تاریخ و تمدن

ارگ بم؛ همه شگفتی‌های بزرگترین بنای خشتی جهان

ارگ بم بزرگترین بنای خشتی جهان است که در سال 2004  در یونسکو ثبت جهانی شد. در ساخت این بنا از خشت خام (خاک رس پخته نشده و یا اصطلاحا کوره ندیده) و برای استحکام بیشتر آن در لابه لای بنا از ریسه‌های ساخته شده از درخت خرما استفاده شده است و در برخی از طاق‌ها از چوب درخت خرما استفاده شده است. چوب درخت خرما چوبی است که به هیچ عنوان موریانه نمی‌زند.

معماری ارگ بم

ارگ بم در واقع دژ بزرگی است که در مرکز آن ارگ واقع شده است. دورتا دور دژ، خندق عمیقی با عرضی متغیر بین 5 تا 15 متر و عمق حدود 4 متر وجود داره که در گذشته آن را پر از آب می‌کردند تا مانع از رسیدن یا حمله دشمن به دژ شوند. ۶۷ برج در سطح ارگ وجود دارد. مساحت آن 180 هزار متر مربع است که دیوارهایی به ارتفاع 7 متر و طول 1815 متر دورتادور آن را دربرگرفته است و فقط یک ورودی برای داخل شدن به ارگ وجود دارد که با توجه به شواهد و سبک و سیاق طاق ورودی، معماری آن را به دوره ساسانی نسبت می‌دهند.

ارگ بم در قدیم

آدرس ارگ بم

ارگ بم در قدیم به دلیل قرارگرفتن در مسیر راه ابریشم یکی از مهمترین مکان‌ها برای اسکان تجار محسوب می‌شد تا تاجرین معاملات ادویه‌جات را با پارچه‌های نفیس ابریشمی محصول مردم این منطقه انجام بدهند. خانه‌های موجود در ارگ به طور کلی به سه دسته خانه‌های مردم عادی، خانه‌های نیمه اعیانی و خانه‌های اعیانی تقسیم بندی می‌شوند.

خانه‌های اعیانی خانه‌هایی بودند که اصطبل خصوصی، چاه آب عمیق، حمام خصوصی و اندرونی و بیرونی داشته‌اند. داخل ارگ دو مسجد وجود دارد: مسجد پیامبر و مسجد جامع و یک حسینیه که تا قبل از دوره صفویه که اوج رونق دوره تشیع است به عنوان مکانی برای در معرض دید قرار دادن اجناس تجار استفاده می‌شد. اما در دوران صفویه و بعد از آن برای انجام مراسم مذهبی از حسینیه البته با حفظ کاربری سابق استفاده می‌شد.

اصطبل موجود در ارگ یکی از زیباترین بناهای این شهر محسوب می‌شود که دارای گچبری‌های دوره مغول و تیموری است و حدود دویست اسب جنگی در این اصطبل نگهداری می‌شدند. بالای اصطبل خانه میر آخور قرار دارد.

درون دژ، بادگیرهایی ساخته شده است که آن ها را برای هدایت باد به داخل ساختمان‌های داخل ارگ بم، مورد استفاده قرار می‌دادند. البته هنگام گرمای زیاد فصل تابستان، برای خنک‌تر شدن خانه ها، از حوضچه های آبی در مسیر باد استفاده می‌شد که این کار، گرد و خاک را نیز از بین می‌برد.

مثلا برای عمارت‌های کوچک‌تر از بادگیرهای تک سازه‌ای و برای بناهای بزرگ تر و ساختمان‌هایی که از اهمیت بیشتری نسبت به سایر بناها برخوردار بودند، از بادگیرهای چهارسازه‌ای استفاده می‌کردند. این کار باعث می‌شد تا بتوانند باد را از جهات مختلف به داخل خانه‌ها هدایت کنند.

هر بادگیر با توجه به وسعت بناها و خانه‌های مستقر در ارگ بم، انتخاب و مورد استفاده قرار می‌گرفت. خانه حاکم ارگ در ارتفاع ۶۱ متری قرار گرفته که شامل دو بخش زمستان‌نشین و تابستان‌نشین بوده است.

مردم شهر باستانی بم نیاز نبوده از شهر خارج شوند چون همه اجزایی که یه شهر برای زندگی نیاز دارد را این شهر داشته مثل مسجد، مدرسه، بازار و غیره . مردم تنها برای سفر یا کشاورزی از شهر باستانی بم خارج می‌شدند.

عاقبت ارگ بم

ارگ بم بعد از زلزله

زلزله سال 1382 در بم بیشتر از ۸۰ درصد ارگ را ویران کرد. بعد از زلزله بم برخی کشورها در مرمت و ساخت دوباره بعضی از قسمت‌های ارگ با شعار ارگ بم متعلق به همه مردم دنیاست در بازسازی و احیای دوباره آن کمک کرده‌اند.

جالب آن که به دلیل وجود تنه‌های درخت خرما در دو برج دیده بانی ارگ هنگام زلزله، این دو برج کمتر آسیب دیدند. اما تقریبا همه این شهر باستانی زیبا از بین رفت، هم اکنون نیز مرمت و بازسازی ارگ ادامه دارد.

عکس‌ها: پریسا هاشمی

 

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

دکمه بازگشت به بالا
بستن
بستن