب انرژی زمین است و کسانی که به دنبال توریسم انرژی هستند، نه تنها به فیزیک زمین توجه می‌کنند، بر روح آن هم تمرکز می‌کنند. از این‌رو بسیاری از گردشگرانی که به این منطقه می‌روند، ساعاتی را به تمرکز و مدیتیشن در گوشه و کنار این مجموعه (به خصوص در دور دریاچه) می‌پردازند که گفته می‌شود یکی از مراکز انرژی زمین است و سعی می‌کنند تنش‌های هرروزه را از خود بیرون کنند و در عوض انرژی مثبت زمین را دریافت کنند.

تخت سلیمان در سال 2003 در لیست یونسکو ثبت شد، اگرچه رابرت کن Robert Coon در سال 1967 این مکان را یکی از نقاط اصلی انرژی زمین معرفی کرده است. رفتن در لیست یونسکو اهمیت بالای یک بنا را نشان می‌دهد، چرا که تنها در شرایطی خاص می‌توان بنایی را در این لیست ثبت کرد. برای مثال تخت سلیمان نشان‌دهنده شاهکار خلاقیت بشر، نشانگر ارزش‌های انسانی، رسوم یک فرهنگ و تمدن، پیشرفت در فناوری و شهرسازی و طراحی چشم‌انداز است و از این‌رو در این لیست جهانی قرار گرفته است.

دریاچه تخت سلیمان

درست در مرکز مجموعه عظیم تخت سلیمان، دریاچه زیبا و فیروزفام بیضی شکلی قرار گرفته که قطر آن 120 در 80 متر است و عمق آن در عمیق‌ترین قسمت به 112 متر می‌رسد. این چشمه از جنس چشمه‌های آرتزین است و چشم کشاورزان زیادی به آبی است که از دل زمین آن می‌جوشد و باغات سیب این منطقه را سیراب می‌کند. جالب است بدانید که دمای سطح آب این چشمه جوشان در تمامی فصول گرم و سرد سال حدود 21 درجه است.

دریاچه تخت سلیماناین دریاچه اغواگر از آن جهت اسرارآمیز است که گفته می‌شود، هرکس را که به داخلش برود، می‌بلعد و کسی تاکنون از داخل آن زنده بیرون نیامده است. حتی طبق صحبت مردم محلی، کسانی که در این دریاچه غرق شده‌اند هیچ‌گاه پیدا نشده‌ و در اعماق آب‌های سیاه آن جان سپرده‌اند.

همچنین طبق گفته‌ها، آبی که در این دریاچه جاری است، در گذشته در دل زندان سلیمان بوده است و طی یک سری اتفاقات ناگهانی زمین‌شناختی، آب از آن قسمت تخلیه شده و  به این سمت راه پیدا می‌کند.

بنای تخت سلیمان

مجموعه تخت سلیمان از قسمت‌های مختلف با داستان‌های بسیار تشکیل شده است که هر کدام را به اختصار توضیح می‌دهیم:

ایوان غربی

ایوان غربی یا ایوان خسرو که نمونه کوچکتر ایوان مداین تیسفون عراق است شاید در دوره ساسانیان بلندترین بنای مجموعه بوده باشد و بسیاری از مورخان معتقد هستند که تخت معروف طاقدیس در این ایوان قرار داشته است. قسمت‌های زیادی از این ایوان از بین رفته است اما ارتفاع سالم‌ترین بخش از دیوار، حدود هجده و نیم متر است. گفته می‌شود که ایوان غربی در دوره ایلخانان بازسازی شده و با کاشی‌کاری و گچبری تزیین شده است.

ایوان غربی تخت سلیمان

ستونی پابرجا و ستونی فروریخته!

یکی از اولین مناظری که نظر شما را به خود جلب می‌کند، ستونی است که البته بخشی از ایوان بوده است و ستون مقابل آن کاملا فروریخته در حالی که ستون پابرجا به دلیل داربست‌هایی که در گذشته بر آن بسته شده، هنوز سالم است و در اثر بلایای طبیعی چون زلزله آسیبی ندیده است. همان موقع است که آه حسرت بر دل می‌نشیند که چطور با کم‌توجهی‌هایی این چنینی، این بنای ارزشمند که جزو میراث جهانی است به این شکل از بین رفته است در حالی که می‌توانست سرپا باشد!

آتشکده آذرگُشَنسَب

آتشکده آذرگُشَنسَب

آتشکده آذرگشنسب، مهمترین آتشکده دوره ساسانی بوده که به شاهان و لشگریان و سلحشوران اختصاص داشته است. البته در این زمان دو آتشکده مهم دیگر هم وجود داشته است، یکی آتشکده آذر برزین مهر در ریوند خراسان و دیگری آتشکده آذر فرنبغ در کاریان فارس. آتش آتشکده آذرگشنسب به مدت هفت قرن نمادی از اقتدار آیین زرتشت و حکومت ساسانی بوده و پادشاهان برای مراسم مختلف از این قسمت استفاده می‌کرده‌اند.

معبد آناهیتا

آناهیتا در باور مردم ایران باستان، فرشته نگهبان آب، زیبایی و باروری است. این ایزدبانو آنقدر اهمیت داشته است که معابد زیادی را به او اختصاص می‌دادند که یکی از این‌ها هم در شمال شرقی چهارطاقی آتشکده آذرگشنسب قرار گرفته است. در باورهای ایرانی، ستاره ناهید یا آناهیتا (سیاره زهره) یعنی زیباترین و چشم‌گیرترین ستاره آسمان، ستاره آب‌های روان دانسته می‌شده و از همین رو نیایشگاه‌های این ایزدبانو در نزدیکی آب ساخته می‌شده که آناهیتا حامی و پشتیبان آن‌ها بوده است.

تالار ستوندار و تالار چهار ستون

تالار ستوندار در سمت غربی آتشکده آذرگشنسب قرار گرفته و کف آن در زمان ساسانیان با تخت‌سنگ‌های مسطحی سنگ‌فرش شده است. همچنین بقایایی چند حوض و جوی آب نیز در کف آن دیده می‌شود.

تالار ستوندار و تالار چهار ستون در تخت سلیمان

به نظر می‌رسد تالار چهار ستون که 4 ستون دارد، محل برگزاری مجلس شور ایلخانان بوده باشد که در آن تصمیمات مهم حکومتی را اتخاذ می‌کرده‌اند. این بنا در حال حاضر، مرمت و مسقف شده است و یکسری از یافته‌های ارزشمندی که از دل تخت سلیمان بیرون آمده‌اند، در آن نگهداری می‌شوند. در قسمت کوچکی از این فضا هم می‌توانید غرفه‌ای را ببینید که یادبودهای جالبی از این کاخ و یکسری صنایع دستی را به فروش می‌رسانند.

حمام ایلخانی

این حمام قدیمی نیز به زمان ایلخانان باز می‌گردد که در آن از آجرهای ساسانی استفاده شده است و کف آن غالبا سنگ‌فرش بوده است. قسمت‌های شناسایی شده از این حمام به این قرار هستند: طاقچه‌های درون دیواره، کانال‌های آبرسانی، طاقچه‌های درون دیوار، کاشی‌های لعابدار، سیستم فاضلاب منتهی به چاه و غیره. برای بازدید از آن هم می‌توانید از پله‌های جلویی آن بالا بروید.

دهلیز حفاظتی

دهلیز حفاظتی یکی از مهمترین تاسیسات معماری عصر ساسانی است که ورودی آن در راستای محور اصلی دروازه شمالی بوده و در طول آن دسترسی‌های فرعی ایجاد شده که حدودا 10 متر از هم فاصله داشته‌اند. دهلیز حفاظتی به دلیل دسترسی آسان به بناهایی چون آتشکده و حفاظت از این بناها اهمیت بالای دارد.

حصار محیطی

در دوره ساسانی، حصار دفاعی مستحکمی دور تا دور مجموعه کشیده شد که 1120 متر طول دارد و دارای 38 برج و بارو و دو دروازه است. ایلخانان نیز در قسمت جنوبی این حصار، دروازه‌ای ایجاد کردند که دروازه جنوبی ایلخانی نام گرفته است. اگر با کمی فاصله و از روی کوه‌های مجاور به تخت سلیمان نگاه کنید، متوجه نقش این حصار در زیبایی این مجموعه تاریخی می‌شوید.

بهترین زمان سفر به تخت سلیمان

سنگ اژدها یا اژدها داشی

یکی از دیدنی‌های عجیب تخت سلیمان که با افسانه‌ها درآمیخته، سنگ اژدها است که 300 متر طول و حدود 2 متر ارتفاع دارد و اطراف آن را درختان سیب که طعم زندگی می‌دهند، فراگرفته است. مردم محلی بر این باور هستند که این سنگ در گذشته یک اژدها بوده که حضرت سلیمان آن را شکست می‌دهد و از آن موقع تا کنون به شکل سنگ درآمده است. اما برخی بر این باور هستند که این سنگ طویل و بزرگ، مسیر تاریخی نهر آبی است که از آن برای هدایت آب دریاچه تخت سلیمان به زمین‌های کشاورزی استفاده می‌شده است و در اثر مرور زمان، با رسوب‌گذاری آهک و املاح معدنی آب، این سطح سنگی به وجود می‌آید.

تخت سلیمان در شب

تخت سلیمان در شب هم زیبایی خاص خودش را دارد، بعضی از بخش‌های آن با نورپردازی روشن شده‌اند و در دل سیاهی شب خودنمایی می‌کنند. پس می‌توانید از پیاده‌روی شبانه در این منطقه لذت ببرید و عکاسی کنید. به علاوه اگر به نجوم علاقه داشته باشید، می‌توانید در کنار بازدید از این بنای پرشکوه، ستاره‌های آسمان و صور فلکی را هم تماشا کنید. ما در زمان سفر خود با اجازه صاحب یکی از باغ‌ها، نفری یک سیب از درخت چیدیم و نوش جان کردیم که طعم بی‌نظیری داشت و شیرینی‌اش هنوز در دهانم مزه می‌کند.

تخت سلیمان کجاست؟

مجموعه میراث جهانی تخت سلیمان در جنوب شرقی استان آذربایجان غربی و 45 کیلومتری شمال شرق شهرستان تکاب قرار گرفته است.

داخل تالار شورا در تخت سلیمان

بهترین زمان سفر به تخت سلیمان

طبیعت در هر فصلی زیباست. گاهی سبز است، گاهی زرد و گاهی سفید از برف. اما اگر بخواهید از باقی دیدنی‌های این منطقه هم دیدن کنید، بهتر است در فصلی که هوا مطبوع‌تر است به آذربایجان غربی سفر کنید چرا که منطقه سردسیری است. برای مثال اردیبهشت تا شهریور می‌تواند زمان مناسبی باشد اما پیش از سفر حتما سایت‌های هواشناسی را بررسی و یا با یک فرد محلی مشورت کنید.

اگر علاقه به طبیعت گردی دارید در نزدیکی تخت سلیمان پدیده‌ای طبیعی و شگفت‌انگیز وجود دارد به نام چملی گول. چملی گولی جزیره‌ای شناور در آب است. اگر از تخت سلیمان دیدن کردید، دیدن این جاذبه طبیعی را نیز پیشنهاد می‌کنیم.

کجا اقامت کنیم؟

برای بازدید از تخت سلیمان، باید در اقامتگاه‌های بوم‌گردی این منطقه و یا شهرهای اطراف بسته به برنامه سفر خود اقامت کرده و یا از سوئیت‌هایی که اجاره داده می‌شود استفاده کنید. این اقامتگاه‌ها را می‌توانید به سادگی در فضای مجازی پیدا کنید.

منبع: سایت یونسکو، کتاب نوروزنامه نوشته رضا مرادی غیاث‌آبادی

عکس‌ها: فرانک پرکمی

نوشته های مشابه

‫3 نظرها

  1. ممنون بابت این مطلب، خانم پرکمی با این روایت مارو همراه خودش به تخت سلیمان برد. تجربه دیدن تخت سلیمان رو نداشتم و علاقه مند شدم که تو برنامه های سفرم ببینمش.

    1. درود بر شما، خوشحالم که مطلب رو پسندیدین. امیدوارم که بتونین امسال این تجربه رو داشته باشین. اگر کمکی هم لازم بود خوشحال میشم راهنمائیتون کنم!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن